محمد حقوقی در سال ۱۳۱۶ در اصفهان زاده شد و فعاليتهای ادبی خود را از سال ۱۳۴۰ آغاز کرد. او در بيش از پنج دهه کار مستمر در حوزه شعر و ادب، نام خود را به عنوان يکی از شناخته شده ترين شاعران و منتقدان معاصر ايران تثبيت کرد.
حقوقی، در اوايل دههی چهل خورشيدی، به همراه شماری از روشنفکران، مترجمان، نويسندگان و شاعران اصفهان، از جمله هوشنگ گلشيری، ابوالحسن نجفی، جليل دوستخواه، محمد کلباسی، احمد گلشيری، فريدون مختاريان، اميرحسين افراسيابی، اورنگ خضرايی، روشن رامی، مجيد نفيسی، رضا فرخفال، احمد ميرعلايی، ضياء موحد، هرمز شهدادی، محمدرضا شيروانی، يونس تراکمه، منصور کوشان و ابوالحسن نجفی نقشی مهمی در انتشار مجله «جنگ اصفهان» داشت. نخستين مقاله مفصل محمد حقوقی، با نام «کی مرده کی بجاست» در سومین شماره «جنگ اصفهان» مورد توجه بسيار قرار گرفت.
وی در آن مقاله نوشته بود که از تمام شاعرانی که تا آن دهه به عنوان شاعر نوپرداز شهرت یافتهاند و همه خود را از «نیما یوشیج» متأثر میدانند، تنها هفت نفر را میتوان موفق خواند و شعرشان را ماندگار دانست: «احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، منوچهر آتشی، فروغ فرخزاد، م. آزاد، یدالله رؤیایی و سهراب سپهری.»
کتاب «شعر نو از آغاز تا امروز» يکی از مهمترين و شناخته شدهترين آثار محمد حقوقی، تا سالها به عنوان تنها آنتولوژی معتبر شعر نو شناخته میشد. اين کتاب نخستين بار در دهه چهل خورشيدی منتشر شد، اما بعدها با تجديد نظر در دو مجلد مفصل انتشار یافت و شعر دهههای ۵۰ و ۶۰ را نیز دربر گرفت.
حقوقی، بعد از انقلاب چند سالی فعالیتی نداشت. او خود دربارهی شروع دوبارهی فعاليتهايش نوشته است: «خود من تا سال ۵۹ قضایا را مینگریستم، تا اینکه با شروع جنگ، اضطراب به نهایت شدت خود رسید، اضطراب تجزیه وطنم. تا سرانجام که یک شب تا صبح در یک حالت انفجار، شعر بلند «خروس هزار بال» را نوشتم.»
محمد حقوقی از سال ۱۳۴۸ تا ۱۳۸۰ نزدیک ۳۰ جلد کتاب شعر و نقد شعر منتشر کرد: «زوایا و مدارات»، «فصلهای زمستانی»، «شرقیها»، «گریزهای ناگزیر»، «با شب، با زخم، با گرگ»، «خروس هزار بال»، «شب ناشب»، «دالانهای بلند عصر»، «از بامداد نقره و خاکستر»، «سبدها»، «از دل تا دلتا»، «گیلاسها و گنجشکها»، «اندوهیادها» از جمله مجموعه شعرهای محمد حقوقی است.
از آقای حقوقی پنج جلد کتاب نیز با عنوان «شعر زمان ما» به ترتیب درباره شعرهای «احمد شاملو»، «مهدی اخوان ثالث»، «سهراب سپهری»، «فروغ فرخزاد» و «نیما یوشیج» به چاپ رسيده است.
اگر به دنبال کشف شاعر و شعر تازه باشه کسی، از این آنتولوژی چیز زیادی دستگیرش نمیشه. شاعران و اشعار لحاظ شده در این کتاب (چه جلد اول چه جلد دوم) همون معروف ها هستن که بارها همه مون خوندیم و شنیدیم و نگاه چندان تازه ای ارائه نمیده. به طور کلی چه توی انتخاب شاعر، چه در انتخاب شعر و چه در مقدمۀ ابتدای کتاب و تحلیل های انتهای جلد دو، همه چیز هنجارین و مطابق با نظرات رسمی یا حالا-دیگر-رسمی-شدۀ شعر نو است. با این حال میتونه خواندنی باشه برای کسی که میخواد تازه آشنایی با شعر رو شروع کنه، که البته در اون حالت هم باز شاید نه؛ چون بهترین های خیلی از شاعران رو نیاورده؛ و خیلی از شاعران رو کلاً نیاورده.
برای رسیدن به کشف های تازه، آنتولوژی های علی باباچاهی توصیه می شود.
محمد حقوقی در کنار سایر دوستانش در جنگ اصفهان نظیر ابوالحسن نجفی و احمد میرعلایی و ضیا موحد و هوشنگ گلشیری و دیگران سهم مهم و چشمگیری در جریان شعر و ترجمه و داستان نویسی معاصر ما دارند و یکی از علت های آن شاید جمع خوانی و کارگروهی و نقدی است که این بزرگان بر کار هم داشتند
حقوقی مانند کدکنی هم به ادبیات کلاسیک و هم به مبانی نقد مدرن آشنایی و تسلط دارد البته نقد او بیشتر مبتنی بر صنایع ادبی و گاه فرم و ساختمان شعر است و فراتر نمی روداما در کار انتخاب اشعار و گلچین شعرهای خوب شاعران معاصر فارسی کار درخشان و درخور تحسینی انجام داده است که ماحصل اصلی آن یعنی از نیما تا دهه 60 در این کتاب جمع آمده است که به نظر بسیاری بهترین گلچین از شعر مدرن فارسی است
در زمینه ی شعر، تنها یک "مصرف کننده" ام، نه به اصول و فروع آن آشنایی چندانی دارم و نه آگاهی هایم به قد و اندازه ی نقد و تحلیل و بررسی می رسد. با این همه به خواندن نقد شعر، به ویژه نقد شعر معاصر فارسی علاقه داشته ام و آثار محمد حقوقی را با علاقه خوانده ام. تصور می کنم حقوقی به شعر و ساز و کار و ساختار آن آگاه است، و برخلاف برخی دیگر، اصرار ندارد به گونه بنویسد یا بگوید که دیگران نفهمند، و لاجرم به حساب دانش او بگذارند. حسن دیگر حقوقی آن است که برای ابراز وجود، پیوسته نام شاعران و منتقدان خارجی را ردیف نمی کند...