Τι μας κρύβουν οι λέξεις: Πώς η νεογλώσσα επηρεάζει τις κοινωνίες μας

by Jean-Paul Fitoussi, Αντώνης Παπαγιαννίδης (translator)

Μια νεογλώσσα (όπως εκείνη που περιγράφει ο Τζωρτζ Όργουελ στο 1984) βρίσκεται στη βάση της κυρίαρχης οικονομικής και μιντιακής σκέψης. Μια γλώσσα που διαστρεβλώνει, αλλοιώνει και αντιστρέφει την έννοια των λέξεων, για να καθιερώσει μια εκ των προτέρων ειλημμένη άποψη ως την επίσημη, ως τη μόνη δυνατή, εξοβελίζοντας κάθε κριτική αντίρρηση και επιβάλλοντας μια γενικευμένη ομοιομορφία. Η έννοια «δομικές μεταρρυθμίσεις» κατέληξε να σημαίνει το τέλος του συστήματος κοινωνικής προστασίας, την έκρηξη των ανισοτήτων, την εγκατάλειψη της ιδέας της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Genres: Nonfiction

252 pages, Paperback

Published February 9, 2021

About the author

Is a French economist of Sephardi Jewish descent. He currently is a Professor of Economics at the Institut d'Études Politiques de Paris, where he has taught since 1982. Fitoussi served as President of the Observatoire Français des Conjonctures Econoniques, an institute dedicated to economic research and forecasting, from 1989 to 2010.
His research interests includes inflation, unemployment, and the role of macroeconomic policy.
Starting from academic year 2010/11, he will teach in the first English taught Master Degree Course in International Relations at LUISS.

Reviews

[foteini_dl · Rating 3 out of 5]

[3.5*]
Τον Αύγουστο του '19, όπως επέστρεφα σπίτι με το λεωφορείο, έπιασα τον κύριο δίπλα μου να διαβάζει μια εφημερίδα, να την κλείνει νευριασμένος και να με ρωτάει κάτι του στιλ "Όλο ανταγωνισμός και ανταγωνισμός, έχεις δει να λένε κάτι για προστασία των ανέργων;".

Και κάπως έτσι μου έδωσε ένα πάτημα να σημειώσω πρόχειρα κάποιες λέξεις που ακούω/διαβάζω συνέχεια και κάποιες που πρέπει να ψάξεις με τον μεγεθυντικό φακό για να τις βρεις. Συν κάποιες φάντομ σκέψεις. "Ρε συ, εδώ και σχεδόν δέκα χρόνια, υπάρχουν λέξεις που επαναλαμβάνονται και λέξεις που χάνονται. Καλά, σιγά το συμπέρασμα. Ώπα, θα χάσεις τη στάση".

Ενάμιση χρόνο μετά, οι εκδ. Πόλις κυκλοφορούν το βιβλίο του οικονομολόγου Ζαν-Πωλ Φιτουσί, ο οποίος μιλά ακριβώς για αυτό. Με αφορμή τις λέξεις που ακούμε (ή δεν ακούμε) τα τελευταία χρόνια της κρίσης, παρατηρεί την δημιουργία μιας νεογλώσσας που προσπαθούμε να την κατανοήσουμε, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι μας επιβάλλει έναν τρόπο σκέψης που έχουμε ήδη αφομοιώσει. Κάπως σαν την οεγουελική νεογλώσσα του 1984, δηλαδή. Χωρίς να συμφωνώ σε πολλά σημεία με τον συγγραφέα, μπορώ να πω είναι ένα to the point βιβλίο που μιλάει για το πώς η γλώσσα φτιάχνει και μεταμορφώνει την πραγματικότητα και τι σημαίνει αυτό για τη δημοκρατία.

Με ένα non fiction βιβλίο, συνειδητοποιείς ότι η δυστοπία δεν είναι βγαλμένη από τις σελίδες fiction βιβλίων. Είναι εδώ.

[ria · Rating 2 out of 5]

too much economics... just print more money

[Anastasia Tuple · Rating 1 out of 5]

Το όλο βιβλίο του Fitoussi στηρίζεται στη θεωρία του γλωσσικού ντετερμινισμού (στα αγγλικά: linguistic determinism or the Sapir–Whorf hypothesis), δηλαδή ότι η γλώσσα που μιλάμε καθορίζει/ορίζει/περιορίζει τον κόσμο μας. Ως παραδείγματα, ο Fitoussi παραθέτει διάφορα αποσπάσματα από το μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ 1984.

Όμως, η θεωρία του γλωσσικού ντετερμινισμού έχει αμφισβητηθεί ήδη από το 1954, και δεν υποστηρίζεται πλέον από τους γλωσσολόγους... Με άλλα λόγια, δεν ισχύει ότι αν δεν έχουμε μια λέξη για μια έννοια, τότε δεν μπορούμε να σκεφτούμε καν αυτήν την έννοια. Σκεφτείτε πολύ απλά ότι αν αυτό ίσχυε, τότε θα ήταν εντελώς αδύνατο να δημιουργήσουμε νέες λέξεις, π.χ. τις λέξεις "τηλεόραση" ή "smartphone"! Στην πραγματικότητα λοιπόν, πρώτα κάποιος σκέφτηκε να κατασκευάσει ένα κουτί με κινούμενες εικόνες, και ύστερα το ονόμασε "τηλεόραση" (πριν δεν υπήρχε). Ανάλογα, πρώτα δημιουργήθηκε το τηλέφωνο με τις εφαρμογές, και ύστερα επικράτησε ο όρος "smartphone" (πριν δεν υπήρχε). Ακριβώς, λοιπόν, το γεγονός ότι δημιουργούνται νέες λέξεις για νέα πράγματα ή νέες έννοιες σημαίνει ότι πρώτα έρχονται στο μυαλό μας οι έννοιες και ύστερα οι λέξεις, επομένως δεν είμαστε περιορισμένοι από τη γλώσσα μας! Δείτε και εδώ: https://en.wikipedia.org/wiki/Linguis...

Η μετάφραση στα ελληνικά ήταν αρκετά καλή. Μερικά μεταφραστικά λάθη και αστοχίες που βρήκα:
1. "πόσο μάλλον" (σελ. 22, 29, 34, 54, 63, 151, 159), αντί του ορθού "πόσω μάλλον"
2. "[...] αν οι άνθρωποι δεν είχαν τόσο κοντή μνήμη." (σελ. 128), αντί του πιο φυσικού στα ελληνικά "...αν οι άνθρωποι δεν είχαν τόσο αδύναμη μνήμη."
3. "[...] διά του οποίου φτάνει κανείς στο Γράαλ της ανταγωνιστικότητας", αντί για του πιο κατανοητού "...διά του οποίου φτάνει κανείς στο Άγιο Δισκοπότηρο της ανταγωνιστικότητας" (σελ. 200)

[Agnes Fontana · Rating 4 out of 5]

Cet essai ne porte pas sur la manière dont les évolutions du langage, d'une manière générale, influencent notre manière de pensée, mais appliquent cette analyse au seul champ de l'économie et de la politique économique. Il montre la mainmise de l'école néoclassique (qui, en fait, n'a jamais vraiment évolué depuis l'époque pré-keynésienne), pour nous faire croire que politique budgétaire, relance, stabilisateurs automatiques, volontarisme politique... sont des gros mots et que seuls la rigueur budgétaire, la restriction des salaires et de la protection sociale, la baisse des impôts et des dépenses publiques, sont praticables. Alors que depuis le temps que les gouvernements s'y emploient, si ça marchait, cela se saurait... L'auteur espère que la crise COVID, avec les solutions inédites qu'elle a conduit à mettre en oeuvre, fracassera ce tour de passe-passe. Il souligne aussi que, si les électeurs votent pur les populistes, ce n'est pas qu'ils y croient vraiment, c'est parce qu'eux au moins leur donnent de l'espoir. Tout cela est dit d'un ton enlevé, vif, ironique souvent, bien illustré, avec la malice dont on sait JP Fitoussi capable quand on a, comme moi, eu la chance de suivre ses cours. La généralisation de la démarche à l'ensemble du champ lexical reste à écrire.

[Emmanouil · Rating 3 out of 5]

Ο συγγραφέας αναφέρεται στην δικτατορία της νεογλωσσας που ακρωτηριαζει, παραμορφώνει και διαστρεβλώνει την πραγματικότητα ενώ ταυτόχρονα περιορίζει τις επιλογές που έχουμε για να την αλλάξουμε και να την κατευθύνουμε προς ένα δρόμο για μια δημοκρατία με κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη. Μειονέκτημα του βιβλίου οι μετρημένες στα δάκτυλα τους ενός χεριού βιβλιογραφικές αναφορές.