სამანიშვილის დედინაცვალი

by David Kldiashvili

X+ კლასიდან
სერიიდან "მოსწავლის არჩევანი"

სერია "მოსწავლის არჩევანი" გთავაზობთ ქართული და მსოფლიო ლიტერატურის საუკეთესო ნიმუშებს, რომლებიც ამ პროექტში მოზარდთა ასაკის, ინტერესებისა და უნარების გათვალისწინებით არის დაჯგუფებული. სერიაში შესულია როგორც სასკოლო პროგრამით გათვალისწინებული ნაწარმოებები, ასევე ე.წ. კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა, წიგნები, რომელთა გაცნობა მოზარდს შეაყვარებს კითხვას და მნიშვნელოვნად გააფართოებს მის თვალსაწიერს. წიგნები დაყოფილია 6 ჯგუფად კლასების მიხედვით, თითოეულ მათგანს ერთვის სახალისო სავარჯიშოები.
წიგნში სატირული ფორმით არის აღწერილი ბატონყმობის გაუქმების შემდეგ დაუძლურებული აზნაურების ცხოვრება.

"სამანიშვილის დედინაცვალი" ქართული პროზის კლასიკადაა მიჩნეული. იგი იმერეთისთვის დამახასიათებელი საოცარი რეალობითაა აღწერილი. კლდიაშვილი პროზის ნამდვილი გენიოსია. მისი სიცილი და წამიერი მწარე რეალობა ადამიანს კითხვის საოცარ სურვილს უღვიძებს. "სამანიშვილის დედინაცვალი" მრავალჯერ დადგეს თეატრში და ამავე სახელწოდებით გადაიღეს კინოში.

128 pages, Paperback

First published January 1, 1897

About the author

David Kldiashvili (Georgian: დავით კლდიაშვილი, Davit' Kldiašvili) (August 29, 1862 – April 24, 1931) was a Georgian prose-writer whose novels and plays are concentrated on the degeneration of the country’s gentry and the miseries of the peasantry, boldly exposing the antagonisms of Georgian society.
Born to an impoverished petite noble family in the province of Imereti, Georgia (then part of the Russian Empire), he was educated at the military schools of Kiev and Moscow (1880-1882). Returning to Georgia, he joined the Russian army. While serving in Batumi, he was close to the local intelligentsia and engaged in cultural activities. Deemed to be a non-reliable officer, he was forced to resign as a non-reliable officer during the Russian Revolution of 1905. During World War I, he was remobilized in the army and served on the Ottoman front. Following the 1917 February Revolution, he was demobilized and, sick and tired, returned to his native village.
Kldiashvili’s best works belong to the first half of his life. He is said to have forgotten his Georgian while studying in Ukraine and to have had to relearn it. Nevertheless, he is regarded as an exemplary prose stylist with superb humor and gentler social satire. Since 1880s, his translations and original works were regularly published in Georgian press. The first major novel, Solomon Morbeladze (სოლომონ მორბელაძე) appeared in 1894, followed by Samanishvili's Step-Mother (სამანიშვილის დედინაცვალი, 1897), The Misfortunes of Kamushadze (ქამუშაძის გაჭირვება, 1900), Rostom Mashvelidze (როსტომ მანველიძე, 1910), and Bakula's Pigs (ბაკულას ღორები, 1920). His plays, especially Irine’s Happiness (ირინეს ბედნიერება, 1897) and The Misfortunes of Darispan (დარისპანის გასაჭირი, 1903) resemble the French comedies of the 1840s only set in an Imeretian village at the turn of the 20th century. They are typically tragicomic impregnated with what the author himself referred to as "tears mixed with a smile".
In the 1920s, Kldiashvili returned to writing and produced his memoirs On the Road of My Life (ჩემი ცხოვრების გზაზე, 1925), as well as two new novellas published between 1924 and 1926. In 1930, he was awarded the title of People's Artist of Georgia

Reviews

[Anisaki · Rating 3 out of 5]

ყველა პერსონაჟი მაღიზიანებს, ლოლ.

მეორეჯერ წავიკითხე და ახლა უფრო ვრცლად ვისაუბრებ:) ვარსკვლავსაც 3,5 შევცვლიდი.
დავით კლდიაშვილი იმერეთში, გაღარიბებული აზნაურის ოჯახში დაიბადა. შესაბამისად, რასაც ის თავის ნაწარმოებებში გადმოცემს და აღწერს, მისთვის უცხო არ არის და მას ეს რეალობა გამოცდილი აქვს. ალბათ სწორედ ამიტომ ახერხებს იგი სინამდვილესა და ხელოვნებას შორის არსებული ზღვარის ასე მარტივად წაშლას. მას დაჭერილი აქვს თითოეული დეტალი და ნიუანსი. იგი ყველაფერს მკაფიოდ და დამაჯერებლად გადმოცემს, ისე, რომ მკითხველი მკვეთრად გრძნობს იმ ტრაგიზმს, რომელიც მის ნაწარმოებებში ტრიალებს. მოცემულ ტექსტში ასახულია ბატონყმობის გაუქმების პერიოდი, ის დრო, როდესაც აზნაურებმა თავიანთი ფუნქცია დაკარგეს და ამასთანავე უკიდურესი გაჭირვების ჟამს მათი რეალური სახე გამოაჩინეს. ეს არის პერიოდი, როდესაც ერთ დროს გაჭიმული სახლები პატარ-პატარა სახლებად იქცა, ხოლო უზარმაზარი მამულები და სახნავი მიწები დაქუცმაცდა. მიუხედავად ამისა, ბეკინა სამანიშვილის დამოკიდებულება ცხოვრებისადმი ზედაპირულია, იგი მინდობილია ბუნების კანონზომიერებას და ყურს უგდებს საკუთარ გულის თქმასა და ვნებებს. სწორედ ამიტომ მისთვის არანაირ პრობლემას წარმოადგენს ცოლის შერთვა და უკვირს კიდეც, როდესაც პლატონი ამის კატეგორიულად წინააღმდეგი იქნება. პლატონ სამანიშვილი ეწინააღმდეგება მამის სურვილს, რადგან არ უნდა მამულის მოზიარე გამოუჩნდეს და ახლანდელ ისედაც მცირ ლუკმაზე შეჩვეულ კუჭს უფრო დამცირებულ ლუკმაზე შეჩვევა დასჭირდეს. მიუხედავად მისი მცდელობისა, ბეკინას ვერ გადააფიქრებინებს ცოლის შერთვას. ბეკინა კმაყოფილია, რადგან მან საკუთარი სურვილი აისრულა, თუმცა ბოლოსკენ მიხვდება თავის დანაშუალს და სინდისი ქენჯნის და იმასაც კი ნატრობს, რომ მარიკასთან, თავის პირველ ცოლთან ერთად მომკვდარიყო. ,,შევცდი შვილო, შევცდი. აღარ მეპატივება?”- ამბობს იგი, მოელის, რომ მისი შვილი შეიცოდებს და აპატიებს, მას პლატონის კეთილი გულის და იმ სიყვარულის იმედი ჰქონდა, რომელსაც ადრე გამოხატავდა მის მიმართ, თუმცა ამაოდ. პლატონ სამანიშვილმა გადაწყვიტა, რომ გაყროდა მამამისს და ახლად დაბადებული ბავშვი სამუდამოდ შეიძულა. დავით კლდიაშვილის ნაწარმოებში ყველაზე მძაფრად პლატონ სამანიშვილის პირვონებაა დახასიათებული და მკაფიოდ არის გადმოცემული ის საკითხი, თუ როგორ შეიძლება მატერიალური კრიზისის დროს ადამიანმა დაკარგოს თავი და რეალური სახე გამოაჩინოს. ჩვენ ვკითხულობთ და მოწმენი ვხვდებით პლატონის ცხოვრების დეგრადირებისა. ეს არის დაღმასვლა სიკეთიდან ბოროტებისაკენ, სინათლიდან წყვიდადისაკენ, ლმობიერებიდან გულქვავობისაკენ. როცა სასოწარკვეთილმა ბეკინამ სცადა საკუთარი შვილისთვის თავი შეეცოდებინა, პლატონმა მკაცრად მოუჭრა: ,,მე, მე შემიცოდა ვინმემ?!” მისი პასუხი მრავლისმთქმელია. მასში ბოლომდე დაიწრიტა ადამიანური გრძნობები, ღირებულებები და ემოციური კავშირი სხვათა მიმართ. პლატონ სამანიშვილს სიდუხჭირემ საბოლოოდ დააკარგვინა თავი, როდესაც მან კაენის ცოდვის ჩადენაც კი განიზრახა. ეს არის დიდი ადამიანური ტრაგედია, ზნეობრივი დაცემა და ამის შემდეგ იგი, როგორც პიროვნება აღარ არსებობს. მამის გარდაცვალების შემდეგ პლატონ სამანიშვილი იქცა ნადირად, რომელმაც ,,აღარც ღობე შეარჩინა, აღარც საზღვარი, აღარც ადგილი და იძულებულს ხდის საწყალ მოხუცებულ ქვრივ დედაკაცს იწანწალოს ყოველკვირა სასამართლოში.”

[Kakha · Rating 5 out of 5]

არაჩვეულებრივი მოთხრობაა. ჭკუის სასწავლებელი. ტრაგიკომიკურია. მძიმე, ბოლოში განსაკუთრებით ტრაგიკულია. იმდროინდელი და დაკნინებული, გაუბედურებული "ქვეყნის", ჩვენი უიღბლო საქართველოს, უფრო მეტად კი იმერეთის კუთხის მწარე რეალობის ტრაგედიანარევი იუმორით, გამგმირავი სიზუსტით მაჩვენებელია. ამ მოთხრობის მიხედვით 1977 წელს გადაღებული ფილმიც არაჩვეულებრივი გამოვიდა. ყველა მსახიობი ბრწყინვალედ ასრულებს მის როლს და თავისი გენიალურად ბობოქარი შესრულებით, ნოდარ ჩაჩანიძე კირილეს როლში საერთოდ ატყვევებს მაყურებელს.