1821: Γυναίκες και Επανάσταση - Από τον οθωμανικό κόσμο στο ελεύθερο ελληνικό κράτος

by Βασιλική Λάζου

Προεπαναστατικά χρόνια. Μέσα από γλαφυρές και ενδιαφέρουσες αφηγήσεις διερευνώνται με κριτική ματιά οι πραγματικότητες των γυναικών στα Γιάννενα, την Αθήνα, τις Κυκλάδες, τη Χίο και την Ύδρα.
Η προετοιμασία του Αγώνα. Στον απόηχο του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, Φαναριώτισσες και γυναίκες της αναδυόμενης αστικής τάξης αναλαμβάνουν έντονη μορφωτική και πολιτιστική δράση.
Η Επανάσταση. Γυναίκες εν πολέμω. Μέσα από μια ποικιλία ιστορικών πηγών διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο έδρασαν οι γυναίκες στον πόλεμο, η επικουρική και ενίοτε η πολεμική τους δραστηριότητα. Γυναίκες ως «βάρος», γυναίκες ως «λάφυρο», γυναίκες στα χαρέμια.
Επώνυμες και διάσημες γυναίκες του 1821. Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Μαντώ Μαυρογένους. Οι εξαιρετικές και ασυνήθιστες πράξεις τους τις έβγαλαν από την αφάνεια και τις έφεραν στο επίκεντρο συνταρακτικών εξελίξεων που ξεπερνούσαν τα κοινωνικά όρια του φύλου τους.
Οι μαζικές αιχμαλωσίες. Χριστιανές και μουσουλμάνες στην Πελοπόννησο, τη Νάουσα, τη Χίο, τα Ψαρά, την Κάσο και την Αθήνα αντιμετωπίστηκαν ως λεία πολέμου προς εκμετάλλευση και εμπόρευμα για προσπορισμό κέρδους.
Ο Καποδίστριας. Με φόντο τις πρώτες προσπάθειες συγκρότησης του ελληνικού κράτους, θίγονται ζητήματα μέριμνας των χιλιάδων εξαθλιωμένων προσφύγων, των ηθικών αμοιβών και των συντάξεων για τις χήρες των αγωνιστών, της γυναικείας εκπαίδευσης και της απουσίας των γυναικών από την πολιτική ζωή και τα πολιτειακά κείμενα του Αγώνα.

Τελικά, τι άλλαξε στη ζωή των γυναικών από την οθωμανική κοινωνία στον δρόμο για το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος;

Για πρώτη φορά παρουσιάζεται μια συνολική και τεκμηριωμένη εικόνα της ζωής των γυναικών κατά την Επανάσταση και τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας.
Εξετάζονται πολλαπλές όψεις της παρουσίας και συμμετοχής όχι μόνο των επώνυμων, αλλά και των ανώνυμων, καθημερινών γυναικών, από τον οθωμανικό κόσμο έως το πρώτο ελληνικό κράτος.

Genres: History

280 pages, Paperback

First published March 11, 2021

About the author

Η Βασιλική Λάζου γεννήθηκε το 1973 στη Λαμία. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο University of Essex στη Μ. Βρετανία, από όπου έλαβε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών με ειδίκευση στην προφορική και τη συγκριτική ιστορία. Εκπόνησε διδακτορική διατριβή το 2010 στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Διετέλεσε μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, όπου εργάστηκε πάνω στην ανάπτυξη καινοτόμων διαδραστικών περιβαλλόντων για τη διάχυση της επιστημονικής γνώσης στο Μουσείο της Πόλης του Βόλου. Στο επίκεντρο των ερευνητικών ενδιαφερόντων της βρίσκονται όψεις του Εμφυλίου Πολέμου στις πόλεις, όπως η απονομή της δικαιοσύνης, το ζήτημα των εσωτερικών προσφύγων και οι δημόσιες τελετές καθώς και η μνήμη της δεκαετίας του 1940, όπως αποτυπώνεται στις προφορικές μαρτυρίες. Έχει λάβει μέρος σε συνέδρια και έχει δημοσιεύσει άρθρα για την περίοδο 1940-1949 σε συλλογικούς τόμους, σε επιστημονικά περιοδικά και στον Τύπο καθώς και Επιμελήτρια των ιστορικών εντύπων των εφημερίδων Ελευθεροτυπία, Ελεύθερος Τύπος, Επενδυτής και της εφημερίδας Ντοκουμέντο . Είναι μέλος της οργανωτικής και επιστημονικής επιτροπής των εκδηλώσεων "Η Αθήνα ελεύθερη. 12 Οκτωβρίου 1944" και επί σειρά ετών μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Εταιρείας Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων (ΕΔΙΑ).

Reviews

[Lefki Sarantinou · Rating 4 out of 5]

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το βιβλίο, το οποίο σαφώς εντάσσεται στην εκδοτική παραγωγή για την επέτειο της Παλιγγενεσίας του 1821, δεν εστιάζει στη θέση της γυναίκας μονάχα στην Ελληνική Επανάσταση, αλλά σε ολόκληρο τον 19ο αιώνα.

Οι γυναίκες σε όλη τη διάρκεια της Ιστορίας, από την αρχαιότητα, μέχρι και τον 20ο αιώνα, παρέμεναν κυρίως στο σκοτάδι, στη σκιά των ανδρών, με ορισμένες μονάχα εξαιρέσεις όπως η Υπατία, η Άννα η Κομνηνή, η Μαρία Κιουρί, η Τζέιν Όστιν και άλλες.

Στον χώρο της Εγγύς Ανατολής του 19ου αιώνα- τον οποίο το ισλάμ καθιστά ακόμη πιο ανδροκρατούμενο απ’ ότι τη σταδιακά αφυπνούμενη Ευρώπη της ίδιας εποχής- δηλαδή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα, ο ρόλος της γυναίκας καθίσταται ακόμη πιο αμελητέος, χαμένος πίσω από τους φερετζέδες, τους γυναικωνίτες και τις κλειστές πόρτες των σπιτιών.

Κι όμως, αυτές ακριβώς οι γυναίκες ήταν που σήκωσαν τελικά και το μεγαλύτερο βάρος του πολέμου, αφού αυτές υπήρξαν οι αφανείς ήρωες και η οπισθοφυλακή σε πάμπολλες μάχες και πολιορκίες, αυτές έχασαν συζύγους, αδελφούς και παιδιά, αυτές σύρθηκαν αιχμάλωτες στα σκλαβοπάζαρα της ανατολής κι αυτές υπέφεραν περισσότερο απ’ όλους από τη φτώχεια, την πείνα, τον ξενιτεμό και την προσφυγιά, όταν ο Αγώνας επιτέλους τελείωσε και το ελληνικό κράτος ήταν πια γεγονός.

Σε αυτές ακριβώς τις τελευταίες γυναίκες εστιάζει το βιβλίο της Βασιλικής Λάζου, διδάσκουσας στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, ξεκινώντας την αφήγησή της για το γυναικείο φύλο από τα προεπαναστατικά χρόνια μέχρι και την άφιξη του Καποδίστρια στην Ελλάδα.

Οι γυναίκες στην οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα, ιδίως στην ηπειρωτική Ελλάδα ήταν αρκετά καταπιεσμένες από τα αυστηρά ήθη της εποχής και κλεισμένες κυρίως στο σπίτι. Δεν είχαν ευκαιρίες να μορφωθούν, ούτε να διαδραματίσουν ρόλο στα κοινά. Υπό τις συνθήκες αυτές, επομένως, γυναίκες λόγιες όπως η Ευανθία Καΐρη, η Ελισάβετ Μαρτινέγκου και η Μητιώ Σακελλαρίου αποτελούν την οφθαλμοφανή εξαίρεση του κανόνα. Υπήρξαν γυναίκες που προσπάθησαν να υπερβούν τους περιορισμούς που έθετε το φίλο τους και να αφήσουν το αποτύπωμά τους στην Ιστορία, εν μέσω των τόσων ανωνύμων γυναικών που άλεσε τόσο αθόρυβα ο μύλος της ανά τους αιώνες.
Η υπόλοιπη κριτική στο Literature.gr

[viv.liophile · Rating 3 out of 5]

Δεν κατάφερα να το ολοκληρώσω. Ίσως δεν ταίριαξε σε εμένα.