Flama

by Tom Kuka

Genres: Albanian Literature, Novels, Fiction

120 pages

Published January 1, 2021

Reviews

[Nermin Bajrami · Rating 5 out of 5]

Kel Demi (çam e kaluar çam), një përshkrues i lindur; të bën ta përfytyrosh rrëfimin sikur po e shikon në film. Gjuha e pastër shqipe që përpiqet të risjellë, e bën mënyrën e tij të shkrimit shumë të dashur për mua. Ai është një nga flamurtarët e fundit që i kanë ngelur këtij vendi pothuajse të shkretuar dhe për këtë, unë e kam shumë përzemër.

Edhe pse rrënqethës, pështjellues dhe tmerrues, ky libër më pëlqeu edhe më tepër se Gurët e Vetmisë. Ka thurje, ndërtim, trajtë, rrjedh ngjarja, ka edhe humor të zi, i cili më tërheq shumë, por më kryesorja, të lë në pritje, prandaj përpihet me një frymë.

[melodusk · Rating 5 out of 5]

Ngjizur nga mallkimi, një mynxyrë ka rënë në një Tiranë të vjetër.
Minj që ushqehen me njerëz, një filxhan i palexuar, zogj që ia kanë lënë qytetin ndyrësisë dhe heshtjes. Gryka e prerë e kurbatkës së qyetit, e nxit Di Himën të vihet në kërkim të së vërtetës, ndërkohë që Flama i çon njerëzit galop të vdekur në karron e Tom Kukës. E tashmja vret të ardhmen dhe dita me natën e humbasin diferencën kohore mes tyre.
Është zymtësia, gjuha e vjetër popullore, rrëfimi që duket sikur të fton bash të jesh vëzhgues i ndodhive, çka më kanë nxitur ta lexoj këtë libër me një frymë e me kureshtje të madhe. Çdo personazh i përshkruar nga autori, të bën të dyshosh për vrasësin gjakftohtë, nxitësin e kësaj flame që të merr jetën mjerane, mizorisht. Por nuk është një libër i zakonshëm misteri, është abstrakt i kobshëm i një kohe që mbase nuk e kemi çuar nëpër mend ndonjëherë.

"Sepse koha është një lojcake e pabesë, të merr nëpër këmbë. Për ç'i hyn asaj në punë, të kthjellon, edhe atë që nuk e mban mend prej motesh, ta kthen në mend sikur ka ngjarë dje, kurse për atë që vuan, mundohesh, ke kokëdhembje a ngulitje, të ngre disa perde të trasha dyshimi, sa edhe po e pe të vërtetën ashiqare, nuk i zë besë."

[Alberti Gjoka · Rating 4 out of 5]

perfundimisht, tom kuka eshte me i madh se enkel demi.

[La pescatrice dei libri · Rating 5 out of 5]

“Non c’erano possibilità che all’università, dove venivano spiegate nei dettagli le tecniche di pedinamento, ti appioppassero una tazzina, col fondiglio rimasto dalla cottura su cenere, che parlasse, informasse, mandasse la gente in rovina. Nessuna teoria includeva le ombre o i profeti del male, ma… Lui non era rimasto lì, dove il mondo opera secondo il flusso della ragione…”

“Qui la ragione era l’eccezione alla regola, la superstizione la norma.”

Questo è un piccolo libro (corto) ma potente. L’ho letto in due lingue contemporaneamente, perché volevo gustare il linguaggio arcaico ma ricercato in albanese e poi volevo vedere come venivano tradotte certe parole e frasi difficili per chi non è cresciuto con quei modi di dire. È stato un viaggio particolare. Non mi emozionavo così leggendo un libro, da non so quanto. Questo è un libro particolare. Penso che si potrebbe chiamare ucronia, visto che si tratta di un passato alternativo distopico. In questo libro troverete una Tirana di un secolo fa, appena diventata capitale, ancora non veramente città, più che altro un paesino. Una Tirana disperata sotto una pandemia, che a me ha ricordato un po’ anche “L’ombra dello scorpione” di King. Una città massacrata e depennata dalle morti, la povertà e i topi. Perché se gli uccelli sono scappati e le famiglie decimate, i topi hanno preso in mano la città e sono divenuti un incubo maggiore della stessa pandemia. In questo teatro del orrore, succede un crimine, stavolta non è più “la flama”, la malattia a prendere una vita umana, ma un uomo cattivo e grosso. Ci sarà un uomo buono, un detective, che in compagnia del beccamorto andrà in giro per la città a cercare di scoprire il colpevole in un racconto dove alla ucronia si intrecciano il noir e il realismo magico, dove morti e vivi si aiutano l’un l’altro a scoprire il peccato che ha portato alla rovina la città.
L’autore che ha dato il suo nome artistico al beccamorto, è un giornalista famoso albanese che da qualche anno ha iniziato a pubblicare romanzi. A quanto pare, ha iniziato a scrivere il libro agli inizi della pandemia del Covid che ha bloccato il mondo. “Flama” ha vinto il premio dell’Unione Europea per la Letteratura nel 2021.
Per me, l’autore è un perfetto narratore di storie. Frasi corte, immediate, linguaggio ricercato, storie nuove che riportano indietro nella storia e folklore albanese.
Troverete l’Albania, la sua storia, le sue paure, le abitudini, le superstizioni, il modo tutto albanese di essere religiosi, (senza fissarci sul fatto se la messa lo dice un prete o un muezzin, perché è importante seguire il ritmo della fede e non attraverso a chi ci arriva la parola di dio).
Leggetelo, l’unico “difetto” che ha è essere publicato da una piccola casa editrice.

[Elonë · Rating 4 out of 5]

Prej titullit, prisja të lexoja diçka të ngjashme me Murtajën e Camus; mirëpo në këtë libër murtaja nuk është tema kryesore, por më shumë në fakt qëndron si një mbulesë e cila mashtron në shikim të parë, por prapa fshihet një gjëmë akoma më e tmerrshme se vetë flama. Në qytetin e varfër zhvillohen dy murtaje paralelisht: një sëmundje fizike në njërën anë dhe një shpirtërore/morale në anën tjetër. Minjtë, bartësit e sëmundjes, vrapojnë nëpër qytet të pavetëdijshëm për vdekjet që po i shkaktojnë, ndërkohë që vrasësi me vetëdije të plotë shkakton vrasjet fizike dhe shpirtërore të grave në jetën e tij, për të ruajtur një sekret të neveritshëm. Të dyja ngjarjet rrjedhin paralelisht, duke ndërthurur realitetin me fiksion në atë mënyrë sa të duket sikur po e përjeton nga afër, për shkak të përshkrimit drithërues të autorit, e njëkohësisht nuk i beson, për shkak të ngjarjes makabër që shtjellohet.

“Kam shti n’dhe nji qytet të tan’…” thotë Tom Kuka dëshpërueshëm, i cili mbush karron e tij me trupat e lëngatës së flamës, dhe kujdeset që të varrosen me shpresë që do t’gjejnë prehje. Po shpirti i vrarë ku të gjej prehje vallë?

[MY_BOOKISH_ALTEREGO · Rating 4 out of 5]

Tirana e përshkruar në roman është një qytet gri. Eshte e lodhur dhe e mbytur nga frika. Tirana është një qytet që ka humbur memorien. Rrugët janë labirinte të së kaluarës, ndërtesat janë mbartëse të kujtimeve, dhe njerëzit janë silueta që shmangin të shkuarën. Kështu, qyteti nuk është thjesht skena e ngjarjes, por një personazh më vete, që pasqyron shpirtin e traumatizuar të një shoqërie të paaftë për të shëruar plagët e veta.
Romani është i ngritur i gjithi mbi disa metafora të fuqishme dhe i shtruar me simbole cep e më cep.
Konkretisht “Flama” nuk i referohet vetëm një sëmundjeje të panjohur që kaplon qytetin, por është metaforë për:
• Degjenerimin moral dhe shpirtëror të shoqërisë, që ashtu si një epidemi, përhapet në mënyrë të padukshme, por të gjithanshme;
• Fajin kolektiv që nuk vjen nga një akt i vetëm, por nga bashkëjetesa me padrejtësinë, heshtja dhe harresa;
• Harresa dhe heshtja – dy sëmundje më të mëdha se “Flama” - është frika nga e vërteta që e bën qytetin të kalbet. Njerëzit nuk duan të kujtojnë. Nuk flasin për të kaluarën. Nuk i kërkojnë llogari vetes. Kjo heshtje kolektive, kjo amnisti morale, është flama e vërtetë. Pikërisht ajo që ndëshkon më shumë se çdo virus.
• Ndëshkimin thelbësor në të gjitha rrafshet, që vjen kur një shoqëri nuk ballafaqohet me mëkatet dhe të shkuarën e vet.

Mendoj që ky lexim i shkurtër është një autobiografi therëse e vërtetë, sot ndoshta më shumë se ç’ka qenë një shekull a më shumë më parë.

I BUKUR.

[Glen · Rating 4 out of 5]

më pëlqeu shumë për mënyrën se si më bëri të përjetoja një udhëtim prapa në kohë në një tiranë të harruar. një tiranë që mbase nuk ka ekzistuar kurrë, por që jeton në kujtime të trazuara nga nostalgjia.

duket qartë që është shkruar gjatë kohës së pandemisë, sepse të përcjell atë trishtimin e veçantë që mbartnin ditët e zymta të izolimit.

personazhet, megjithatë, m'u dukën paksa 1 dimensionalë. di hima p.sh. nisi si një karakter interesant, por në mes të romanit u shndërrua më shumë në një kamerë lëvizëse që kalonte nga ngjarja a në ngjarjen b. të tjerët ishin më shumë si hije kalimtare. sidoqoftë nuk mendoj se zhvillimi i personazheve ishte qëllimi.

gjuha e përdorur më surprizoi. rridhte lirshëm dhe natyrshëm, gjë që nuk e prisja. edhe pse të lexosh dialektin tirons të shkruar është pak e sikletshme, më e sikletshme se ta dëgjosh në të folur (jam vetë tirons). gjithsesi, më pëlqeu shumë dhe përmbysi pritshmëritë që kisha në fillim kur mendova se ishin duke u tallur me mua kur më sugjeruan një libër nga enkel demi.

[Nio Rai · Rating 3 out of 5]

Vendosur në një Tiranë që askush më nuk e mban mend, autori tenton të sjellë një çorbë gjinish letrare me po të njëjtin njëdimensionalitet me të cilin trajton dhe personazhet e tij.
Përpjekja për të spërkatur njëfarë realizmi magjik i shkon po aq sa si një fëmije që provon të veshë kostumet e të atit. Personazhet po t'i gërvishtësh pak më thellë janë ndarë në dy kampe si në novelat ala komuniste: të mirë dhe të këqinj. Motivimet? Të paditura. Ngjarjet? Thjesht ndodhin.
Gjë pozitive që më duhet të përmend është më në fund evitimi i përshkrimeve të tepruara të ushqimeve tironse. Nuk e di dhe sa fjali me kupa me raki që rrëkëlleheshin do të mund të duroja.

[Kaljeta · Rating 5 out of 5]

Të jetë vallë një hakmarrje e thjeshtë? Apo gjëma shkon përtej pafajsisë së një filxhani?
Flama, nga magjikja tek realja të shpalos ndjenja të shumta që të bëjnë të arrish pa e kuptuar dhe me keqardhje fundin e tij.

[Erlind Shahini · Rating 4 out of 5]

4+

[Fjolla Rexha · Rating 4 out of 5]

Koha eshte lajcake e pabese, te merr neper kembe.

[Desdemona Balliu · Rating 5 out of 5]

Definitely love his Albanian style of writing!