Ο θεός Κόνανος και το Μοναστήρι του το λεγόμενο Καταβύθιση

by Φώτης Κόντογλου

Ο παραδοσιακός και συνάμα σύγχρονος Φώτης Κόντογλου, σε αυτό το σκληρό κείμενό του καταφεύγει στη γλώσσα της παραβολής για να στείλει, κατά πολλούς, το δικό του αντιφασιστικό μήνυμα στον αναγνώστη και να καταγγείλει με τόλμη τη βαναυσότητα εκείνης της εποχής, αλλά και την ανθρώπινη ματαιοδοξία.

60 pages, Paperback

First published January 1, 1943

About the author

Γεννημένος στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας το 1895, ο Κόντογλου αναδείχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους Έλληνες ζωγράφους και πνευματικούς δημιουργούς του 20ού αιώνα.

Νέος ταξίδεψε σε πολλές χώρες της Ευρώπης, όπου γνώρισε και σπούδασε τη "δυτική" λεγόμενη ζωγραφική, αλλά τελικά αφιερώθηκε στη βυζαντινή τέχνη και ιδιαίτερα στην αγιογραφία, που γνώρισε σε βάθος όταν επισκέφθηκε το Άγιον Όρος, το 1923. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, στη συνοικία Κυπριάδου, σ' ένα σπίτι που διατηρείται σήμερα ως μνημείο από την κόρη του και τον γαμπρό του.

Φιλοτέχνησε πολλές φορητές εικόνες, εικονογράφησε εκκλησίες της Αθήνας, που σήμερα θεωρούνται μνημεία της βυζαντινής αγιογράφησης, συντήρησε τις τοιχογραφίες του Μυστρά, ενώ ανάμεσα στις σημαντικότερες δημιουργίες του συγκαταλέγονται η διακόσμηση μιας αίθουσας του Δημαρχείου Αθηνών και οι τοιχογραφίες του σπιτιού του με την τεχνοτροπία του fresco. Τα έργα του, που έχουν εκτεθεί σε μεγάλες εκθέσεις βρίσκονται σήμερα σε μουσεία, πινακοθήκες και ιδιωτικές συλλογές.

Παράλληλα, ο Κόντογλου υπήρξε προικισμένος συγγραφέας, υπέρμαχος της Ορθοδοξίας και της ελληνικής παράδοσης, λάτρης της ελληνικής φύσης και μέγας Θαλασσογράφος. Αυτά τα θέματα πραγματεύεται στα βιβλία του και σε πάνω από τρεις χιλιάδες άρθρα του, δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά. Με ζέση, γνώση, δυνατό λόγο, μα πάνω απ' όλα με μεγάλη καρδιά. Για το σύνολο της προσφοράς του στα ελληνικά γράμματα και την τέχνη βραβεύτηκε από το κράτος και την Ακαδημία Αθηνών.

Πέθανε το 1965 στην Αθήνα.

Reviews

[Eliasdgian · Rating 4 out of 5]

Στα δύσκολα χρόνια της κατοχής ο Φώτης Κόντογλου, που είχε ήδη αποχωριστεί το σπίτι του ανταλλάσσοντάς το για λίγο αλεύρι και λάδι και ζούσε ανέστιος, παράλληλα με την εικονογράφηση του ναού της Καπνικαρέας και τη φιλοτέχνηση τοιχογραφιών με εσχατολογικά θέματα στο μνήμα της Μαρίας Αλβανοπούλου στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, εξακολούθησε να γράφει ιστορίες και μύθους για αλλότριους τόπους και χρόνους μακρινούς. Το 1943, λοιπόν, δημοσιεύονται τα διηγήματά του «Ο Θεός Κόνανος και το Μοναστήρι το λεγόμενο Καταβύθιση» και «Τα δαιμόνια της Φρυγίας, Εξ Ανατολών πνεύματα οργισμένα».

Στο πρώτο από αυτά, που είχα τη χαρά να το απολαύσω πρώτα ακούγοντάς το (με αναγνώστρια την Ηρώ Μπέζου, από τη γνωστή διαδικτυακή ηχητική σειρά του ΚΠΙΣΝ) και μετά διαβάζοντάς το σε χαρτί, μέσα από το ιδιότυπο προσωπικό του ύφος, με λόγο ευθύ, απλό και γεμάτο δυναμισμό, ο Φώτης Κόντογλου διηγείται μια σκληρή, αιματοβαμμένη ιστορία για μερικές χιλιάδες χατζήδες (:προσκυνητές) που κίνησαν για τη δική τους Μέκκα, που δεν ήταν άλλη από τη χώρα του παγκάκιστου θεού Κόνανου. Στη χώρα αυτή, τη λεγόμενη Καταβύθιση, θα καταφέρουν να φθάσουν τελικά ελάχιστοι από τους προσκυνητές, όλοι τους βασανισμένοι και λιπόσαρκοι, «σαν βρουκολάκοι δίχως κρέας», τυραννισμένοι και πονεμένοι από τις κακουχίες που απάντησαν στον δρόμο τους, μα κι αποφασισμένοι να αντέξουνε μέχρι τέλους. Γιατί, σ' αυτή τη χώρα, πάνω από έναν βαθύ γκρεμό, υπήρχε η Ζυγαριά της Σωτηρίας, στην οποία θα ζυγίζονταν οι εναπομείναντες προσκυνητές και μόνον όσοι ήταν άξιοι να σωθούνε θα γλίτωναν τον καταποντισμό . Αλλά, κατά τον λόγο του δαιμονικού θεού, «αν θέλεις να μην καταποντιστείς, πρέπει να ξεραθούνε τα κρέατα του κορμιού σου∙ τα κόκκαλά σου να μικρύνουνε και να γίνουνε σαν αλαφρόπετρα.»

Στο παραμύθι του θεού Κόνανου, που θυμίζει μερικές από τις εφιαλτικές ιστορίες του Πόε και συνιστά κατά πολλούς μια αλληγορία, ένα πολιτικό κείμενο απέναντι στη ναζιστική βαρβαρότητα και θηριωδία, πιο εφιαλτική από την εξαγριωμένη όψη των δαιμόνων είναι η κενοδοξία των ανθρώπων. Και η θρησκοληψία, θα συμπλήρωνε κανείς.

[Γιάννης Παπαδημητρόπουλος · Rating 5 out of 5]

Ο τόμος αυτός είναι αναστατική ανατύπωση της συλλογής διηγημάτων που κυκλοφόρησε ο Φώτης Κόντογλου το 1943 και αποτελεί μέρος της αντίστοιχης προσπάθειας του εκδοτικού οίκου για τα έργα του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα, εικαστικού και φιλοσόφου, με τον ιδιαίτερο τρόπο έκφρασης και τις ποικίλες προσλαμβάνουσες. Τα 3 διηγήματα της συλλογής βρίθουν συμβολισμών, με κύριο σύμβολο και συνδετικό κρίκο τα “δαιμόνια” κάθε είδους, τις κακοδαιμονίες του Ανθρώπου σε όλη την Ιστορία του. Γραμμένα εν μέσω του φρικαλέου Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής, είναι σαφείς οι αναφορές στα γεγονότα που εκτυλίσσονταν γύρω του.

To πρώτο διήγημα του τόμου, ο "Θεός Κόνανος και το Μοναστήρι του το Λεγόμενο Καταβύθιση", είναι ένα πραγματικά "λαβκραφτικής υφής" κείμενο, γεμάτο με απόκοσμα τοπία, φρικτά πλάσματα, καταραμένες ψυχές σε αναζήτηση του εξωανθρώπινου, ένα ον αρχαιότερο από το χρόνο και πέρα από την ανθρώπινη κατανόηση και την πραγματική μάχη του ανθρώπου, που είναι με το σκοτεινό του εαυτό και με τους περιορισμούς της ίδιας του της σάρκας.

Το δεύτερο διήγημα, "Τα Δαιμόνια της Φρυγίας", εκτός από την υπέροχη γλώσσα στην οποία είναι γραμμένο (ένα μείγμα καθαρεύουσας, δημοτικής, εκκλησιαστικής με πολλές τούρκικες λέξεις και με σχήματα όπως "τρισπαμπάλαια κάστρα"), είναι και μια προειδοποίηση ενάντια στην πολιτική διχόνοια και την εκ των έσω προδοσία για εγωκεντρικούς σκοπούς. Τα παρουσιάζει ως "βουρβούλακες" και "δαιμόνια" που εμφανίζονται σε πολλές κρίσιμες στιγμές μιας χώρας και οδηγούν μόνο στην καταστροφή της χώρας και των κατοίκων της, επιβεβαιώνοντας ότι τα πιο ισχυρά κάστρα καταλαμβάνονται εκ των έσω.

Το τρίτο διήγημα “Εξ Ανατολών Πνεύματα Ωργισμένα”, μέσα από την απαρίθμηση φρικτών τόπων της Ανατολής που “άλλοτε” έσφιζαν από ζωή και πολιτισμό και αποτελούσαν κοιτίδες μεγάλων αυτοκρατοριών από την Μικρά Ασία μέχρι την Ινδία, που “τώρα” κατοικούνται μόνο από στοιχειά, φαντάσματα και δαίμονες κάθε είδους, αποτελεί έναν λόγο καταγγελτικό του ολοκληρωτικού πολέμου, της κατακτητικής ορμής, της εκθεμελίωσης υποδομών και της κενής “δόξας” που φέρνει η τυφλή σφαγή του αντιπάλου, στρατιωτών και κυρίως αμάχων, σε κάθε πόλεμο. Μερικές από τις εικόνες στοιχειωμένων τόπων, κάστρων και μαυσωλείων που περιγράφονται φέρνουν στο μυαλό τοποθεσίες του Dark Souls και του Bloodborne, αποτελώντας πρώιμα δείγματα μιας “χωροταξίας φρίκης”.

Στο εκδοτικό σημείωμα του Σταύρου Ζουμπουλάκη που συνοδεύει τα διηγήματα, εκτός από την ιστορία της συλλογής που ανατυπώθηκε, γίνεται και μια πολύ ενδιαφέρουσα αναφορά στο στυλ γραφής του Κόντογλου, που αποκαλείται “μεταφραστικό” καθώς “μεταφράζει” ουσιαστικά παλαιότερα κείμενα της εκκλησιαστικής και λαϊκής παράδοσης (π.χ. βυζαντινές παραδόσεις και ιστοριογραφία) και τα παραδίδει στο νεότερο και σύγχρονο κοινό με μορφή “σύγχρονου μύθου”. Αναλογικά μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι συγγραφείς σε πολλές γλώσσες τον 20ο και 21ο αιώνα (κυρίως εκτός του Αγγλοσαξονικού κόσμου και της Βόρειας-Κεντρικής Ευρώπης) έχουν προσπαθήσει να κάνουν κάτι ανάλογο, βασίζοντας τις ιστορίες τους σε παλαιότερα, λιγότερο γνωστά κείμενα των λαών τους, με πλούσια παράδοση. Είναι μια σημαντική φιλολογική σημείωση.

[Mountainroot · Rating 1 out of 5]

Δεν ξέρω τι με πιάνει και θέλω να κάνω ώρες ώρες blind buy σε βιβλία που το βλέπω ότι δεν είναι νορμάλ. Αφού διαβάζω και κριτικές και σχόλια και καταλαβαίνεις ότι δεν αναφέρει κανένας το πως είναι το βιβλίο στην πραγματικότητα και λένε γενικότητες, αερολογίες και δεν δίνουν εικόνα του βιβλίου.

Λοιπόν το βιβλίο είναι 3 μικρές ιστορίες περίπου μερικών σελίδων. Έχουν (υποτίθεται) σαν κεντρική ιδέα κάποιες ιστορίες για δαιμόνια που ναι μεν υπάρχουν αλλά δεν είναι αυτό που περιμένουμε.
Δεν υπάρχει κανένας διάλογος με ανθρώπους (είτε δαιμόνια) πουθενά. Δεν υπάρχει καμία ιστορία. Δεν υπάρχει καμία απολύτως πλοκή. Δεν υπάρχει επίσης κανένα ίχνος συναισθήματος από κανένας.

Τι μένει τότε θα μου πει; Εγώ την γραφή την είδα λες και πήγες σε έναν τρόφιμο του Arkham Asylum του έκανες την ερώτηση: Πες μία ιστορία που έχεις ακούσει για δαιμόνια. Αυτός τότε ξεκινάει να λέει ασυναρτησίες, περίεργα συνδυασμένες προτάσεις που με το ζόρι βγάζουν νόημα. Πετάει ονόματα από εδώ και από εκεί έτσι για να υπάρχουν. Δεν είναι fantasy, δεν είνα τρόμου. Δεν είναι τίποτα σαν κατηγορία.

Η πρώτη από τις 3 ιστορίες (αυτή του Κόνανου) είναι ας πούμε η πιο βατή. Μιλάει για μία ομάδα προσκυνητών που πάνε να βρούνε μία εκκλησία να κριθούνε οι ψυχές τους. Σκεφτείτε λες και περιγράφει ο Lovecraft ένα όνειρο σε μία σελίδα για έναν εφιάλτη. Κάτι τέτοιο αλλά ούτε καν.

Προφανώς και δεν προτείνετε για κανένα λόγο. Μην ψαρώνεται από το εξώφυλλο ή τις περιγραφές. Στην χειρότερη απλά διαβάστε αν το πιάσετε στα χέρια σας μερικές σειρές από την μέση και μετά και αν σας φανεί εσάς νορμάλ αυτό το πράγμα και σας μείνει αγοράστε το ελεύθερα.

[Aris Kirmi · Rating 4 out of 5]

Τρεις μικρές ιστορίες του Φώτη Κόντογλου σχετικά με δαιμονικά (εκδόθηκαν το 1943) δημοσιεύονται σε αναστατική έκδοση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε επιμέλεια Σταύρου Ζουμπουλάκη, ο οποίος γράφει και το εκδοτικό σημείωμα στο τέλος (σσ. i -xiv) με πλήθος πληροφορίες για τα κείμενα αυτά.
Οι ιστορίες είναι:
1 Ο θεός Κόνανος και το μοναστήρι του το λεγόμενο Καταβύθιση
2 Τα δαιμόνια της Φρυγίας
3 Εξ ανατολών πνεύματα ωργισμένα.
Απόλαυσα ιδιαίτερα την δεύτερη ιστορία, η οποία στιγμές στιγμές μου θύμιζε, η γλώσσα του, το πεζό έργο του Σολωμού Η γυναίκα της Ζάκυθος.

[Δημήτρης Αθανασόπουλος · Rating 3 out of 5]

a dark,unique and creepy fairytale. an excellent read and source of inspiration for dark fantasy writers, readers and storytellers!