«Τη διακατέχει το δαιµόνιο της ζωής» έλεγε για εκείνη ο Αλµπέρ Καµύ, µε τον οποίο έζησε έναν έρωτα δεκαέξι ολόκληρα χρόνια. Εκείνη είναι η Μαρία Καζαρές, τρώει σαν λύκος, γελάει εκκωφαντικά, διαθέτει φλογερό αισθησιασµό, κοιµάται βαριά, έχει γεννηθεί και µεγαλώσει στη Γαλικία και το 1936 έρχεται ως πρόσφυγας στο Παρίσι, µαζί µε τη µητέρα της, σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών. Πολύ γρήγορα βάζει στόχο να µάθει την ανελέητη γαλλική γλώσσα και να γίνει ηθοποιός. Τίποτα δεν τη σταµατά, ούτε η αποτυχία της στις εισαγωγικές εξετάσεις της δραµατικής σχολής ούτε οι κώδικες της παρισινής κοινωνίας. Πολύ σύντοµα το ταλέντο της θα λάµψει στον κινηµατογράφο, στα Παιδιά του Παραδείσου του Μαρσέλ Καρνέ, στις Κυρίες του δάσους της Βουλόνης του Ροµπέρ Μπρεσσόν και στον Ορφέα του Ζαν Κοκτό. Αλλά πολύ περισσότερο στο θέατρο, µε τον Ζαν Βιλάρ ως σκηνοθέτη, στο Φεστιβάλ της Αβινιόν.
Η Ανν Πλανταζενέ µάς αφηγείται την περιπέτεια µιας σπουδαίας γυναίκας και µιας µεγάλης καλλιτέχνιδας, τις µάχες της, τη δόξα, την τραγωδία…
«Υπέροχο πορτρέτο µιας ελεύθερης γυναίκας, εµπνευσµένης και ασυµβίβαστης». L’Express
Anne Plantagenet was born in 1972 in Burgundy and spent her childhood in Champagne. After stays in London and Seville, she now lives in Paris. She has published translations from the Spanish; two biographies, Marilyn Monroe (Gallimard, 2007) and Manolete (Ramsay, 2005); a first novel, Un Coup de corne fut mon premier baiser (Ramsay, 1998); and an acclaimed story collection, Pour les siècles des siècles (Stock, 2008). The Last Rendezvous is the recipient of the 2005 Prix du récit biographique of the Académie internationale des arts et collections.
"María, tan apresurada, tan impaciente, María voluble, exuberante, colérica, está inmóvil, y calla. No puede huir hacia adelante como solía, ni ahogar en el exceso de trabajo su nostalgia y sus angustias. Esta ociosidad forzosa la obliga a una introspección que siempre ha evitado cuidadosamente, pues la sitúa frente a unos recuerdos lejanos que querría olvidar, de infancia, de España, y frente a decisiones urgentes."
No me considero nada mitómana y me interesan bien poco las biografias sobre la farándula cinematográfica y artistica, aunque hubo una excepción cuando leí Suite for Barbara Loden, de Nathalie Léger porque me interesa Barbara Loden, su vida, su trayectoria y porque su autora en su momento construyó un retrato de ella extrapolándolo del ámbito meramente personal y artistico reafirmando de alguna forma el hecho de que Barbara Loden o Wanda, su personaje, podría ser cualquiera de nosotras. Maria Casares por otra parte es una actriz por la que siempre he tenido una especial debilidad, y aunque ella no disfrutaba haciendo cine, su presencia en las películas que he visto suyas de Bresson, Cocteau y alguna otra, se salen del canón tipico tópico de las actrices de la época. Morena, bajita, con esa mirada entre timida y a la vez segura y aguda, esquiva, siempre revelando un misterio que iba más allá del personaje, la convierten para mí en una actriz diferente y fascinante. Y aunque en un principio era un poco escéptica en lo referente a esta biografia novelada por Anne Plantagenet, se me ha revelado una nueva Maria Casares, porque este libro va mucho más allá de lo que puede ser una biografía de una actriz. Evoca a una mujer que tuvo que salir de España con catorce años y que se afincó en Francia, y que nunca dejó de ser una exiliada y al mismo tiempo hace un retrato de la España de la época y de la Francia de posguerra. Un contexto interesantísmo en el que Maria Casares supo encontrar su lugar.
"Las estaciones son superiores a sus fuerzas. 'Arrastro conmigo una vieja nostalgia que grita cada vez más fuerte a medida que pasan los años y ella asiste, impotente, a mi destino de exiliada. Echar raíces, encontrar una patria y apegarme a ella hasta el final, ese es mi anhelo profundo; y también es aquello a lo que continuamente debo renunciar.'"
Las estaciones de tren sean quizá la metáfora de ese exilio en Maria Casares. Es interesante cómo plantea Anne Plantenget esta novela. Un primer capítulo Prólogo que termina precisamente en su separación ya definitiva de Albert Camus, con la muerte inesperada de éste. Y a continuación, el capítulo segundo es un retroceso en el tiempo y conocemos a Maria Victoria Casares Perez, conocida como Vitolina, que con catorce años, espera con su madre un tren que las lleve a Francia, huyendo de Franco. Es 1936, su padre es el político Santiago Casares Quiroga que habia sido ministro y jefe de Gobierno de la Segunda República Española, bajo la presidencia de Manuel Azaña. Esa estación de tren supuso ese momento de inflexión que la convirtió en una exiliada casi para siempre porque a partir de aquí toda su vida será esa espera del fin de Franco. Solo pudo volver a su patria cuando este fallecimiento se produce, décadas después.
"por entonces, cuando le preguntaban que quería hacer cuando fuera mayor, contestaba bailarina o cantora o plañidera, sintiendo que necesitaría un modo de expresar, de canalizar en una disciplina, su exaltación desenfrenada..." [...] "...declamando con voz vibrante una tirada de corrido, en español, embargada por la nostalgia, la culpabilidad y la vergüenza. -Tiene hacer teatro, murmura uno de los comensales. -Sí, tiene que actuar, si no se ahogará, susurra otro."
A partir de aquí y de su llegada a Francia Anne Plantagenet hace que recorramos el viaje de Maria Casares con ella, su llegada a París, la escolarización, el idioma, la salida de Paris de nuevo y con sus padres cuando los nazis la ocupan, y como llega el teatro a su vida, su auténtica pasión. Un continuo esfuerzo de María para convertirse en francesa, erradicar su acento gallego, español y entrar en la escena intelectual. Se enfrenta a los textos teatrales más complejos y triunfa. Los recuerdos de España y sobre todo de Galicia están continuamente presentes, pero al mismot tiempo se hace cada vez más francesa... Los franceses le pondrán ese acento en la e para hacerla todavía más suya, Casarés...
"Le reprochan su estilo exagerado, pasado de moda, se burlan de su trémolo fanático. Española tenía que ser.: borrascosa, ardiente, macabra. Del norte, del oceáno, de Galicia. Nada que ver. Nació en La Coruña, en español, A Coruña en gallego, tan dulce. Tan repulsivo en francés, Corogne, que suena como carogne o charogne (mala mujer, carroña)."
En 1944 conoce a Albert Camus, será el hombre más importante de su vida, junto a su padre. Una relación tormentosa y al mismo tiempo equilibrada hasta la muerte inesperada de Camus. Ambos tenían una vida completamente plena en sus respectivas actividades laborales, la artistica y la intelectual y sin embargo y aunque Albert Camus estaba casado, consiguieron establecer una especie de códigos personales e íntimos que aunó en su relación el amor y la amistad, que solo separó la muerte de uno de ellos. Reencuentros, separaciones, celos, reconciliaciones, distancia solventada a través de miles de cartas, un contacto que solo se vió interrumpido durante un momento dado entre 1945 y 1948, para ser retomado ya 1948 con todas las consecuencias.
"pero tengo que reconocerlo, es una felicidad algo difusa, algo abstracta, y la abstracción nunca ha saciado a ninguna mujer, o al menos a mí no. (María Casares a Albert Camus)
"Pero también pasa esto otro, que estoy en una crisis y rodeado de dudas que hacía años que no tenía. Me parece natural recurrir a ti y no me avergüenzo de ello. (Albert Camus a María Casares)
"Cientos de cartas, una correspondencia de más de mil páginas. Un hombre, una mujer que se han reconocido y elegido, que se han jurado respeto, lealtad, pese a las peleas del principio, las discusiones, las dudas, los largos y sucesivos períodos de separaciones, profesionales, familiares, conyugales, las renuncias, las tentaciones exteriores, impulsos, antojos, atracciones, verdaderos flechazos, enredos paralelos."
El título de esta novela “La Única. Maria Casares”, fantástico y acertadísimo, proviene precisamente de un momento de las cartas de Albert Camus a María ("Los vulgares hablan la única permanece." (Albert Camus a María Casares, 18 de junio de 1957) y realmente está muy bien elegido porque esta novela está casi enteramente basada en la "Correspondencia Albert Camus-Maria Casares" publicada por Gallimard en 2017 y en la autobiografia de Maria Casares “Residente Privilegiada”. Es una novela sazonada casi completamente de las citas de las cartas y de esta autobiografía, que aparecen siempre en cursiva; el estilo de Anne Plantagenet que con frases cortas y conmovedoras en muchos momentos se fusiona con citas continuas de estas más de miles de cartas que intercambiaron Camus y María, convierten esta lectura en una delicia. La forma en la que esta autora retrata a esta adolescente exiliada que se tiene que ajustar a un nuevo país, en pleno trauma histórico que estaba viviendo España es muy conmovedora porque logra transmitir esta emoción en torno a Maria Casares, una mujer imbatible y frágil al mismo tiempo, marcada siempre por el exilio.
"¿Cuánto tiempo va a mantener, puede mantener, este ritmo, pasando de una escena a otra, de un empleo a otro, que quizá no estén a su alcance, o a su medida, corriendo de aquí para allá, cambiando de ropa, de ambiente, virgen para unos, ardiente para otros, extranjera para todos??"
He disfrutado muchísimo de esta novela publicada por Alba Editorial y a raíz de ella me he sumergido en la correspondencia entre Maria Casares y Albert Camus, que me parece un complemento perfecto para este libro. Maria Casares es una figura todavía muy olvidada en España y aunque ella se nacionalizó en Francia y los franceses casi que la hicieron suya, me ha conmovido escucharla, en una entrevista de 1981 cuando estuvo en España, y que después de todos estos años todavía seguía conservando ese acento gallego. Cómo ella cuenta en esta entrevista, hubo épocas en su vida que ya no recuerda, pero de su época hasta los catorce años en España, lo recordaba todo. La conocía por por sus películas, pero ahora siento que Maria Casares (al igual que en su momento Barbara Loden), está mucho más cerca porque también fue muchas mujeres en una: valiente y vulnerable, pero sobre todo tal como la definió Camus, única.
"No sucumbir. Resistir la tentación. Entre dos tomas, María lee La Peste, regalo de Gérard, reconociendo cada palabra de su autor, su voz familiar e íntima, y el recuerdo de Albert, nunca lejano, se suma a su naufragio interior."
Μιά γοητευτική προσωπικότητα Μια φλογερή γυναίκα Μια ηθοποιός που σμιλεύτηκε από την ιστορία, την τραγική ζωή της, τον μεγάλο της έρωτα, από τα πάθη της , από το πάθος για την τέχνη της και από την μεγάλη της καρδιά. Μέσα στο βιβλίο περνάνε ζωντανά η εποχή που έζησε, οι άνθρωποι που την επηρέασαν, μια τοιχογραφία της Γαλλίας , της Ισπανίας, και των ταραγμένων χρόνων που έζησε η Καζαρές. Συναρπαστικό αφήγημα Κάπου στο τέλος η συγγραφέας μου ´ δώσε την εντύπωση ότι κουράστηκε; Σαν να βιαζόταν να το μαζέψει; Μπορεί να κουράστηκα εγώ να χώνω την μύτη μου σε ξένα βάσανα;
Το βιβλίο που με συντρόφευσε αυτές τις μέρες. Ένα υπέροχο πορτρέτο μιας σπουδαίας ηθοποιού και μιας ασυμβίβαστης γυναίκας. Κόρη πολιτικού, η Μαρία λόγω της καριέρας του πατέρα της θα μετακομίσει στη Μαδρίτη από την Λα Κορούνια τόπο καταγωγής της. Όταν θα ξεσπάσει ο εμφύλιος, ο πατέρας της θα την στείλει μαζί την μητέρα της στη Γαλλία για λόγους προστασίας. Εκεί η Μαρία θα βρει τη θέση της και σκοπό στη ζωή της. Θα γίνει ηθοποιός και θ αποφοιτήσει με άριστα από τη δραματική σχολή του Παρισιού. Αμέσως θα ξεκινήσει τα πρώτα της βήματα στο θέατρο και τον κινηματογράφο έχοντας ν’ αντιμετωπίσει τις κριτικές του τύπου ότι μιλάει και παίζει στα γαλλικά αλλά έχοντας την ισπανική προφορά μειώνοντας την προσπάθεια εκείνης να εξαφανίσει την γαλικιανή προφορά της. Θα αλλάξει το επώνυμο της σε Καζαρές παραπέμποντας περισσότερο σε Γαλλίδα. Με το πείσμα και το ταλέντο της θα καταφέρει σύντομα να κερδίσει το θερμό χειροκρότημα κοινού και κριτικών. Η λάμψη και ο ενθουσιασμός της θα κερδίσουν τον Αλμπέρ Καμύ με τον οποίο θα συνάψει κρυφό ερωτικό δεσμό. Ο Καμύ παντρεμένος με δύο παιδιά δε θα χωρίσει ποτέ την γυναίκα του όμως το φλογερό του ειδύλλιο με τη Μαρία θα συνεχιστεί συνοδευόμενος από εντάσεις, χωρισμούς και επανενώσεις μέχρι και το τέλος της ζωής του. Να σου πω τι; Πολύ τον αγαπάω τον Καμύ. Τα έργα του με συντροφεύουν από μικρή αλλά διαβάζοντας τούτο εδώ το βιβλίο είναι ν’ αναρωτιέσαι πως ένας άνθρωπος με ελευθεριότητα στο λόγο, τη σκέψη και τη γραφή του δεν θέλησε ποτέ να ζήσει στα φανερά το μεγάλο έρωτα αλλά επέλεξε τη δειλία. Να πω την αλήθεια κάτι τέτοιες αγάπες εγώ προσωπικά τις θεωρώ λιγάκι επικίνδυνες. Είναι δυνατές, σου παίρνουν το μυαλό, σου χαρίζουν έντονες στιγμές ευτυχίας αλλά την ίδια ώρα και έντονες στιγμές λύπης. Η Μαρία Καζαρές έπρεπε να αποδεχτεί ότι θα είναι πάντα η ερωμένη μα δεν την ένοιαξε. Παρά τη θυελλώδη σχέση τους, τη ζήλια και τους χωρισμούς ο ένας θα ενθαρρύνουν τον άλλο, θ ανταλλάξουν χιλιάδες επιστολές που το 2017 θα εκδοθούν ως φόρο τιμής από την κόρη του Καμύ. Η μοναδική Μαρία Καζαρές είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται μονορούφι. Ένα βιβλίο για μια γυναίκα που έζησε τον παθιασμένο έρωτα, ασυμβίβαστη και συνάμα εύθραυστη που κατάφερε μετά από μάχες να κερδίσει τη θέση της στον κόσμο παρά των εσωτερικών τραυμάτων που βίωσε αλλά την ίδια ώρα βιώνει μέχρι το τέλος της ζωής της το αίσθημα της εξορίας, την ταμπέλα της ξένης πο�� οι άλλοι δεν χάνουν ευκαιρία να της το θυμίζουν. 4*
Τι είν' η ζωή; Ένα ψέμα, μια αυταπάτη, μια χίμαιρα, μια σκιά. Στιγμή στου απείρου το χάος είν' ό,τι φαίνεται μεγάλο. Γιατί η ζωή είν' ένα όνειρο, τι άλλο! Και τα όνειρα, είναι όνειρο του ονείρου.
Ποια είναι στ' αλήθεια;
Ολόκληρος ο κόσμος είναι μια σκηνή θεάτρου. Όπου όλοι, άντρες και γυναίκες, δεν είναι παρά ηθοποιοί. Και ο καθένας τους παίζει πολλαπλούς ρόλους στη ζωή του.
Θα'πρεπε να ασχοληθείς με την πολιτική, έλεγε ο πατέρας της, γιατί αυτοί οι χώροι ίσως να μην απέχουν και τόσο εφόσον και στους 2 τίθεται θέμα δεσμεύσεων και ψευδαισθήσεων.
Πόσους πολέμους μπορεί κανείς να χάσει σε μια ζωή όταν είναι μονάχα 17, θα αναρωτηθεί, έχοντας καταφύγει στη Γαλλία με τη μητέρα της. Από τη μια η Ισπανία του Φράνκο και από την άλλη η Γερμανία του Χίτλερ και ο κλοιός σφίγγει.
Η Παρεξήγηση θα την φέρει κοντά με τον Καμύ.
Ίσως επειδή είναι συνηθισμένη από τα παιδικά της χρόνια να στερείται κάθε τόσο ό,τι αγαπάει περισσότερο στον κόσμο, επειδή αναγκάζεται να τα εγκαταλείπει όλα, χαρές και λύπες, μέρη όπου δεν ξέρει αν θα επιστρέψει ποτέ, πρόσωπα που δεν ξέρει αν θα ξαναδεί, αιωνίως ξένη παντού..
... να προτιμά γι' άλλη μια φορά την εξορία.
Και καθώς βρέθηκα μπροστά στο παν, επέλεξα το τίποτα.
Να ριζώσω κάπου, να βρω μια πατρίδα και να δεθώ μαζί της, ως το τέλος, αυτό είναι η βαθύτερη επιθυμία μου• κι αυτό είναι που καλούμαι αδιάκοπα να απαρνηθώ.
Η Μαρία γεμίζει ωκεανό, ιώδιο κι αλάτι, βροχή, ήλιο και μπόρες, είναι η κόρη των αστραπών, η Μαρία η Παναγιά, παίζει με τα παιδιά των γειτόνων, δουλεύει τους ρόλους της, διαβάζει δεκάδες βιβλία, καπνίζει απ' το πρωί ως το βράδυ, γράφει σχεδόν καθημερινά στον Καμύ.
Πρέπει να επενδύσεις, της λένε. Για να μείνει το χρήμα, να μην εξανεμιστεί. Λες και δεν εξανεμίζονται τα πάντα. Λες και σε τελική ανάλυση απομένει κάτι.
Υπάρχει η νιότη. Υπάρχει το γήρας. Επέλεξα να γεράσω στο μεσουράνημά μου. Κι αφού θα το κάνω, ας γεράσω καλά. Όλα παρέρχονται.
Βιτολίνα, Βίτολα, Μαρί-Βικτουάρ, πόσο επώδυνο να σε λένε Βικτουάρ σε τούτους τους καιρούς της μεγάλης ήττας;
Μαρία Καζαρές, Μαρία Καζάρες μια σπουδαία γυναίκα και μια μεγάλη καλλιτέχνιδα.
Αν έχουμε αγαπήσει κάποιον κάποτε, τότε δεν είμαστε ποτέ πια μόνοι.
Exiliada, extranjera, teatrera, sufridora, pasional, amante, amada desdichada, fumadora empedernida, auténtica, mordaz, bestia parda de ritmo incansable. Una obsesión – o dos, si añadimos al Nobel –, vivir muchas vidas y “llenar el presente lo más intensamente posible”. Desde que descubrí a esta actriz española, francesa de adopción por el golpe de Estado, en “Les enfants du paradis” me llamó la atención y quise saber más de ella. ¡Grata sorpresa encontrarme a Camus entre sus páginas, sus cartas, sus sábanas y su intensidad! Con una fuerza que nace de dentro, María Casares inunda el escenario y recoge los aplausos allá por donde fuere (Francia, Argentina, Bruselas, Alemania, la URSS, México y finalmente Madrid, pero nunca más Galicia). Y, a su alrededor, toda una troupe de intelectuales y eruditos: Camus, Cocteau, Genet, Picasso, Max Jacob, André Gide, Barsacq… Esta biografía novelada que parte de la biografía oficial de la actriz y de las cartas que se enviaron los amantes durante 16 años me ha enamorado. Actriz de sumo talento que tuvo que luchar contra gigantes toda su vida, incluyéndose a sí misma como otro gigante al que combatir o controlar, viajera incansable, que perdió la patria por una guerra civil y que acabó en Francia de rebote, de facciones duras y mirada intensa tuvo una vida digna de novela. María Casares es Vitola, Vitoliña, María Victoria, pero también Maguía Casagué, pero también es sensualidad, es don, es perseguir los sueños incansablemente, es un hacer lo que me dé la gana. Anne Plantagenet nos presenta una historia de amor hacia el teatro y la profesión de interpretar, pero también nos traslada a un París ocupado por los nazis, a los teatros de Europa y Suramérica, a la España de la transición y una relación (no sólo epistolar) tan auténtica como tormentosa y especial. Está claro que María Casares y Albert Camus no empiezan y terminan el uno con la otra, pero desde luego que sus egos y sus musas se retroalimentan para cosechar dos mitos de talentos inigualables: ella, conquistó aplausos en medio mundo, él, revolucionó las letras. Incluyo la lectura en el #retomujeresautoras como biografía de artista (¡y menuda artista!).
En esta sugerente biografía novelada, Anne Plantagenet nos transporta a mediados del siglo pasado mientras estudia la personalidad de una mujer compleja, libre y trágica. Un ícono del cine y teatro en Francia, pero con una arraigada identidad gallega. La identidad cambiante de María Casares es el hilo conductor de la historia: cómo se va transformando de una tímida joven adolescente gallega a una sensual y apasionada actriz de teatro. El libro nos narra el camino que tuvo que hacer para llegar hasta allí, exiliada, en épocas de guerras, y rodeada de tragedias y oscuridad; pero a la vez llena de vida, sensualidad, valentía e inconformismo. María Casares merece ser más conocida, no sólo por su relación con Albert Camus y su trayectoria como actriz profesional, sino por su vida entera que parece de novela.
Citas: “...ocupar en su vida un lugar total pero disimulado, en la sombra.” “Su vida vuelve a empezar hoy, como un segundo nacimiento, y es irreversible, horrible y excitante a la vez” “agrietando el teatro de marionetas donde se había criado, revelándole el decorado, los bastidores y la maquinaria, mal disimulada detrás, que ella no había visto o querido ver.” “Extraviada a menudo entre sus paradojas, sus personajes, entre verdades y mentiras, extraviada en sí misma. “El mundo entero es un teatro. Donde todos, los hombres, las mujeres, son simples actores. Y cada cual representa muchos papeles en su vida” “...debatiéndose entre su deber de memoria y su deseo de olvido, entre su lealtad y su egoísmo.”
La fascinante vida de María Casares novelada. Lo cierto es que no conocía nada sobre la existencia o la vida de esta mujer. Me llamó la atención su mirada en la portada y esa melena negra, el retrato de una mujer desconocida y que he descubierto gracias a este libro. María Casares, hija de Santiago Casares Quiroga, gallega, exiliada, actriz y amante de Albert Camus. La vida fascinante de una adolescente que se ve obligada a exiliarse a París con su familia huyendo del Franquismo. Allí bien podría haberse lamentado de su condición y sumido en una pena inmensa, sin embargo, María decide que quiere ser actriz y lo será, una de las mejores actrices de la época, una vida de estrellato en el plano laboral pero que contrasta con lo desafortunada que se siente en el plano personal. Solo su amor con Albert Camus la catapultará a un estado de felicidad intermitente pero intensa y se amarán mucho, muchísimo hasta la muerte de él. La Única es su historia, la de María, enfocada desde el plano novelístico. Me ha gustado mucho la lectura, descubrir a esta mujer luchadora, insistente y capaz de resurgir una y otra vez. Los fragmentos de su correspondecia con Camus son muy apasionados y nos hacen entrever el calibre de esa historia de amor y la importante carrera que se forjó en todo el mundo pero sobre todo en Francia.
Από τη Λα Κορούνια στη Μαδρίτη κι από κει στη Γαλλία, πρόσφυγας μαζί με τη μητέρα της στα μαύρα χρόνια της Ισπανίας, κόρη του πολιτικού, ύστερα εξόριστου, Σαντιάγο Καζάρες Κιρόγα. Tout Va Très Bien Madame La Marquise, ήταν το τραγούδι που άκουσε μόλις πρωτοπάτησαν τα χώματα της Γαλλίας. Δεν ήταν πάντα όμορφα τα πράγματα βέβαια, όμως η Μαρία, η αγαπημένη Βίτολα κάποτε του πατέρα της, έγινε σπουδαία ηθοποιός, μεγάλη τραγωδός και για 16 χρόνια η κρυφή αγαπημένη του Αλμπέρ Καμύ. Θυελλώδης ζωή, με τα πάνω και τα κάτω της, με γνωριμίες πολλές και σε ρόλους σταθμούς στην ιστορία του θεάτρου. Η Αν Πλανταζενέ, η συγγραφέας, με σεβασμό στη μνήμη και στην προσωπικότητα της Μαρία Καζαρές, αφηγείται τη ζωή της ιδιαίτερης αυτής γυναίκας και μεγάλης θεατρίνας, ξεδιπλώνοντας ταυτόχρονα στιγμές από μεγάλες προσωπικότητες των γραμμάτων, του θεάτρου, του κινηματογράφου και της μουσικής στη Γαλλία που συναντήθηκαν προσωπικά ή/και επαγγελματικά μαζί της μέχρι το θάνατό της στις 22 Νοεμβρίου του 1996. Αξίζει επίσης αναφορά στην ωραία μετάφραση του Γιάννη Στρίγγου και στις κατατοπιστικές σημειώσεις του για τα πολλά πρόσωπα που διατρέχουν το βιβλίο και τη ζωή της μοναδικής Μαρία Καζαρές. Έγραψα εδώ: https://katerinatoraki.blogspot.com/2...