Het absolute meesterwerk ´Een Hollands drama´ is een psychologische roman over het besef van zonde en schuld. In de intrigerende roman, die zich afspeelt in het 19de-eeuwse Haarlem, staat de strijd centraal tussen de rechtvaardige kruidenier Gebrand Werendonk en zijn lichtzinnige neef Floris. Een strijd waarin beiden hun ondergang tegemoet gaan.
Net als De Waterman staat dit boek in het teken van het geloof. De erfzonde heerst over de hoofdpersonen en brengt hen naar de ondergang. Lichtpuntjes van menselijkheid doen kortstondig de hoop opflakkeren dat redding mogelijk is, maar de schuld weegt te zwaar voor een sterveling. De rechtschapenheid van Werendonk, die de schulden van zijn zwager op zich neemt om zijn neef Floris van de schande vrij te houden, heeft een vernietigende werking op de jongen. Een leven lang genadebrood eten en steeds horen dat de zonde eenieder aangeboren is brengt hem tot vertwijfeling en steeds verder afglijden in zedeloosheid en dieverij. Zelfs de onvoorwaardelijke liefde van het meisje Wijntje vergroot alleen maar zijn gevoel nietswaardig te zijn. Dat Werendonk zich bij hem voegt om samen de dood te vinden in de vlammen waarmee Floris aan het vervloekte huis en zijn leven een einde maakt is onontkoombaar. Bonus is dat het boek veel couleur locale bevat van de stad Haarlem.
In Dutch: "Een Hollands Drama". Thoroughly naturalistic: about the sin that weighs on a family after the bankruptcy of a brother-in-law. Really gloomy story, very oppressive; unrealistic but written in a consistent syle. Van Schendel has much better works.
‘Jullie weten wat je hebt aangenomen, zeide Werendonk, van nu af aan wordt iedere halve duit bewaard niet om ons te verrijken.’ (20)
‘Een kind als het geboren wordt is zo wit als sneeuw maar wie wel toeziet bemerkt op de sneeuw een rode vlek, dat is de zonde.’ (5)
‘En onder deze last, gedragen door de ouderen, begon het kind zijn leven.’ (20)
‘Hij vroeg of hij beter geweest zou zijn als hij in een ander huis grootgebracht was en wonen moest, hij vond dat onzin want de schuld lag in hem en die had hij bij de geboorte meegekregen. De anderen waren immers eerlijke mensen in hetzelfde huis. Dat het er voor hem altijd donker en naargeestig was geweest, kwam omdat hij er door eigen slechtheid nooit iets vrolijks had kunnen zien. Maar waarom zocht hij dan altijd weer de schuld in het huis?’ (116)
Het drama en de naturalistische aard van het boek liggen er dik bovenop, maar dat maakt dit boek niet minder goed. Het einde was wel te voorspellen, ik had gehoopt daar nog enigszins verrast te worden. De tweestrijd waarin Floris verkeert wordt mooi weergegeven. Het thema van dit boek is lastig te vertalen naar het moderne leven, wat voor mij juist de charme van het verhaal is en ook iets om over na te denken in deze tijden van luxe en weelde: wie gaat zijn hele leven werken en sober leven om de schuld van een ondankbaar neefje af te betalen?
"Een rechtzinnige man (Gerbrand) ziet in een neef (Floris) de slechte eigenschappen (zonde; stelen van geld) terugkeren van zijn lichtzinnige broer, die zelfmoord pleegde met achterlating van grote schulden."
Een Hollands Drama is zo'n boek waarvan je ontzettend blij bent als je de laatste pagina bereikt. Ik vond het verhaal lastig te volgen door het ontbreken van aanhalingstekens wanneer er gesproken werd, kon me moeilijk verplaatsen in de tijdgeest (calvinisme?) door ontbrekende informatie en bovendien sprak het verloop me geenszins aan. Ik had het gevoel dat Floris simpelweg telkens de fout in ging en Gerbrand hem steeds achterna moest om hem te redden van de zonde. Ondertussen werkt hij zelf heel hard om de schuld die op de familie rust na het faillissement en overlijden van zijn zwager, de vader van Floris, af te lossen. Uiteindelijk vermoorden ze elkaar; ogenschijnlijk een spoiler, maar dit werd op de achterkant van het boek al vermeld..