Eind negentiende eeuw besluit Popke Bakker, zoon van de kastelein van herberg De Drie Zwaantjes in Langweer, met zijn vrouw Dieuwke en hun negen kinderen – het zouden er vijftien worden – een garen- en-bandwinkel te beginnen in Buitenpost. De zaak P.S. Bakker wordt al gauw een begrip en groeit in de jaren die volgen uit tot een bekend modehuis in het noorden, met filialen in Leeuwarden en Groningen.
De streng gereformeerde Bakkers zijn ook bestuurlijk en politiek actief. Van de kleinkinderen van Popke en Dieuwke zijn er enkelen homoseksueel, een geaardheid die ze vanuit hun gereformeerde achtergrond proberen niet te tonen. Couturier Sjoerd, zijn broers Albert, Popke en Dirk, en hun neef, uitgever Bert Bakker, spelen een prominente rol in het artistieke milieu van de late jaren dertig in Amsterdam. Na de inval van de Duitsers komen zij in verzet.
Uiteindelijk zal Sjoerd, die de politie-uniformen maakte voor de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister in 1943, met zijn verzetskameraden worden geëxecuteerd. Ook andere Bakkers wacht een dramatisch lot. Het is voor het eerst dat hun nazaten zich lieten interviewen over hun voorouders. Toni Boumans kreeg ook toegang tot veel persoonlijke documenten en schreef een onvergetelijk verhaal van een uitzonderlijke familie met een bewonderenswaardig moreel kompas.
Toni Boumans (1944) werkte jarenlang bij de VARA als radio- en tv-journaliste, onder meer voor Zembla. Samen met twee andere auteurs schreef ze Herinneringen aan Srebrencia. Daarnaast maakte ze bekroonde documentaires over kunstenaar en verzetsman Willem Arondêus en over de vrouw wier biografie ze schreef, Frieda Belinfante.
In de inleiding vertelt Toni Boumans dat ze oorspronkelijk een boek wilde schrijven over couturier Sjoerd Bakker, die de uniformen maakte die gebruikt werden bij de aanslag op het bevolkingsregister tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tijdens haar onderzoek kwamen er echter meer boeiende verhalen over de familie naar boven en dus werd het boek uiteindelijk een familiegeschiedenis.
De familie Bakker, Popke, Dieuwke en negen kinderen vestigde zich aan het eind van de negentiende eeuw in het dorp Buitenpost. Om zichzelf nuttig te maken verkoopt Dieuwke aan huis onder meer garen en banden die Popke voor haar meebrengt. Al snel groeit het uit tot een pand in 'Het Oude Kantoor' en uiteindelijk twee bekende modehuizen in Leeuwarden en Groningen. Zoon Miente bestiert het modehuis in Leeuwarden en krijgt samen met Trijntje negen kinderen die opgroeien in Buitenpost. Een aantal van deze kinderen zijn homoseksueel, wat ingaat tegen het gereformeerde geloof van de familie. Toch laat vader Miente hen nooit in de steek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog komen meerdere kinderen van Miente en hun neef Bert Bakker in verzet. Helaas wordt Sjoerd, die zorgde voor de politie-uniformen geëxecuteerd samen met andere verzetsstrijders. Ook andere familieleden wacht op verschillende manieren een tragisch einde.
Daar ik in Buitenpost ben opgegroeid en de familie Bakker nog steeds een begrip is in het dorp, was ik erg nieuwsgierig naar het verhaal over deze familie. Het kruispunt bij Het Oude Kantoor wordt nog steeds Bakkershoek genoemd, ook ik noemde dat altijd al zo, zonder het verhaal erachter te weten. Het is gewoon een begrip wat van generatie op generatie over gaat. Daarom was dit boek voor mij een eyeopener.
In het begin moest ik wel een beetje wennen aan de schrijfstijl. Het voelde wat opsommerig en gevoelloos, daar het eerste stuk een deel familiegeschiedenis in een notendop is. Naarmate het verhaal vorderde werd dat gelukkig wel anders en kwam ik steeds meer in het verhaal te zitten. Het grootste gedeelte van het boek gaat over de Tweede Wereldoorlog en de tijd na de oorlog.
Hoewel de familie meerdere tragedies overkomt, ademt dit boek vooral dapperheid, liefde en respect. Miente zal het als man uit een gereformeerd milieu niet makkelijk hebben gehad met het feit dat meerdere van zijn zonen homoseksueel waren en toch veroordeelde hij hen niet. Ook de liefde tussen de kinderen onderling spat er van af. De zonen die in verzet gingen, deden dat met volle overtuiging en waren bereid hun leven ervoor te geven. Ze wisten dat het gevaarlijk was, maar dat weerhield hen er niet van dit belangrijke werk te doen. Het is een familiegeschiedenis die het verdient om gelezen te worden.
Ik had het overigens wel prettig gevonden als er een stamboom in het boek had gezeten, daar er ontzettend veel namen voorbij komen. In dit geval heb ik hem zelf uitgetekend. EDIT: in de nieuwere druk is wél een stamboom opgenomen!! :)
3,5* Als je van familiegeschiedenissen houdt is dit zeker een aanrader. Lekker met een stamboom en veel foto’s. Je maakt de geschiedenis mee van midden 19e eeuw tot midden 20e eeuw. Met de focus op de familie Bakker en hun verzetsdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Popke en Dieuwke Bakker hadden 15 kinderen! We spreken eind 19e eeuw. Miente, een van hun kinderen, trouwde in 1911 met Trijntje van der Schaaf. Zij hadden samen 9 kinderen, 5 jongens en 4 meisjes. De grote hoeveelheid namen maakte het soms wel lastig het verhaal te volgen.
Toni Bouman was eerst van plan een boek te schrijven over Sjoerd Bakker, een van de vijf jongens. Hij speelde een belangrijke rol bij de aanslag op 27 maart 1943 op het bevolkingsregister aan de Plantage Kerklaan in Amsterdam. Tijdens haar onderzoek ontdekte ze dat Sjoerd niet de enige in de familie was die in het verzet actief was. Ook ontdekte ze dat 4 van de 5 jongens ook nog eens homoseksueel waren. En Gereformeerd. Een vreselijke combinatie. Helemaal in die tijd. Maar interessant om te zien hoe daarmee omgegaan werd.
Altijd leuk als je bekende namen tegenkomt. Bijvoorbeeld Bert Bakker (de uitgever, en neef van Sjoerd). Bertus Aafjes. Riek Schagen (ja, precies die van…). Max Heymans. Vrij Nederland. Trouw. De laatste 2 werden onder andere gedrukt bij de drukkerij van Paul Bakker (een oom van Sjoerd) aan de Lijnbaansgracht. En als je het boek uit hebt weet je ook waarom het Hirschgebouw aan het Leidseplein (waar thans de Apple-winkel is gevestigd) zo heet.
Je mag wel bang zijn, maar niet laf is een boek dat ik met een lach en een traan heb gelezen. Een vlot geschreven, indrukwekkend verhaal over de geschiedenis van de familie Bakker. Een familie met een verhaal dat het zeker verdiend om verteld te worden! Boeken van dit kaliber kunnen de neiging hebben om alleen interessant te zijn voor de familie zelf. Dat is hier zeker niet het geval, integendeel zelfs. De geschiedenis van de familie laat zien hoeveel er veranderd is in de loop der tijden, hoe dapper en oprecht deze mensen zich verzetten tegen onrecht en hoeveel liefde er in de familie heerst. Geen saai en feitelijk verslag, maar een fijn leesbaar boek dat ik ook zeker nog zal herlezen. Maar dan ben ik voorbereid en zal ik zakdoekjes klaar leggen!
Indrukwekkend verhaal echter te veel details waardoor de leesbaarheid wel minder is en je de neiging hebt om flink wat stukken te skippen. In de huidige corona tijd wel een eye opener voor de zeurpieten die zich ‘Eingeschränkt’ voelen...
De enerverende en noodlottige geschiedenis van de familie Bakker, zo luidt de ondertitel. En dat dekt precies de lading. Prachtig boek, goed geschreven, en extra leuk dat het deels afspeelt in wat nu het gemeentehuis van Achtkarspelen is - waar ik werk - indien Corona het toestaat. Aanrader!
After reading Toni Boumans’ unforgettable biography of the Bakker family, I felt the need to read it again. Then I walked around with the story in mind for several days and finally had to put some of my reactions on “paper.”
Boumans’ style:
Her ability to seamlessly carry the events of numerous characters throughout the first half of the twentieth century and to keep the theme: "nooit laf” consistent and compelling, involves the reader in a discovery of a gifted family with a strong moral compass. She portrays a family grounded not in superficial moralisms that so often accompanies religion, but in a compassionate sensitivity of self, neighbour and duty. Hence the imperative of the title, “Je mag wel bang zijn, maar niet laf." With considerable skill Boumans knows when to carry the narrative from one to the other character, like a juggler who manages to keep several items in continuous motion in the air. Her painstaking research and empathetic approach to the subject is evident in her sensitive handling of the controversial homosexuality propensity affecting several of the brothers Bakker. Her treatment of the subject demonstrates a similar maturity and wisdom as shown by the father, Miente, towards his sons. At times I felt as on a fishing trawler, where Boumans pulled the trawl to find the details with which to build her story. She’s a historian/journalist and her eye for the relevant is keen and focused.
The Story:
It doesn’t take long to like this family: their camaraderie, sense of humour, their loyalty, their courage, their faith, their ambition. I felt more: respect, admiration. More than any quality it was their courage in face of adversity, their uncompromising sense of a better day tomorrow that inspired me to appreciate the Bakkers as rising above the average to attain an almost archetypal struggle for what is right in the face of so much wrong. And in spite of the high cost, the right prevails. The main protagonist, Miente Bakker, born in 1888, lived a colourful, momentous life fathering nine children with his first wife, Trijntje van der Schaaf, and then an additional four children with his second wife, Jeannette Steen. The story is about this Miente, about his endurance, courage, faith and devotion to his family and to his country. He outlives five of his children and one grandchild from his first marriage. And yet his youngest son, Bram, says, “In the last years of his life, my father often spoke of his thankfulness and happiness and he was that as well.” In spite of great losses “he had not been broken.”
At Miente’s funeral his eldest living son, Albert, says, “Heavenly father, thank you for this earthly father, because a better one you could not have given us.”
The story of Job, comes to mind.
And then, on a personal note, I was thrilled to learn that from Miente’s second family, the eldest, Tineke was my classmate at the Groen Van Prinsterer School in Leeuwarden. I have a school picture to prove it. If only then, I could have known.
🇱🇺 Wanneer Toni Boumans een boek wil schrijven over Sjoerd Bakker, een jonge kleermaker die de politie-uniformen maakte die gebruikt werden door een verzetsgroep die in 1943 een aanslag pleegde op het bevolkingsregister met als doel persoonsbewijzen te vernietigen, stuit ze op nog meer interessante familie-verhalen. Sjoerd is een telg uit de familie Bakker die in het noorden van Nederland het bekende modehuis P.S. Bakker oprichtte. De Bakkers zijn een streng gereformeerde familie met sterk ondernemersbloed en daarnaast ook erg actief op bestuurlijk en politiek niveau.
Van de kleinkinderen Bakker blijken er een paar broers homoseksueel te zijn wat de streng gereformeerde familie voor morele dilemma’s stelt. Wanneer de Tweede Wereldoorlog aanbreekt, blijken een aantal familieleden niet alleen ondernemerszin te hebben maar vooral een sterk moreel kompas te hebben. Helaas is het lot ze regelmatig niet goed gezind.
Wat een bijzonder en gedetailleerd verhaal heeft Boumans hier opgetekend. Ondanks dat ik af en toe wat moeite had om alle leden van de omvangrijke familie Bakker uit elkaar te houden, raakte ik helemaal in de ban van deze bijzondere familie. Nu houd ik al enorm van de ‘kleine’ Nederlandse geschiedenis en verslind ik bijvoorbeeld de boeken van Geert Mak, dit boek vond ik bovenal ontroerend. Want ondanks het vele dramatische leed wat deze familie moet doormaken, blijft vooral het gevoel van dapperheid en respect spreken uit dit boek. Ook de houding van vader Popke Bakker over de geaardheid van zijn zonen ontroerde mij sterk. Dat moet in die tijdgeest en binnen het gereformeerde milieu niet makkelijk geweest zijn. Wanneer je, net als ik, dol bent op familieverhalen binnen de Nederlandse geschiedenis, is dit een regelrechte aanrader! En ik ga eens op zoek naar meer werk (documentaires en boeken) van Toni Boumans want hiervan maakt mijn hart echt een sprongetje!
Prachtig en ontzettend boek. Bij oorlogsboeken heb ik altijd: je weet wat er in 1940 aan zit te komen maar toch voelt het als een shock wanneer Nederland capituleert. Elk boek doet het anders voelen, andere schrijfstijl, context, perspectief. Ik leefde mee, telde de maanden af tot mei 1945, frustreerde mij over hoe de dood toch anticlimactisch kan langskomen. Veel geleerd. Veel respect. Verslonden in 4 dagen.
Kan wel stoffig lezen, na 1943 soms, maar voornamelijk na de bevrijding. Soms veel (naar mijn mening onnodige) details over kamermeisjes en huisnummers. Leuk voor Amsterdammers en jongere generaties Bakker denk ik. Dit hoort bij een familieroman misschien, maar ik geef zelf voorkeur aan wat meer invulling van de auteur. De auteur wijdt af en toe een halve pagina aan enkel "Zou X dit gedacht hebben? Of dit? Hoe zou hij omgaan met Y?". Verzin iets leuks en presenteer het aan mij, zou ik zeggen. Ik had weinig moeite met alle namen bijhouden, en gezien de grootte van de betreffende familie is dat een groot compliment naar Boumans.
De poëzie verwoven door het verhaal vond ik een prachtige toevoeging. "Met de derde hand, wier bestaan slechts poëten beseffen, zou ik streelende gaan door liefstes haren", Bertus Aafjes the man that you are. En "Het nest is goed, maar het heelal is ruimer". Wat een prachtige zin. Wauw. Die zal mij nog wel even bijblijven.
Ik vond dit boek super lastig te beoordelen. Ik geef namelijk de voorkeur aan verhalende literatuur en in dit boek is het verhaal van de familie Bakker meer informatief en chronologisch opgeschreven. De generatie “Bakker” kinderen die de oorlog meemaakte bestonden uit maar liefst 15 stuks, waardoor ik soms moeite had te volgen wie nou ook al weer wie was (omdat ze ook dubbele namen aan kleinkinderen gaven uit vorige generaties).
Het verzet in de familie Bakker is ontzettend bijzonder en het is duidelijk dat de schrijfster geweldig onderzoek heeft gedaan. Het raakte me af en toe ook en inspireerde me zeker. Het gaf me ook een goed en vooral realistisch beeld over hoe het leven in de oorlog was, zowel in Friesland als in de grote stad.
Ik denk dat het meer een persoonlijke voorkeur is naar verhalende boeken dat ik het 3 sterren geef. Als dit boek net iets verhalender was geweest had ik het leuker gevonden. Maar nogmaals, persoonlijke voorkeur. Door alle namen en ietwat drogere informatie kwam ik er wat moeizaam door. Maar mocht je interesse hebben in goede journalistiek, waargebeurde oorlogsverhalen en vooral dapper verzet dan zou ik het zeker aanraden.
Indrukwekkende biografie over de Friese familie Bakker met 15 kinderen die rond 1900 een garen- en bandwinkel begint.Later zou dat mede met de vele kleinkinderen uitgroeien tot een bekend modehuis in het noorden van het land. Het is een streng gereformeerde familie. Enkele kleinkinderen hebben homoseksuele gevoelens maar kunnen dat niet uiten door hun geloof. Dus niet erover praten en “gewoon “ trouwen. Tijdens de 2e wereldoorlog sluiten veel kleinkinderen zich aan bij het verzet. Ze waren o.a. betrokken bij de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister. Veel van hun verzetsvrienden waren bekenden uit de kunstenaarswereld. Een prachtig, ontroerend relaas over moed en menslievendheid in oorlogstijd. Het boek is ook een mooi tijdsbeeld van de 20e eeuw. Dit boek sluit ook mooi aan op Een schitterend vergeten leven, de eeuw van Frieda Belinfante van dezelfde schrijfster en deels ook over het verzet gaat.
4 sterren omdat het een mooie vertelling van Nederlandse geschiedenis is. Die zich deels afspeelt in mijn geboortestad. En zich onderscheid doordat het anders dan vele andere oorlogsverhalen een heel ander issue dan alleen goed of fout vertelt. Die van de worsteling van geaardheid. Soms is het droge kost en wat onnavolgbaar doordat er vele namen worden genoemd en er veel vernoemingen zijn en de personen daardoor niet uit elkaar te houden zijn.
Een bijzonder en waargebeurd verhaal van een Friese familie waarvan meerdere leden tijdens de Tweede Oorlog in het verzet zaten. Er is hen weinig leed bespaard gebleven. Ik las het omdat onze familie vermoed dat mijn oom aan de zijlijn van dit verhaal een rolletje heeft gespeeld. Ik was onder de indruk van de verzetsdaden die niet altijd breed bekend zijn. Zo veel dappere mensen gaven hun leven om anderen te redden. Verhalen die de moeite waard zijn om niet vergeten te worden.
Ontroerend boek over een groot gezin in oorlogstijd. Actief in het verzet is niet onder risico. Alhoewel de schrijver in het begin al iets weggeeft van het einde ontroeren de verhalen nog net zo goed. Deze mensen waren helden terwijl de omstandigheden zich daar alles behalve voor leenden. Ook tof dat je ook een duidelijk beeld krijgt van het leven voor én na de oorlog. Ik raad het elke geschiedenisliefhebber zeker aan.
I found it to be an impressive story. It tells the tale of brave young people who resisted the Nazis. It was well written, used good source material, and had clear photos. I was drawn into the story and read more than half of it in one morning. It was almost impossible to put the book down.
Het is een bijzonder verhaal over een hele bijzondere familie. Je kunt je nauwelijks voorstellen hoe dit allemaal moet zijn geweest. Goed dat tegenwoordig ook juist zulke onverwachte verhalen worden geschreven.
Een indrukwekkend verhaal die je mee terugneemt in de tijd en je laat waarderen waar deze mensen zo hard voor gevochten hebben. Af en toe wat moeilijk te lezen, het was nou eenmaal een grote familie.
Ik las dit boek in het kader van mijn leesclub over biografieën. Een mooie en uitgebreide geschiedenis van twee generaties van een grote familie uit Friesland. Veel details en bijkomende personen, nogal feitelijk verteld. Veel draait om de oorlog en de rol die diverse familieleden in het verzet gespeeld hebben. Die is zowel heldhaftig als tragisch. Helaas zijn de verhalen een beetje een-dimensionaal en mist het boek daardoor diepgang. Het boek is zo meer een kroniek dan een biografie. Daarom voor mij persoonlijk niet meer dan 3 sterren.