What do you think?
Rate this book
Leugen & waarheid
Waarom groeit het wantrouwen jegens de wetenschap? Waarom trekken mensen zich steeds minder aan van feiten? Waarom is identiteit zo’n heet hangijzer geworden, in de politiek en in ons eigen leven? Waarom kost het zo veel moeite de zwarte bladzijden van onze geschiedenis onder ogen te zien? Waarom verdwijnt religie niet? Waarom is racisme zo hardnekkig? Hoe komt het dat de mens zowel goedmoedig is als uitermate gewelddadig?
Voor NRC Handelsblad ging vermaard essayist Bas Heijne op zoek naar het verhaal achter het dagelijkse rumoer en de krantenkoppen. Hij sprak met denkers en wetenschappers (onder anderen Peter Pomerantsev, Angela Saini, Elaine Pagels, Martin Hägglund en Géraldine Schwarz) over grote kwesties die het debat in onze tijd bepalen. Samen vormen deze gesprekken een diepgravend portret van onze verwarrende tijd. Waarbij ook de lezer zelf aan het denken wordt gezet.
Bas Heijne is de auteur van essays als Onredelijkheid (2007), Moeten wij van elkaar houden (2011), Onbehagen (2016 en 2020), Wereldverbeteraars (2017) en Mens/onmens (2019). Hij is verbonden aan NRC Handelsblad. In 2017 kreeg hij de P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre.
Voor NRC Handelsblad ging vermaard essayist Bas Heijne op zoek naar het verhaal achter het dagelijkse rumoer en de krantenkoppen. Hij sprak met denkers en wetenschappers (onder anderen Peter Pomerantsev, Angela Saini, Elaine Pagels, Martin Hägglund en Géraldine Schwarz) over grote kwesties die het debat in onze tijd bepalen. Samen vormen deze gesprekken een diepgravend portret van onze verwarrende tijd. Waarbij ook de lezer zelf aan het denken wordt gezet.
Bas Heijne is de auteur van essays als Onredelijkheid (2007), Moeten wij van elkaar houden (2011), Onbehagen (2016 en 2020), Wereldverbeteraars (2017) en Mens/onmens (2019). Hij is verbonden aan NRC Handelsblad. In 2017 kreeg hij de P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre.
- GenresNonfiction
192 pages, Hardcover
Published February 4, 2021
14 people are currently reading
159 people want to read
About the author
Bas Heijne
71 books56 followersBastiaan Johan (Bas) Heijne (Nijmegen, 9 januari 1960) is een Nederlandse schrijver, vertaler en interviewer.
Heijne groeide op in Zwanenburg en ging naar de middelbare school in Badhoevedorp. Hij studeerde Engelse taal- en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.
In 1983 debuteerde hij als schrijver met de roman Laatste woorden. Hij schreef tussen 1984 en 1992 reisverhalen voor het tijdschrift De Tijd. Een deel van deze verhalen werd later gebundeld in Vreemde reis.
Zijn tweede roman, Suez, verscheen in 1992. Heijne is sinds 1991 als essayist verbonden aan NRC Handelsblad, voor welke krant hij sinds 2001 ook iedere week een column verzorgt. Zijn essaybundel De wijde wereld werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs.
Hij heeft werk vertaald van Evelyn Waugh, E.M. Forster en Joseph Conrad. In 2003 heeft hij het toneelstuk Van Gogh geschreven dat werd gespeeld door ZT Hollandia. In 2005 sprak Heijne de jaarlijkse Mosse-lezing uit en ontving hij de Henriette Roland Holst-prijs voor Hollandse toestanden, een verzameling columns die hij voor NRC Handelsblad schreef. In 2008 presenteerde Heijne het televisieprogramma Zomergasten van de VPRO.
In 2013 hield Heijne de Huizingalezing De betovering van de wereld over Louis Couperus. In datzelfde jaar verscheen ook een documentaire over Couperus naar een door Heijne geschreven scenario. Eerder had hij al het essay Het gezicht van Louis Couperus (1996) gepubliceerd. In 2014 werd zijn essay Angst en schoonheid. Louis Couperus, de mystiek der zichtbare dingen bekroond met de tweejaarlijkse J. Greshoff-prijs.
In december 2016 werd Heijne de P.C. Hooft-prijs 2017 toegekend, voor zijn beschouwend proza. De prijs is hem uitgereikt op 18 mei 2017. De jury roemt hem als een "een schrijver met een bijzondere positie als columnist en essayist, die over een enorme verscheidenheid aan actuele onderwerpen en kwesties schrijft. [...] Zijn werk geeft een vernieuwende impuls aan wat literatuur in maatschappelijke zin betekenen kan. [...] Vooral de vorm waarin hij dat doet is bijzonder: hij schrijft als een denker én denkt als een lezer."
Heijne groeide op in Zwanenburg en ging naar de middelbare school in Badhoevedorp. Hij studeerde Engelse taal- en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.
In 1983 debuteerde hij als schrijver met de roman Laatste woorden. Hij schreef tussen 1984 en 1992 reisverhalen voor het tijdschrift De Tijd. Een deel van deze verhalen werd later gebundeld in Vreemde reis.
Zijn tweede roman, Suez, verscheen in 1992. Heijne is sinds 1991 als essayist verbonden aan NRC Handelsblad, voor welke krant hij sinds 2001 ook iedere week een column verzorgt. Zijn essaybundel De wijde wereld werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs.
Hij heeft werk vertaald van Evelyn Waugh, E.M. Forster en Joseph Conrad. In 2003 heeft hij het toneelstuk Van Gogh geschreven dat werd gespeeld door ZT Hollandia. In 2005 sprak Heijne de jaarlijkse Mosse-lezing uit en ontving hij de Henriette Roland Holst-prijs voor Hollandse toestanden, een verzameling columns die hij voor NRC Handelsblad schreef. In 2008 presenteerde Heijne het televisieprogramma Zomergasten van de VPRO.
In 2013 hield Heijne de Huizingalezing De betovering van de wereld over Louis Couperus. In datzelfde jaar verscheen ook een documentaire over Couperus naar een door Heijne geschreven scenario. Eerder had hij al het essay Het gezicht van Louis Couperus (1996) gepubliceerd. In 2014 werd zijn essay Angst en schoonheid. Louis Couperus, de mystiek der zichtbare dingen bekroond met de tweejaarlijkse J. Greshoff-prijs.
In december 2016 werd Heijne de P.C. Hooft-prijs 2017 toegekend, voor zijn beschouwend proza. De prijs is hem uitgereikt op 18 mei 2017. De jury roemt hem als een "een schrijver met een bijzondere positie als columnist en essayist, die over een enorme verscheidenheid aan actuele onderwerpen en kwesties schrijft. [...] Zijn werk geeft een vernieuwende impuls aan wat literatuur in maatschappelijke zin betekenen kan. [...] Vooral de vorm waarin hij dat doet is bijzonder: hij schrijft als een denker én denkt als een lezer."
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 25 of 25 reviews
March 22, 2022
Bundel van interviews van Bas Heijne met diverse wetenschappers, filosofen en andere essayisten over de tanende rol van rede en ratio in de moderne wereld. Korte hoofdstukken elk met een interview met een persoon. Door deze opzet viel de kwaliteit tegen, de ene persoon heeft nu eenmaal meer te vertellen dan de ander en ook niet elk interview wist mijn aandacht te vangen.
March 11, 2021
Dit boekje is in wezen niets anders dan een dikke zaterdagbijlage van de NRC. Heijne heeft redelijk interessante denkers geïnterviewd maar gaat nergens echt de diepte in. Het is een beetje als naar de film gaan en dan twintig trailers kijken die gericht zijn op hetzelfde publiek (liberale intellectuelen) en soort van een gedeeld thema hebben. Het boek mist duidelijk variatie: wat communisten of conservatieven/populisten hadden het veel interessanter kunnen maken. Niet dat het nu slecht is, hoogstens niet zo spannend.
December 25, 2021
Dit was mijn onderwegboek, maar toen was ik opeens niet meer onderweg door alle nieuwe maatregelen. Uiteindelijk heb ik het toch nog maar even uitgelezen (toch nog onderweg, naar het kerstdiner). Nadat Heijnes vorige essaybundel (Mens/onmens) me ietwat tegenviel, vind ik deze interviewbundel weer zeer geslaagd. Het raakt zo dicht aan alle dingen die nu spelen in de wereld en waar ik samen met de auteur somberheid door voel, zoals bijvoorbeeld: het wegebbende geloof in de wetenschap, de opkomst van het populisme en de toenemende polarisatie, het marktdenken op universiteiten, de steeds verdere verspreiding van desinformatie, de fragmentatie van de publieke ruimte (waardoor er nog weinig gedeelde informatie is tussen mensen) en de vernietiging van een rationeel discours. Maar omdat er in de interviews dieper wordt ingegaan op al deze fenomenen, voel je toch wat geruststelling, omdat je het beter gaat begrijpen en in een breder licht gaat zien, historisch, sociaal, politiek. Er wordt geopperd dat instituties, media, rechtspraak en politiek de mensen weer meer moeten gaan opzoeken. Dat hebben we meer gehoord, in bijvoorbeeld het formatieproces, maar dit boek was al voor die tijd klaar. En het is heel erg waar! Mensen moeten zich weer gezien gaan voelen, zodat ze zich ook betrokken voelen. Ook zegt een van de zeventien geïnterviewden (waaronder antropologen, sociologen, onderzoekers, historici, filosofen, journalisten en activisten uit allerlei landen) dat we ons bewust moeten worden van hoe de tegenpartij functioneert en hem niet gelijk als vijand moeten zien. Er wordt dus bewust nagedacht over oplossingen, waardoor dit boek geen negatieve teneur heeft. Wat een mooie dingen maakt Bas Heijne toch! En dat in coronatijd.
June 11, 2021
Hele interessante blikken op de huidige politiek en ontwikkelingen. Jammer dat het soms wat oppervlakkig bleef. Desondanks, met plezier gelezen en soms aan het denken gezet.
February 16, 2021
Compilatie van interviews en gesprekken die Bas Heijne heeft gehad met contemporaire denkers en onderzoekers. Ik waardeer de verscheidendheid van perspectieven die is samen gebracht. De auteur geeft geen eigen analyse erbij maar dat is misschien juist om de lezer aan te zetten zelf na te denken over het gelezen materiaal.
Ik zou niet zeggen dat het boek een verpletterende indruk op me heeft gemaakt maar desondanks zeker aan te raden voor een kritische cultuuranalyse en een verzameling van stemmen te lezen die je meestal niet achter elkaar in de krant te horen krijgt.
Ik zou niet zeggen dat het boek een verpletterende indruk op me heeft gemaakt maar desondanks zeker aan te raden voor een kritische cultuuranalyse en een verzameling van stemmen te lezen die je meestal niet achter elkaar in de krant te horen krijgt.
June 16, 2021
Dit boek is misschien wel te moeilijk voor niet-moedertaalspreker vanwege de moeilijke onderwerpen, maar alsnog een goede poging om te lezen. Ik vind vooral de hoofdstuk "we willen een goed leven, maar jagen alleen naar wat meetbaar is" heel erg leuk. De realiteit gaat helaas echt niet meer om wat goed leven is, maar kom het verwerven van zo veel mogelijk kapitaal. Allemaal tegenwoordig moet meetbaar zijn om eerst te vergelijk met wat de anderen hebben, en daarna komt pas het "goed gevoel" alleen als onze statistiek, cijfers en getallen hoger zijn dan de anderen. Tuurlijk ook daarentegen, als het slechter is dan die van anderen. Het gebeurt namelijk ook vaak genoeg bij mij dat een hardloop sessie niet telt, als mijn tracker een keer niet doet. Juist moeten wij het beseffen dat het om proces gaat, en niet altijd om resultaat. Op die manier zouden manier zo veel meer dankbaar zijn, geloof ik! Goede les gekregen van Hartmut Rosa!
January 21, 2024
Good series of interviews with prominent scholars about nowadays complex issues. Reporter/author is a renowned writer and essayist.
Every interview begins with an introduction where the author often refers to important book the scolar has written. It's an introduction further reading.
Every interview begins with an introduction where the author often refers to important book the scolar has written. It's an introduction further reading.
February 14, 2021
Het grootste nadeel is dat mijn lijst met te lezen boeken nog langer is geworden.
March 25, 2021
Stuk voor stuk interessante gesprekken met grote hedendaagse wetenschappers, journalisten en filosofen. Met name Jan-Werner Müller, Hartmut Rosa en Martin Hägglund komen met rake obeservaties. Ik had wel graag een uitbreiding op deze gesprekken gehad (ten opzichte van de NRC-artikelen), aangezien er in dit boek genoeg ruimte was voor meer diepgang. Desondanks is mijn lijst met te lezen boek verviervoudigd.
January 14, 2022
Short book with interviews with prominent thinkers, researchers and artists on why our current world is kinda out of whack.
Here are some of the basic arguments I found most compelling:
- Wrangham: Man has domesticated itself by killing off violent males over the course of millennia, thereby we as a species have mostly moved from impulsive aggressiveness to reactive and proactive (planned) aggressiveness. During uncertain times, people are more likely to accept leaders who are dominant and aggressive.
- Daston: The nature argument is often used as an excuse to justify the status quo, such as in past debates over slavery or why women shouldn’t be allowed to vote.
- Blastland: How bad we are at dealing with uncertainty and how data and statistics, instead of giving us more of a leg to stand on, instead often reinforce our biases.
- Saini: People in certain cultures that have always been told they are superior (the US, UK, France come to mind) won’t like it very much if you start picking holes in their so-called glorious past. Biological arguments are then used to determine who is allowed to belong to this culture since if the criterium to belong is just holding a passport, everybody can technically be a citizen.
- Heinich: The notion that certain things can be (easily) changed after their unmasking as being human constructs, is painfully naïve.
- Schwarz: Countries like France and the Netherlands (can sure add Belgium to that list) also still struggle with their history of collaboration with the Nazis.
- Wootton: How the Enlightenment thinkers popularized the notion that humans will always pursue power, wealth and pleasure and that somehow society/the nation will benefit from these selfish pursuits, which resulted in a utilitarian political philosophy where all were deemed equal.
- Pomerantsev: fragmented media landscape and the possibility to micro-target audiences has resulted in emotion politics that is increasingly removed from ideology.
Here are some of the basic arguments I found most compelling:
- Wrangham: Man has domesticated itself by killing off violent males over the course of millennia, thereby we as a species have mostly moved from impulsive aggressiveness to reactive and proactive (planned) aggressiveness. During uncertain times, people are more likely to accept leaders who are dominant and aggressive.
- Daston: The nature argument is often used as an excuse to justify the status quo, such as in past debates over slavery or why women shouldn’t be allowed to vote.
- Blastland: How bad we are at dealing with uncertainty and how data and statistics, instead of giving us more of a leg to stand on, instead often reinforce our biases.
- Saini: People in certain cultures that have always been told they are superior (the US, UK, France come to mind) won’t like it very much if you start picking holes in their so-called glorious past. Biological arguments are then used to determine who is allowed to belong to this culture since if the criterium to belong is just holding a passport, everybody can technically be a citizen.
- Heinich: The notion that certain things can be (easily) changed after their unmasking as being human constructs, is painfully naïve.
- Schwarz: Countries like France and the Netherlands (can sure add Belgium to that list) also still struggle with their history of collaboration with the Nazis.
- Wootton: How the Enlightenment thinkers popularized the notion that humans will always pursue power, wealth and pleasure and that somehow society/the nation will benefit from these selfish pursuits, which resulted in a utilitarian political philosophy where all were deemed equal.
- Pomerantsev: fragmented media landscape and the possibility to micro-target audiences has resulted in emotion politics that is increasingly removed from ideology.
March 23, 2021
Zoals Heijne zelf in zijn voorwoord schrijft, is de rode draad in de interviews uit dit boek het verlangen om onze greep op de wereld te behouden en de angst dat we de greep verliezen.
De beknopt uitgewerkte interviews bieden veel interessante inzichten. Zo wijst volgens één van de geïnterviewden het terzijde schuiven van eenvoudige feiten over een virus erop dat we het ingeval van klimaatverandering niet hebben over een te grote complexiteit van het probleem, maar over een vijandige en wantrouwende houding tegenover de wetenschap. Een andere denker zegt over racisme dat dit veelal voortvloeit uit de existentiële angst om een minderheid te worden, maar de angst voor vervanging van een cultuur is een politiek verhaal dat een doel dient - en dat dus ook kan worden vervangen door een ander verhaal. Een andere geïnterviewde merkt op dat we leven in een tijd van aandacht (de drang om gezien te worden, likes te verzamelen), maar juist niet in een tijd van intimiteit (daarom veel eenzaamheid).
Groeiende welvaart maakt ons in elk geval niet noodzakelijk gelukkiger; dat is de denkfout geweest van de Verlichting. Het belang van de gemeenschap en de publieke ruimte wordt vaak onderschat, terwijl het goede leven is dat je in levendig contact staat met iets buiten jezelf (resonantie). Het boek bevat geen antwoorden, maar uit de interviews treedt duidelijk naar voren wat de uitdaging is voor zowel de politiek als burgers zelf: hoe kan een samenleving worden gecreëerd waarin mensen zich geborgen weten? Want wanneer mensen nergens meer in geloven en alles wantrouwen, zijn ze gemakkelijk te manipuleren. Dan vervaagt de grens tussen leugen en waarheid.
De beknopt uitgewerkte interviews bieden veel interessante inzichten. Zo wijst volgens één van de geïnterviewden het terzijde schuiven van eenvoudige feiten over een virus erop dat we het ingeval van klimaatverandering niet hebben over een te grote complexiteit van het probleem, maar over een vijandige en wantrouwende houding tegenover de wetenschap. Een andere denker zegt over racisme dat dit veelal voortvloeit uit de existentiële angst om een minderheid te worden, maar de angst voor vervanging van een cultuur is een politiek verhaal dat een doel dient - en dat dus ook kan worden vervangen door een ander verhaal. Een andere geïnterviewde merkt op dat we leven in een tijd van aandacht (de drang om gezien te worden, likes te verzamelen), maar juist niet in een tijd van intimiteit (daarom veel eenzaamheid).
Groeiende welvaart maakt ons in elk geval niet noodzakelijk gelukkiger; dat is de denkfout geweest van de Verlichting. Het belang van de gemeenschap en de publieke ruimte wordt vaak onderschat, terwijl het goede leven is dat je in levendig contact staat met iets buiten jezelf (resonantie). Het boek bevat geen antwoorden, maar uit de interviews treedt duidelijk naar voren wat de uitdaging is voor zowel de politiek als burgers zelf: hoe kan een samenleving worden gecreëerd waarin mensen zich geborgen weten? Want wanneer mensen nergens meer in geloven en alles wantrouwen, zijn ze gemakkelijk te manipuleren. Dan vervaagt de grens tussen leugen en waarheid.
February 7, 2021
Dit is geen boek met een integraal verhaal maar een verzameling interviews met 17 wetenschappers en wetenschap jounalisten historici, sociologen en filosofen. Heijne probeert licht te werpen op de redenen van de gevoelde teleurstelling in de huidige maatschappelijke situatie. Hij grijpt daarop terug op beschouwingen over het omgaan met "de menselijke natuur" als handelingsexcuus inzake ras, sekse, geloof, Hobbes versus Rousseau, (neo) Liberalisme versus de sterke man en het identiteitsdenken ons versus anderen.
Interessant vond ik met name de bijdragen waarin de mens wordt gezien als een vat vol tegenstrijdigheden. Uitgaan van zo'n paradigma maakt direct de complexiteit duidelijk waarvoor we als maatschappij gesteld worden. Het geeft ook een verklaring waarom een overheid regels moet stellen aan ongewenste gedragingen en niet altijd van het verantwoorde zelfdenkende individu moet uitgaan. Dat er nu voor politici extra uitdagingen zijn wordt wel goed geadstrueerd in veel van de interviews. Hoe kan je als politicus adequaat inspelen op de vele identiteiten die het gevolg zijn van social media fragmentatie? Door iets meer aandacht te besteden aan de culturele dimensie levert de verzameling wel tegenwicht op voor het eenzijdig economisch of utilitair denken dat tegenwoordig overheerst. Het is jammer dat Heijne er niet een eigen synthese heeft aan toegevoegd maar het is ondanks dat een lezenswaardig werkje.
Interessant vond ik met name de bijdragen waarin de mens wordt gezien als een vat vol tegenstrijdigheden. Uitgaan van zo'n paradigma maakt direct de complexiteit duidelijk waarvoor we als maatschappij gesteld worden. Het geeft ook een verklaring waarom een overheid regels moet stellen aan ongewenste gedragingen en niet altijd van het verantwoorde zelfdenkende individu moet uitgaan. Dat er nu voor politici extra uitdagingen zijn wordt wel goed geadstrueerd in veel van de interviews. Hoe kan je als politicus adequaat inspelen op de vele identiteiten die het gevolg zijn van social media fragmentatie? Door iets meer aandacht te besteden aan de culturele dimensie levert de verzameling wel tegenwicht op voor het eenzijdig economisch of utilitair denken dat tegenwoordig overheerst. Het is jammer dat Heijne er niet een eigen synthese heeft aan toegevoegd maar het is ondanks dat een lezenswaardig werkje.
December 29, 2023
Interessante interviews met interessante mensen. Mooi hoe Bas Heijne het vakgebied van de geïnterviewde weet te verweven met de overkoepelende thematiek. Maar uiteindelijk merkte ik dat ik gedurende het jaar steeds weer genoeg had voor een tijdje na het lezen van een enkel interview.
3 sterren, prima collectie van interviews.
3 sterren, prima collectie van interviews.
July 12, 2021
Interessante inzichten in hedendaagse thema’s, maar door het interviewformat soms iets te weinig diepgang. Wel aanleiding om eens in het werk van de geïnterviewden te duiken. Mijn want-to-readlijstje is weer uitgebreid.
February 27, 2021
Interessant interviews met interessante denkers. Een echt coherent thema ontbreekt, maar niettemin biedt het boek veel stof tot nadenken.
March 10, 2021
Ik onthoud vooral de bijlage over godsdienstwetenschapper Elaine Pagels waarin ze stelt dat religie nog altijd vorm kan geven aan het leven.
March 18, 2021
Interviews met gezaghebbende wetenschappers over belangrijke thema's. Ik ga dit boek nog eens lezen om het een en ander nog beter te overdenken.
May 14, 2021
Meeste interviews reeds gelezen in de NRC, nodigt uit tot het lezen van nog meer schrijvers.
September 7, 2021
Andere inzichten op actuele thematiek
October 2, 2021
Lees liever zijn meer doorwrochte essyas
January 3, 2022
Mooie onderwerpen en een belofte van diepe inzichten als je bereid bent dieper in de materie te duiken.
February 9, 2022
Interessant, maar eerder een goeie introductie tot enkele interessante figuren ipv spraakmakende interviews. De vraagstelling kon soms ook nog wat scherper.
August 12, 2022
Interessante gesprekken maar mist helaas diepgang. Had van mij beter gewerkt als er minder maar langere gesprekken in stonden.
Displaying 1 - 25 of 25 reviews