Balagan. Alfabet izraelski

by Paweł Smoleński

Ten alfabet winien zaczynać się od I. Bo I dotyczy jednego z najgorętszych I, jakie kiedykolwiek pojawiły się w geografii, polityce, kulturze – Izraela.

I jak Izrael, kraj na Bliskim Wschodzie, z historią – zależy, jak kto liczy – trwającą lat siedemdziesiąt z haczykiem lub pięć tysięcy z hakiem. Dotyka Morza Śródziemnego i Czerwonego. Powierzchnia – dwadzieścia dwa tysiące kilometrów kwadratowych. Około dziewięciu milionów mieszkańców w 2020 roku. Izrael ma co najmniej jedną rzekę znaną na całym świecie (Jordan), jedno jezioro (Galilejskie), pustyń dość, za to miejsc świętych więcej niż gdziekolwiek indziej. Po ziemi Izraela chadzali prorocy: Abraham, Jakub i Dawid. Mieszkał tu Jezus, a Mahomet właśnie z Izraela odbył swoją podróż do nieba.

Władali tą ziemią Żydzi, Egipcjanie i Babilończycy. Helleni, Rzymianie, Bizantyjczycy, rycerze krzyżowcy i Arabowie. Wtrącały się tu Turcja i Wielka Brytania. I znów Żydzi, którzy zmienili się w Izraelczyków, ale od jakiegoś czasu stają się bardziej żydowscy.

Tak samo jak Arabowie mieszkający w Izraelu i na Zachodnim Brzegu stają się tam coraz bardziej arabscy.

I (jak Izrael) mieści tyle, ile chyba żadna inna litera alfabetu. O tym I jest ta książka.

Paweł Smoleński

Genres: Nonfiction, Polish Literature, Israel, Middle East, Reportage, Travel, History

288 pages, Hardcover

First published June 1, 2012

About the author

Reporter, publicysta, od 1989 roku dziennikarz „Gazety Wyborczej”, wcześniej współpracownik pism drugiego obiegu. Napisał m.in.: Pokolenie kryzysu, „Gazeta Wyborcza” — lustro demokracji, Salon patriotów, Pochówek dla rezuna, Irak. Piekło w raju, Izrael już nie frunie, Bedzies wisioł za cosik. Godki podhalańskie (wraz z Bartłomiejem Kurasiem), Balagan. Alfabet izraelski, Oczy zasypane piaskiem oraz Szcze ne wmerła i nie umrze - wywiad rzekę z Jurijem Andruchowyczem oraz Zielone migdały czyli po co światu Kurdowie. Kilkanaście jego reportaży opublikowała paryska „Kultura”. Laureat Nagrody Pojednania Polsko-Ukraińskiego w 2003 roku za książkę Pochówek dla rezuna i Nagrody im. Kurta Schorka za teksty poświęcone Irakowi. W 2006 roku otrzymał Nagrodę im. Beaty Pawlak za zbiór reportaży Izrael już nie frunie.

Reviews

[Kinga (oazaksiazek) · Rating 3 out of 5]

Ta książka to zbiór rzeczy najważniejszych dla Izraela. To w sumie taki Izrael w pigułce. Jest trochę o kuchni, religii, kulturze, turystyce, ale także o życiu. A może przede wszystkim o życiu? Paweł Smoleński pokazuje czytelnikowi, jak żyje się w tym specyficznym kraju, jak wygląda życie przeciętnych mieszkańców Izraela.

Przyznam, że spodziewałam się innego typu reportażu, ale to co otrzymałam, czytało mi się całkiem nieźle. Miejscami może troszkę się wynudziłam, ale za to dowiedziałam się sporo nowych i interesujących rzeczy. Uważam, że jest to przede wszystkim książka dla początkujących. Dla osób, które o Izraelu wiedzą niewiele. Ci, których wiedza na ten temat jest duża, mogą w tej pozycji nie odnaleźć niczego dla siebie.

[Łukasz Gąsior · Rating 2 out of 5]

Frustrująca lektura. Nie można Pawłowi Smoleńskiemu odmówić dobrego obeznania w temacie. Nie chcę też zarzucać mu premedytowanej delikatnej propagandy. Ciężko mi jednak było nie odnieść wrażenia, że autor ma w układzie Izrael-Palestyna wyraźne preferencje i czasem nieumyślnie wyciekają mu do tekstu. Nie są to wielkie rzeczy, raczej drobne szpileczki: lekko drwiący ton przy wzmiance o Arabach sugerujących, że społeczność międznarodowa mogłaby wywrzeć silniejszy nacisk na Izrael ze względu na to, co oni postrzegają jako apartheid; włożona w cudze usta, ale wyraźna sugestia, że "z Palestyńczykami nie można się dogadać"; w tym samym akapicie krytyczna uwaga o "wymyśleniu arabskiej palestyńskiej państwowości", oraz uwaga, że "zgodził się na to Izrael", mimo że żadna inna strona tego nie proponowała; "taką cenę płaci się za marzenia o arabsko-żydowskim pokoju" po uwadze o zamordowaniu Anwara Sadata przez Bractwo Muzułmańskie (choć to samo możnaby przecież napisać w akapicie o zamordowaniu Icchaka Rabina przez izraelskiego ekstremistę); celowe odcinanie Palestyńczykom dostępu do wody "*zdaje się* barbarzyństwem" (zdaje się, czy jest?)...

Najlepsze podsumowanie podsuwa sam Smoleński, pisząc o zespole muzycznym, z którym Izraelczycy mają problem ze względu na zbyt nachalne treści religijne i syjonistyczne w ich tekstach. Pan Smoleński za to zespół lubi, "tekstami zaś nie umie zbytnio się przejąć". Zdaje się, że tak samo ma z Palestyną: nie ma złych intencji, po prostu "nie umie zbytnio się przejąć", i już. Od reportażu oczekuję jednak bardziej odpowiedzialnego podejścia do tematu.

[Kasia B · Rating 4 out of 5]

3,5 - bardzo dobra książka dla amatorów Izraela czyli dla mnie :) wiedza w pigułce, przedstawiona w bardzo przejrzysty sposób.
Najpierw czytanie balaganu, potem Amosa Oz, nigdy na odwrót.

[Monika · Rating 2 out of 5]

Dużo ciekawych informacji, jednak po reporterze takiego formatu spodziewałam się większej rzetelności. Gdy ktoś decyduje się na tak banalną formułę, to powinien ją chyba staranniej przemyśleć. Zabrakło chyba też czasu (albo funduszy) na korektę, a szkoda.
Ale kilka "polecajek" autora zapisałam sobie w notatniku i na pewno z nich skorzystam.

[Kat · Rating 2 out of 5]

jest ok na początek, bo to takie liźnięcie tematu, bardzo zresztą subiektywne - wyraźnie widać z sympatie i antypatie autora. wtrącone opowieści z własnego życia w większości nudne.

[ajsinfajer · Rating 3 out of 5]

3.5 swietne kompendium podstawowej wiedzy o Izraelu i Izraelczykach, ale przeszkadzaly mi osobiste, dosc specyficzne, komentarze autora. jakos mi z chyba perspektywa Smolenskiego nie po drodze. niekiedy wzbogadza ona tekst i objasnia pewne sprawy i postawy, dla mnie jednak zdecydowanie czesciej je rozmywa i stawia pod jeszcze wiekszym znakiem zapytania - zbyt jest to dla mnie personalne i takie “cwane”, z gatunku “wiem lepiej, bo tego doswiadczylem, ale dlaczego jest tak nie inaczej lub dlaczego tak uwazam, juz nie wyjasnie”. dla mnie nie jest to reporterska gra niedopowiedzen i pozostawienie odbiorcy miejsca na wlasne refleksje, tylko postawienie kawy na lawe, a czy Ci smakuje - Twoja sprawa. a moze jestem zwyczajnie do przedstawionych spraw niewystarczajaco bystra. moze trzeba zaakceptowac fakt, ze styl pisania o Izraelu i Palestynie jest taki jak one - niejasne, zagmatwane i trudne do zrozumienia poza samymi zainteresowanymi (ale pewniej miejscami niezrozumiale rowniez i dla nich). w koncu to balagan.

[Monika · Rating 3 out of 5]

To była moja czwarta książka Smoleńskiego o Izrealu i trochę żałuję, że nie była pierwszą, bo to tak naprawdę idealne wprowadzenie w temat Izraela. W zwięzły sposób, Smoleński przedstawia podstawowe słowa w izraelskim alfabecie. Czy da się zrozumieć Izrael? Coraz bardziej mi się wydaje, że nie, ale książki Smoleńskiego na pewno mi go przybliżyły jak nic wcześniej.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

Książka nie zamyka się tylko na jeden temat - jest tutaj wszystko - polityka, popkultura, kuchnia, sztuka. Forma "alfabetu" także bardzo ciekawa i odświeżająca.

[Izabela Romańska · Rating 3 out of 5]

O Izraelu w pigułce. Mocno subiektywna w ocenach, ale autor od początku nie ukrywa swojej fascynacji tym miejscem i stara się zrozumieć i zaakceptować to, co innych może zniechęcać.

[Kuba Krasny · Rating 3 out of 5]

3+
Znakomity wstęp do zagłębienia się w historię Izraela. Koncept ciekawy, ale po pewnym czasie nuży struktura encyklopedyczna. Niemniej dobrze się czyta.

[Milena · Rating 3 out of 5]

3,5🌟🌟

[Ewelina Tomczyk · Rating 3 out of 5]

Izrael mnie nieprzerwanie oczarowuje, Żydzi mnie fascynują. Albo inaczej – Ziemia Święta mnie oczarowuje; jakoś nie potrafię w swych zachwytach nad tym skrawkiem świata oddzielić Palestyny od Izraela. Tamtejsi ludzie i kultura to dla mnie swego rodzaju perełka wśród innych narodów i kultur.

Ta książka mnie niestety troszkę rozczarowała. Choć przeczytałam ją z ciekawością, to bywały momenty żywcem wyjęte z encyklopedii (hmm, Wikipedii?). Zawiodłam się nieco na samym języku, stylu. Uczeń za wypracowanie z budową zdań jak czasem tu w książce dostałby niezłą burę. Wtrącenia do wtrąceń też zaciemniały odrobinę sens zdania. Czasami zdanie skonstruowane było tak, że niestety nie wiadomo było czego ono tak naprawdę dotyczy i kto za co jest odpowiedzialny.

Książka nie jest typowym reportażem. To bardziej taki przegląd w stylu „wszystko co o Izraelu wiedzieć powinieneś”, choć wszystkiego zdecydowanie tam nie ma; ewidentnie brakowało mi kilku pojęć, kilku słów więcej np. o Ścianie Płaczu czy choć jednej wzmianki o Betlejem (o Palestynie w ogóle wzmianki są i to niejednokrotnie). Sporo informacji powtarza się przy okazji omawiania różnych haseł, czyli na dobrą sprawę książki nie trzeba czytać po kolei, można by ‘skakać’ po literkach alfabetu i dziś czytać hasła spod „P”, a jutro spod „C”. To mnie jednak nie przekonuje, wolałabym w miejsce powtarzających się informacji przeczytać coś nowego. I tak czytałam (jak pewnie większość) książkę po kolei, od A do Z, więc powtórzenia nic mi nie dały poza wrażeniem „gdzieś już to czytałam”.
Fajne jest to, że autor porusza wiele różnych zagadnień – jest i o filmie izraelskim, jest o Mosadzie, o znaczących postaciach z Izraela (czy to pisarzach, czy politykach), czy o panującym na tamtych ziemiach upale.
W dużej mierze jest to osobisty alfabet Pawła Smoleńskiego. Nie mamy tu jedynie suchy faktów, ale wiele pochodzi z osobistych doświadczeń autora, z jego spotkań ze Izraelczykami, jego podróży.

Pomimo minusów, dowiedziałam się z książki kilku ciekawych rzeczy o Izraelu (np. o filmach tam kręconych). Polecam ją, choćby ze względu na bliską mi tematykę, ale zdaję sobie sprawę, że na ten temat można znaleźć lepsze lektury.

[Jakub Jóźwiak · Rating 4 out of 5]

"Opowiadał mi znajomy, wściekły jak małpa, o rowerowym spacerze telawiwskimi bulwarami. Jechał z kilkuletnim synem specjalną ścieżką dla rowerów, między dwoma nitkami jezdni, obok chodnika dla pieszych. Maluch zagapił się i wpadł na betonowy obelisk niespełna metrowej wysokości przykryty tablicą z nazwiskami ofiar samobójczego wybuchu. Efekt - płacz, szpital, prześwietlenie i gips na złamanej ręce. - Cóż to za miasto - zżymał się znajomy - gdzie nie można spokojnie wyjść z dzieckiem na rower, żeby nie rozbić się o narodową martyrologię?"

[Mike · Rating 3 out of 5]

Dla tego narodu i kraju nie starcza liter w żadnym alfabecie.

[Agata · Rating 4 out of 5]

Zdziwicie się, ile jest do zrozumienia.