We lopen allemaal wel eens vast. Of zitten gevangen in een denkwijze, patroon, manier van zijn waarmee we eigenlijk niet verder komen of onszelf in de weg zitten. In Rake Vragen nodigt Siets Bakker ons uit om te ontdekken hoe we vragen kunnen gebruiken om los te komen. Om van stilstand weer in beweging te komen. Het is prachtig om te lezen en te ervaren hoe dat in z’n werk gaat.
Bij Rake Vragen gaat het niet zozeer om een concreet antwoord, maar om de impact die de vraagt heeft. Eén van de dingen die me goed bevalt, is dat Siets Bakker helder maakt dat die impact niet alleen komt van de vraag, maar ook van de context die de vragensteller creëert, wat ze de ‘’kwaliteit van aanwezigheid’’ noemt. Zonder kwaliteit van aanwezigheid is de kans klein dat een vraag een Rake Vraag wordt. Zonder echte aanwezigheid geen impact.
Neem als voorbeeld een potentiële rake vraag: ‘’Hoe lang denk je dat je op deze manier door kan gaan?’’ Als je deze vraag van papier leest, heeft hij niet dezelfde potentie als wanneer de vragensteller je aankijkt, volledig bij het gesprek aanwezig is, zijn eigen intenties achterwege kan laten, ruimte voor stilte kan geven en vooral geen oordeel velt.
Dit onderdeel van het boek behoorde tot mijn favoriete delen. Het heeft mijn tips aan mezelf aangescherpt over hoe je beter kan handelen in een gesprek, waarin je de ander wilt steunen of troosten:
Wat niet: Mening vormen, oordelen vellen, advies geven, je eigen verhaal vertellen.
Wat wel: Aanwezig zijn, aandacht geven, vragen stellen, luisteren.
Hiermee heeft het boek me ook een andere manier gegeven om naar gesprekken te kijken. Een woord dat bij me opkwam is bescheidenheid: Bij het stellen van een Rake Vraag gaat het niet om jou. Je enige taak is om ruimte te maken, met je aanwezigheid en met je vraag, om de ander van stilstand in beweging te krijgen.
Naast de focus op kwaliteit van aanwezigheid, bevielen de designregels van de rake vragen me zeer goed: Maak ze leeg en kort, abstract, zoom uit, biedt een ander perspectief en speel met de betekenis van woorden.
Helaas was ik niet over alles enthousiast.
Rake Vragen zijn onderdeel van systemisch werken, en hiervan spreken sommige dingen me heel erg aan, en andere een stuk minder. De delen van het boek waarin vol ingezet wordt op systemisch gedachtegoed heb ik daarom met gemengde gevoelens gelezen. Enkele maanden geleden las ik De Fontijn van Els van Steijn, een ander boek gebaseerd op het systemisch gedachtegoed. Wat me niet beviel aan dat boek, kwam ik ook weer tegen in Rake Vragen. Dit had ik het duidelijkst bij de beschrijvingen van het universele geweten & het systeem als een entiteit die zelfstandig handelt. Voor mij schurkt dit deel van het systemisch gedachtegoed aan tegen een geloof. De wetmatigheden komen op mij over als dogma’s (b.v. een systeem wil compleet zijn).
Als het om menselijk gedrag gaat, kan je volgens mij niet spreken over altijd en nooit, maar kunnen we het alleen hebben over vaak en soms. Voor absolute wetten is volgens mij weinig ruimte. Mensen, en ook systemen, zijn daarvoor te divers.
Vandaar dat ik hetzelfde advies geef over het lezen van Rake Vragen: Een goed boek, maar pluk eruit wat je nuttig vindt, en negeer de rest.