Πότε διάβολος πότε άγγελος

by Kostas Akrivos, Κώστας Ακρίβος

Ένας άντρας μεγαλώνει, ζει και πεθαίνει χωρίς ποτέ να μάθει ποιος ήταν ο πατέρας του – ο Γεώργιος Καραϊσκάκης. Ένας άλλος θα περάσει όλη του τη ζωή αγαπώντας λάθος άνθρωπο για πατέρα – Μήτρος Αγραφιώτης το όνομά του. Οι δρόμοι τους θα συναντηθούν στα αίματα και στις θυσίες της επανάστασης του ΄21. Τους ενώνει ο πόθος για την ελευθερία της πατρίδας, αλλά και κάτι βαθύτερο που ο ένας το αγνοεί και ο άλλος το αποσιωπά επίτηδες.
Πολλά χρόνια αργότερα, όταν πια εκείνο που έχει μείνει απ΄ όλα αυτά είναι ένα αμήχανο αίσθημα ευγνωμοσύνης, το ερώτημα συνεχίζει να βασανίζει τον αφηγητή από την παιδική του ακόμη ηλικία: ήρωας γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Τότε είχε αντικρίσει έναν αχαμνό άντρα που σερνόταν μες στην κάμαρα φορώντας ένα λερό κίτρινο κεφαλομάντιλο που έπεφτε στο πλάι του προσώπου του και έδινε στη χλωμή φυσιογνωμία του μια διαβολική έκφραση. Και όμως, αυτός ο άντρας, καταπώς θα γράψει χρόνια αργότερα στα Απομνημονεύματά του ο γιατρός, παρά την ανημποριά του, κάθε τόσο πεταγόταν από το στρώμα του και καβαλούσε το άλογο με τέτοια ορμή, που θα κάνει τον Μίλινγκεν να ομολογήσει: «Τι θαυμαστή επίδραση έχει κάποτε το πάθος επάνω στο κορμί!».

Genres: Literature

256 pages, Paperback

First published March 29, 2021

About the author

Greek: Κώστας Ακρίβος.

Reviews

[Lefki Sarantinou · Rating 5 out of 5]

Το νέο πόνημα του Κώστα Ακρίβου «Πότε διάβολος πότε άγγελος» δύσκολα μπορεί να το κατατάξει κάποιος σε ένα συγκεκριμένο είδος της λογοτεχνίας. Το μόνο σίγουρο είναι, όμως, πως αυτό αποτελεί κάτι πολύ παραπάνω από ένα απλό μυθιστόρημα…

Είτε το δει, επομένως, κάποιος ως μυθιστορηματική βιογραφία του μεγάλου Αγωνιστή του ’21, Γεωργίου Καραϊσκάκη, είτε ως ιστορικό μυθιστόρημα για τον Αγώνα της ελληνικής Παλιγγενεσίας, είτε απλά ως μυθιστόρημα εποχής με ιστορικά στοιχεία, είναι απολύτως βέβαιο ότι πρόκειται για ένα αξιομνημόνευτο πόνημα, στο οποίο η Λογοτεχνία και η Ιστορία συνυπάρχουν αγαστά και αρμονικά.

Με κεντρικό θέμα τη ζωή του Γεωργίου Καραϊσκάκη και του έμπιστου ταμία του, του Μήτρου Αγραφιώτη και της αινιγματικής μεταξύ τους σχέσης, ο συγγραφέας δράττεται της ευκαιρίας να μας ταξιδέψει σε τρεις φάσεις της νεοελληνικής Ιστορίας. Πρώτα απ’ όλα, στην προεπαναστατική Ελλάδα, ήτοι στην Ελλάδα του πανίσχυρου Αλή πασά από τα Γιάννενα, στα θεσσαλικά βουνά των Αγράφων και στα “καπάκια”, τις συμφωνίες δηλαδή στις οποίες προέβαιναν οι Τούρκοι με ορισμένους αρματολούς, όπως ο Καραϊσκάκης.

Δεύτερον και κατά κύριο λόγο στην επαναστατημένη Ελλάδα του λόρδου Βύρωνα, του Μεσολογγίου, της κλεφτουριάς, της Άλωσης της Τριπολιτσάς, του Κολοκοτρώνη και του επονείδιστου ελληνικού εμφυλίου με όσα δεινά επέφερε αυτός στην ίδια την Επανάσταση και στη ζωή πολλών πρωταγωνιστών της.

Τρίτον, στην μετεπαναστατική Ελλάδα των πρώτων χρόνων της Ανεξαρτησίας και των μνημών του Αγώνα και του Εμφυλίου, κυρίως μέσα από την αφήγηση της ζωής του Αγραφιώτη και των απογόνων του.
Επομένως, το αποτέλεσμα από τη συγγραφική προσπάθεια του Κ.Α. δεν είναι να διηγηθεί αυτός απλώς τη ζωή του Γ. Καραϊσκάκη και του Μ. Αγραφιώτη, αλλά να προσφέρει μία ολοκληρωμένη τοιχογραφία της Ελλάδας του 19ου αιώνα.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι η προσωπικότητα του Αγραφιώτη και του Καραϊσκάκη, δεν σκιαγραφούνται επαρκώς στο εν λόγω πόνημα. Αντίθετα, ο συγγραφέας εκμεταλλεύεται στο έπακρο όλες τις μαρτυρίες για τον μεγάλο ήρωα και όλη τη λογοτεχνική του δεινότητα προκειμένου να περιγράψει επαρκώς αυτόν τον “βρωμερό τσιγγάνο”, όπως τον αποκαλούσαν εξαιτίας του χρώματος που είχε το δέρμα του, ή τον αγνώστου πατρός καταφρονεμένο “μούλο”.

Από τα δύσκολα παιδικά χρόνια του, λοιπόν, στην υπηρεσία του στον Αλή πασά των Ιωαννίνων, στις έξυπνες στρατηγικές του στον Αγώνα και στη γενναιότητά του στη μάχη, μέχρι την επονείδιστη συμμετοχή του στον Εμφύλιο και τον μυστηριώδη και αινιγματικό θάνατό του – ή τη δολοφονία του-, ο Κ.Α. συνθέτει αριστοτεχνικά το προφίλ ενός από τους γνωστότερους ήρωες του ’21, διαβόητου για την αθυροστομία του. Αψίκορος και ανιδιοτελής, αυθόρμητος και ειλικρινής, γενναίος στη μάχη και εφευρετικός στη στρατηγική, δικαίως τον χαρακτήριζαν στην εποχή του πότε ως διάβολο και πότε ως άγγελο…

Υπάρχουν όμως και άφθονες ψυχολογικές και συναισθηματικές προεκτάσεις τις οποίες μπορεί να βρει κανείς μέσα στο μυθιστόρημα του Κώστα Ακρίβου. Πώς μας σημαδεύει εν τέλει η πατρική φιγούρα στα παιδικά μας χρόνια- ή η απουσία της; Μπορεί να υπάρξει άραγε αληθινή φιλία και αλληλοεκτίμηση ή θεωρείται απαραίτητος και ένας πιο στενός συγγενικός δεσμός; Η αγάπη για την πατρίδα είναι πάνω απ’ όλους και απ’ όλα τελικά; Πρέπει να αποτελεί πηγή ενοχής μία σαρκική ένωση την οποία διέπει αγάπη και τρυφερότητα, αλλά είναι εκτός των ιερών δεσμών του γάμου; Πώς μας επηρεάζει το οικογενειακό παρελθόν μας; Καθορίζει αυτό που είμαστε σήμερα η γνώση του παρελθόντος μας; Και, τέλος, τελικά ήρωας γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Η μαγεία του βιβλίου έγκειται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας χειρίζεται την ελληνική γλώσσα, αλλά και την πληθώρα των ιστορικών πληροφοριών, τις οποίες αξιοποιεί προκειμένου να μας αφηγηθεί όχι μόνο τη ζωή του μεγάλου ήρωα, αλλά και ψήγματα Ιστορίας χρονολογημένα από την Ελλάδα της Επανάστασης και τα πρώτα χρόνια της Ανεξαρτησίας.

Η γλώσσα είναι καλοδουλεμένη και στρωτή, με πολλές τουρκικές λέξεις, οι οποίες μας μεταφέρουν νοερά καταμεσής στην Ελλάδα της Επανάστασης. Δεν υπάρχει, όμως, επιτήδευση ούτε στο ελάχιστο. Αντίθετα, ο λόγος, πότε μικροπερίοδος και πότε μακροπερίοδος, δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο φυσικός και πηγαίος.

Έτερο αξιοπρόσεκτο στοιχείο είναι η δομή του βιβλίου και της αφήγησης, η οποία είναι περισσότερο αποσπασματική, παρά γραμμική χρονικά, με μία αφήγηση που εναλλάσσει με μεγάλη ευκολία το πρώτο με το τρίτο ενικό πρόσωπο. Ο συγγραφέας παραθέτει αυτούσιες ή ελαφρώς παραλλαγμένες λογοτεχνικά αρκετές πρωτογενείς μαρτυρίες προσωπικοτήτων της εποχής, όπως του Κόχραν, του λόρδου Βύρωνα, του Γιουσούφ μπέη, του Φωτάκου, του εικονογράφου Κραζάιτσεν κ.α. τόσο για τον ίδιο τον Καραϊσκάκη, όσο και για αξιοσημείωτα γεγονότα της εποχής, όπως πχ την Άλωση της Τριπολιτσάς.

Οι μαρτυρίες αυτές, πάντως, δεν διαταράσσουν τη λογοτεχνική συνέχεια του κειμένου, αλλά εντάσσονται αποσπασματικά, πλην όμως ομαλά, στη διήγηση. Ο συγγραφέας φαίνεται ότι έχει μελετήσει ενδελεχώς την Ιστορία της εποχής και των προσώπων για τα οποία συγγράφει, ποτέ όμως δεν θυσιάζει τις λογοτεχνικές αρετές του κειμένου στον βωμό της πληροφόρησης, ούτε ρέπει με το κείμενό του προς τον διδακτισμό.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Κ.Α. δούλεψε πολύ για να κάνει ό,τι έκανε, αλλά και ότι απόλαυσε, παράλληλα, την όλη διαδικασία. Η αγάπη του γι’ αυτό που αφηγείται είναι ολοφάνερη σε κάθε σελίδα του βιβλίου του και δεν κρύβεται εύκολα. Άραγε αυτή οφείλεται στον ενθουσιασμό που τρέφει για τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο ή στην οικογενειακή του σύνδεσή με τον Μήτρο Αγραφιώτη και, ίσως, και τον μεγάλο ήρωα του ’21;

Όπως και να ‘χει, πάντως, εφόσον ισχύει το γεγονός ότι ένα μυθιστόρημα εποχής με ιστορική έρευνα αφηγείται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την Ιστορία της καθημερινότητας και των απλών ανθρώπων,- εκείνη δηλαδή που απουσιάζει από τις επίσημες καταγραφές της πολιτικής Ιστορίας- τότε το βιβλίο του Κώστα Ακρίβου “Πότε διάβολος πότε άγγελος” είναι μία πολύ καλή αναγνωστική πρόταση για να θυμηθούμε τον Αγώνα της ελληνικής Ανεξαρτησίας, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης των 200 χρόνων από την έναρξή του, και για να μάθουμε γι’ αυτόν, συνδυάζοντας την μάθηση με την απόλαυση της ανάγνωσης και την τροφή για σκέψη.

[Vasilis Kalandaridis · Rating 5 out of 5]

Ακρίβος σε μεγάλες φόρμες.

[Natalie · Rating 4 out of 5]

Ένα μυθιστόρημα έκπληξη!! Σίγουρα θα διαβάσω κι άλλα του ίδιου συγγραφέα...

[Tassos Doudoulakakis · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικο μαθαινεις πολλα για τον Γεώργιο Καραϊσκάκη την εποχη, γραμμενο σε ντοπιολαλια, εξαιρετικο, ελπιζω να γινει ευρύτερα γνωστο το βιβλιο αξιζει!

[Zoi Gkatziona · Rating 4 out of 5]

Ο Κ. Ακρίβος εκπλήσσει κάθε φορά με το θέμα που επιλέγει. Τουλάχιστον όσα βιβλία του έχω εγώ διαβάσει ως τώρα είναι τόσο διαφορετικά μεταξύ τους. Αυτή τη φορά η έκπληξη έρχεται με ένα βιβλίο που αφορά σε έναν ήρωα του '21, τον Γ. Καραϊσκάκη. Ένα βιβλίο που δύσκολα μπορεί να το εντάξει κανείς σε κάποιο συγκεκριμένο είδος. Φαίνεται ότι έχει μελετήσει τη βιβλιογραφία, μαρτυρίες της εποχής και απομνημονεύματα. Έξυπνη η προσέγγισή και παρουσίαση του ήρωα, ο οποίος παύει να είναι απλώς η γνώριμη φυσιογνωμία των σχολικών μας βιβλίων, ο ήρωας με το παχύ μαύρο μουστάκι και το έντονο βλέμμα από τα πορτρέτα των ηρώων που στόλιζαν τους τοίχους της σχολικής μας τάξης.
Γίνεται άγριος λύκος, ανελέητος, σκληρός απέναντι στον εχθρό, ντόπιο και ξένο, αθυρόστομος, αποφασιστικός, πεισματάρης, ακριβοδίκαιος, ηθικός, γνήσιος πατριώτης, ευαίσθητος και τρυφερός. Ο συγγραφέας ανατέμνει την προσωπικότητά του σε βάθος ρίχνοντας φως και στις σκοτεινές γωνιές της. Το βιβλίο είναι μια καλή ευκαιρία να έρθει ο αναγνώστης σε επαφή με τ�� γεγονότα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την Ελληνική Επανάσταση αλλά και να απομυθοποιήσει πρόσωπα και καταστάσεις.

[Valentini Georgopoulou · Rating 3 out of 5]

«Ήρωας γεννιέσαι ή γίνεσαι;»



Γεώργιος Καραϊσκάκης. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους ήρωες και κορυφαίους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821. Γεννήθηκε στη Σκουληκαριά Άρτας ή στο Μαυρομμάτι Καρδίτσας το 1782 και πέθανε ανήμερα της γιορτής του, στις 23 Απρίλη του 1827. Ήταν παράνομος καρπός της συνεύρεσης της χήρας μητέρας του, Ζωής Ντιμισκή με τον Κλέφτη Νικόλα Πλακιά. Το επίθετό του όμως το πήρε από τον αρματολό Δημήτρη Ίσκο, ο οποίος τον μεγάλωσε και τον λογάριαζε ίσα με τους γιους του. Ήταν λοιπόν ο Γεώργιος ένας Ισκάκης, όμως επειδή ήταν μελαχρινός, του κολλήσανε μπροστά από το επίθετό του την τούρκικη λέξη «καράς», που σημαίνει μαύρος και έτσι έγινε Καρά – Ισκάκης.




Μεγάλη η λαχτάρα και η δίψα του για ελευθερία! Ένας άντρας όλο φλόγα, πάθος, δεν ήταν πλασμένος για να υπακούει, να σκύβει το κεφάλι. Έξυπνος, πανούργο μυαλό, αψηφούσε τους κινδύνους, αθυρόστομος, βλάσφημος, πολεμούσε και έβριζε.




Πέρα από τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, γνωρίζουμε και αγωνιστές, αφανείς ήρωες, που έδωσαν σκληρό αγώνα και την ίδια τους τη ζωή για την πατρίδα και την ελευθερία. Ένας από αυτούς ήταν και ο Μήτρος Αγραφιώτης. Ακολούθησε το Σώμα του Καραϊσκάκη, ο οποίος τον πήρε στην προσωπική του φρουρά, λίγο καιρό αργότερα τον έκανε το «δεξί του χέρι» και του εμπιστεύτηκε το ταμείο του.




Οι δρόμοι λοιπόν αυτών των αντρών θα συναντηθούν στα αίματα και στις θυσίες της επανάστασης του 1821. Τους ενώνει ο πόθος για την ελευθερία της πατρίδας, αλλά και κάτι βαθύτερο, που ο ένας αγνοεί και ο άλλος αποσιωπά επίτηδες…




«Πότε διάβολος πότε άγγελος» είναι ένα βιβλίο που δεν μπορείς να το κατατάξεις σε μια μόνο κατηγορία. Η λογοτεχνία συναντάει την ιστορία, έχοντας μια σπάνια αυθεντικότητα και σε συνδυασμό με την ιδιαίτερη γραφή του συγγραφέα, κάνει αυτό το βιβλίο ξεχωριστό. Επίσης, εμφανής είναι η φιλολογική του κατάρτιση και η εκτενής έρευνα που έχει, έτσι ώστε να μας παρουσιάσει ένα άρτιο και τεκμηριωμένο έργο. Τέλος, αυτό που μου άρεσε, ήταν η ειλικρινής παρουσίαση του χαρακτήρα του Γεώργιου Καραϊσκάκη από τον συγγραφέα. Μπορεί να ήταν ένας από τους σημαντικότερους ήρωες του 1821, δεν έπαυε όμως να είναι άνθρωπος, με τα πάθη, τα λάθη, τα ελαττώματα και τις αδυναμίες του, τα οποία και αναφέρονται.

[Μαρία · Rating 3 out of 5]

Πινελιές ιστορίες και μυθοπλασίας, μια όμορφη προσπάθεια για να δημιουργηθεί με όσο το δυνατό καλύτερο τροπο το πορτραίτο ενός ήρωα του '21 από τη γέννησή του έως το τέλος ρου. Πολύ καλή προσπάθεια!

[Mimi Danou · Rating 5 out of 5]

Ο Καραιισκάκης ήταν «δεύτερος» ήρωας του 21. Πρώτος πάντα από τα σχολικά μας διαβάσματα ήταν ο Κολοκοτρώνης κι άλλοι αστέρες γύρω του, ο Καραισκάκης, ο Ανδρούτσος, ο Παπαφλέσσας…..
Μέσα από αυτό το ανάγνωσμα σκιαγραφείται ένας ήρωας ευφυής με στρατιωτική οξυδέρκεια αλλά και με μια αγνή καρδιά παρά τις βρισιές και τα ξεσπάσματα οργής
Η αγάπη για την πατρίδα τον έκανε να παραμερίζει πίκρες για τα πρωτάρα που του αρνήθηκαν, τις ολοφάνερες αδικίες
Ετσι όπως κτίζεται ο βίας του μέσα από μικρά κείμενα προερχόμενα από τόσο διαφορετικούς ανθρώπους, οπτικές γωνίες και σε χρονικές περιόδους εν ζωή και μετά θάνατον και οι ιστορίες επιγόνων, αντιπάλων, αδικησάντων αλλά και πιστών , και «φιλελλήνων» η μορφή του ζωντανεύει γίνεται δικός μας ήρωας , παραγνωρισμένος και ύστερα υποκριτικά επαινούμενος, μια καθ´ εικόνα και ομοίωση της, της αγνωμοσύνης, διχόνοιας, και ζηλοφθονίας που κρατούν την Ελλάδα δέσμια και πίσω
Τα σχόλια φίλου με ώθησας να το αγοράσω και να το απολαύσω

[Πάνος Τουρλής · Rating 4 out of 5]

Ποια ήταν η σχέση του Μήτρου Αγραφιώτη με τον Γεώργιο Καραϊσκάκη; Γιατί ο μεγάλος οπλαρχηγός τον έβαλε στην προσωπική του φρουρά και στη συνέχεια του εμπιστεύτηκε το ταμείο του; Τι συνέβη στη μάχη της Ακρόπολης όπου και δολοφονήθηκε ο μεγάλος αυτός αγωνιστής; Ποιες ήταν οι προσωπικότητες των δύο αντρών και τι τους ακολουθεί μέχρι σήμερα;

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης (1782-1827) ήταν νόθος γιος του Δημητρίου Ίσκου και της Ζωής Διμισκή, η οποία, μετά τον θάνατο του συζύγου της, Ιωάννη Μαυρομματιώτη, κατέφυγε σε μοναστήρι. Τα παιδικά του χρόνια ήταν δύσκολα λόγω του οικογενειακού του ιστορικού κι έγινε φιλόνικος, βλάσφημος και βωμολόχος. Νεαρός έπεσε στα χέρια του Αλή Πασά τον οποίο και υπηρέτησε ώσπου λιποτάκτησε και τάχτηκε στο πλευρό του κλέφτη Αντώνη Κατσαντώνη. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση κατάφερε να γίνει καπετάνιος των Αγράφων, του τόπου όπου γεννήθηκε, και συμμετείχε στον Αγώνα, βιώνοντας νίκες, ήττες, προδοσία, αχαριστία. Το 1826 ο Κιουταχής κατέλαβε την Αθήνα, πλην του βράχου της Ακρόπολης που κρατούσε ο Γιάννης Γκιούρας, κι ακολούθησε μια σειρά από μάχες, που οδήγησαν στη νίκη των Ελλήνων. Στις 22 Απριλίου 1827 ο Καραϊσκάκης πυροβολείται σε μια μάχη μεταξύ Ελλήνων και Τουρκαλβανών και αφήνει την τελευταία πνοή του την επομένη. Ήταν ατύχημα ή δολοφονία; Ήταν μια πληγή στη μάχη ή κάποιος όπλισε το χέρι του φονιά;

Ο Μήτρος Αγραφιώτης ήταν το δεξί χέρι του ήρωα της Επανάστασης που του εμπιστεύτηκε μέχρι και το ταμείο του. Ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά γι’ αυτόν κι έτσι ο συγγραφέας Κώστας Ακρίβος, δισέγγονος του Μήτρου, αρχίζει να συγκεντρώνει υλικό που θα ανασυστήσει την πορεία του στον χρόνο. Το βιβλίο χωρίζεται σε οκτώ κεφάλαια με συγκεκριμένη δομή, μέσα από την οποία αναβιώνουν: η ζωή των δύο αντρών, τα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης στα οποία συμμετείχαν, οι μαρτυρίες των ανθρώπων που τους γνώρισαν ή άκουσαν γι’ αυτούς, η εποχή και οι τόποι, δίνονται ακόμη και μη οριστικές απαντήσεις σε κρίσιμα και ασαφή ερωτήματα όπως πώς και γιατί δολοφονήθηκε ο Καραϊσκάκης και ποιος ήταν ο ηθικός αυτουργός, αν έπασχε από φυματίωση ή ελονοσία κ. ά.



Η ζωή του Γεωργίου Καραϊσκάκη αναπαρίσταται μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων όπως του λόρδου Βύρωνα από το ταξίδι του στην Αλβανία το 1809, ξένων περιηγητών, Τούρκων, Άγγλων διπλωματών και αξιωματικών, του Καρλ Κρατσάιζεν που έκανε και τα πορτρέτα πολλών αγωνιστών της ελευθερίας κ. ά. και μέσα από επίσημα έγγραφα και εφημερίδες της εποχής. Καθαρεύουσα και δημοτική εναλλάσσονται, ο κάθε αφηγητής έχει τον δικό του χώρο μέσα στο κείμενο και μαθαίνουμε γενικότερα είτε τις συνθήκες γνωριμίας είτε το παρελθόν του και τον τρόπο σκέψης του μέσα από τις αυθεντικές πηγές. Αυτή η ιστορικότητα εναλλάσσεται με μυθιστορηματική απόδοση του Μήτρου Αγραφιώτη, μέσω της οποίας ταξιδεύουμε πότε στα στερνά του χρόνια που φυτοζωούσε και επαιτούσε για μια τιμητική σύνταξη, πότε με μορφή ημερολογίου στις μάχες που έδωσε στο πλάι του αγωνιστή, πότε στις ζωές των απογόνων του ώστε να καταλήξουμε στη δεκαετία του 1960 όπου ο συγγραφέας μέσα από ένα συγκινητικό κείμενο καταγράφει τη δική του παιδική ηλικία. «Μα πιο πολύ φαρμακώνομαι που ο καπιτάνος δεν πρόφταξε να δει τον Τούρκο φευγάτο απ’ το ελληνικό» (σελ. 132). Με αυτά τα λόγια αποχαιρετά ο Μήτρος Αγραφιώτης τον οπλαρχηγό του και δίνει χώρο στους απογόνους του να μας οδηγήσουν λιτά και παραστατικά στο σήμερα και να αποκτήσουμε ολοκληρωμένη εικόνα και για τη δική του οικογένεια.

Αξιέπαινη, αν και ίσως φανεί λίγο δύσκολη για τους περισσότερους αναγνώστες, η εξιστόρηση σε καθαρεύουσα και με άφθονους ιδιωματισμούς των περισσότερων γεγονότων, αν και το γλωσσάρι στο τέλος βοηθάει αρκετά. Τα κεφάλαια είναι μικρά και σύντομα, το κείμενο ρέει γρήγορα, ο συγγραφέας αναμιγνύει σωστά τα ντοκουμέντα με τη μυθιστορηματική ανάπλαση τυχόν κενών και στο τέλος παρατίθενται όλες οι πλευρές των αμφιλεγόμενων σημείων, που ανέφερα και πιο πριν, ώστε να έχουμε πληρέστερη και όσο γίνεται αντικειμενικότερη εικόνα γεγονότων και ανθρώπων.

Το «Πότε διάβολος πότε άγγελος» είναι μια ποικίλης μορφής σύνθεση της ζωής και της δολοφονίας του Γεωργίου Καραϊσκάκη και μια τεκμηριωμένη καταγραφή της οικογένειας του Μήτρου Αγραφιώτη, προγόνου του συγγραφέα. Ακριβοδίκαιη και αμερόληπτη παράθεση γεγονότων, πιστή καταγραφή της εποχής προεπαναστατικά -κυριαρχία Αλή Πασά-, στην καρδιά των γεγονότων και μετεπεναστατικά -βασιλεία Όθωνα (γλώσσα, έθιμα, συνήθειες, κώδικας τιμής κ. ά.), ιδιωματισμοί και καθαρ��ύουσα εναλλάξ με δημοτική, ντοκουμέντα και γλωσσάριο συγκροτούν μια μελετημένη και ολοκληρωμένη εργασία.

Πρώτη ανάρτηση στο site μου: www.vivliokritikes.com/%cf%80%cf%8c%c...

[Alexandros Zographakis · Rating 3 out of 5]

Κάθε απόπειρα ανασύνθεσης βίου και πολιτείας του Γεωργίου Καραϊσκάκη (εφεξής ΓΚ) έχει να διαχειριστεί αφενός, το αγκάθι ενός βίου που φαντάζει πέρα ως πέρα μυθιστορηματικός, και, αφετέρου, την ιδιάζουσα περίπτωση μιας πολιτείας που στέκεται στα πρόθυρα μιας επαναστατικής αλλαγής. Η εξιστόρηση της ζωής του ΓΚ είναι άρρηκτα δεμένη με μια θεμελιακή αλλαγή που λαμβάνει χώρα στο χωροχρονικό γίγνεσθαι που αποκαλούμε σήμερα Ελλάδα. Έχει σημασία να κρατάει κάποιος κατά νου ότι σε άλλη Ελλάδα γεννιέται ο ΓΚ, σε άλλη ανδρώνεται, και σε άλλη πεθαίνει. Και αυτό παρά το γεγονός ότι έζησε μόνο 45 χρόνια.

Ο συγγραφέας που αποφασίζει να καταπιαστεί με ένα τέτοιο πόνημα θα πρέπει να ιχνηλατήσει ένα εκτενές σώμα ιστορικών, και όχι μόνο, πηγών και αφού βρει τον προσανατολισμό του να αποφασίσει πώς θα προχωρήσει.

Θα πιαστώ από ένα σημείο που εντοπίζεται στο τελευταίο μυθιστόρημα του Κώστα Ακρίβου «Πότε Διάβολος πότε Άγγελος» και που σχετίζεται και με τον τίτλο. «Και είναι αθώος γιατί δεν έχει επίγνωση αυτής της εσωτερικής ομορφιάς του» (σ. 109). Η αθωότητα στο βλέμμα του ΓΚ· η αθωότητα που εντοπίζει και αποτυπώνει στο χαρτί ο Καρλ Κρατσάιζεν καθώς ζωγραφίζει το πορτρέτο του αγωνιστή θα πρέπει να μας βάζει σε σκέψεις. Πώς γίνεται ένας άνθρωπος που διαβιοί σε αυτή τη νησίδα αθωότητας, μέσα στο ταραχώδες σκηνικό της επανάστασης, να παρουσιάζεται «πότε άγγελος και πότε διάβολος»; Δηλαδή, το κομμάτι του διαβόλου πώς συνάδει με αυτή την αθωότητα;

Η γλώσσα, υποστηρίζω, παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή την ιστορία της αθωότητας του ΓΚ. Και από τη γλώσσα θα τρυπώσω κι εγώ σε αυτή την ιστορία, όπως εξάλλου και οι δύο συγγραφείς που θα αναφερθούν στο παρόν σημείωμα. Τόσο ο Παντελής Μπουκάλας «Το Μάγουλο της Παναγιάς», όσο και ο Κώστα Ακρίβος πιάνονται στα δίχτυα της γλώσσας του ΓΚ. Ο Μπουκάλας, όπως μας εξιστορεί και στο επίμετρό του, πιάνεται από τον θρύλο για το μάγουλο της Παναγίας στο Αιτωλικό, στην εκκλησία όπου δικάζεται ο Καραϊσκάκης. Ο ΓΚ βωμολοχεί τόσο πολύ, λέει ο θρύλος, που το εικόνισμα της Παναγίας ματώνει στο μάγουλο. Ο Ακρίβος, από την άλλη, αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο για τις βωμολοχίες. Βωμολοχίες που, παραδόξως, συνιστούν ουσιαστικό κομμάτι τόσο της αγγελικότητας όσο και της διαμονικότητας του ΓΚ.

Η γλώσσα είναι λοιπόν ο καθοριστικός παράγων αυτής της αξιοσημείωτης αθωότητας του Καραϊσκάκη που τον αναδεικνύει σε μια περσόνα καθαγιασμένη. Ο ΓΚ, που δεν έχει καμία σχέση ούτε με την ορθόδοξη εκκλησία και τον κλήρο, αλλά, αρχικά, ούτε και με το αντίπαλο δέος της κυβέρνησης, με το υπό σχηματισμό γκουβέρνο. Καθαγιασμένη αλλά αινιγματική περσόνα που ανάγεται σε φορέα/πομπό μιας αναμφισβήτητης σαγήνης. Ασκεί σαγήνη στους συμπολεμιστές του που τον ακολουθούν πιστά, στους δολοπλόκους της κυβέρνησης και των ξένων δυνάμεων που διακρίνουν σε αυτόν έναν άνθρωπο που δεν προτίθεται να παίξει το παιχνίδι τους, αλλά, σαγήνη και στους Τούρκους που άλλοτε τον φοβούνται και άλλοτε τον θωρούν με δέος. Η ζωή του Καραϊσκάκη έτσι όπως μας έρχεται μέσα από ιστορικές πηγές και δημοτικά τραγούδια είναι τόσο ακραία μυθιστορηματική που τελικά ο συγγραφέας θα έπρεπε να προσπαθεί να πάρει τις αποστάσεις του από αυτήν, και όχι να μπαίνει στον πειρασμό να την εμπλουτίσει. [Ο Κώστας Ακρίβος αποπειράται να κάνει ακριβώς αυτό, να πάρει απόσταση από τον μύθο του ΓΚ, εισάγοντας τον μύθο του Μήτρου Αγραφιώτη.] Αλλά ας επανέλθω στο θέμα της γλώσσας: είναι τόσο πληθωρικές οι δηλώσεις και οι συνδηλώσεις που κομίζουν οι βωμολοχίες του ΓΚ που ακόμη και ο ίδιος καταφέρνει να γαντζώνεται από αυτές και να αυτοσυντηρείται. Ο φθισικός Καραϊσκάκης τρέφεται λοιπόν από τη γλώσσα και τον θυμό του: «Αν δεν σε κράταγε η φωτιά που καίει μέσα σου, και βγαίνει ο καπνός από τ’ αυτιά και τα ρουθούνια όταν σεκλετίζεσαι κι όταν αγριεύεις, θα σε σκόρπιζε ο αέρας» (σ. 53) γράφει χαρακτηριστικά ο Μπουκάλας.

— πλήρες κείμενο: https://www.istos.gr/literature/revie...

[Hananaki · Rating 3 out of 5]

Είναι σίγουρα πιο κοντά,στα 3.5 αστέρια αλλα θα βάλω 3 γιατί παρότι μου άρεσε στο τέλος,άρχισα να απολαμβάνω το βιβλίο μετά τις πρώτες 150 σελίδες .Μου άρεσε η δομή και που δίνονται διαφορες πληροφορίες με διαφορετικές μορφές αλλα αυτο έγινε ή εγω ένιωσα πως έγινε πιο επιτυχημένα στο 2ο κομμάτι του βιβλίου.Εκτος απο την ίδια τη ζωή του και κυρίως τα χρόνια της Επανάστασης μέχρι και το θάνατο του, δόθηκαν στοιχεία και για το γενεαλογικό του δέντρο έως και σήμερα καθώς και ιστορικα γεγονότα της εποχής με ενδιαφέροντα τρόπο.

[Haris Grigoriou · Rating 4 out of 5]

Η ζωή του Γεώργιου Καραϊσκάκη, ήρωα της Επανάστασης μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, δίνουν μία αυθεντική εικόνα του.
Ατρόμητος μα και ανθρώπινος, χωραταζής μα και αυστηρός .
Πάω απ'ολα όμως ταγμένος στον Εθνικό Αγώνα.
Στον Αγώνα για την Ελευθερία.

[Fotini Streltsof]

https://www.piop.gr/el/anakoinoseis/I...

[Giorgos Moukazis · Rating 5 out of 5]

Μία καταπληκτική βιογραφική παράθεση των μεγάλων στιγμών ενός ανδρείου αγωνιστή της ελεύθερης Ελλάδας, την οποία δεν αντίκρυσε ποτέ. Ο Καραϊσκάκης μεγάλωσε διάβολος, αλλά πέθανε άγγελος. Από τις ρούγιες και τα ρουμάνια των Αγράφων, μαζί με τους άλλους αγωνιστές του αθάνατου '21, οραματίστηκε μία
ανεξάρτητη (και όχι αυτόνομη όπως ο εξουσιομανής τεσσερομάτης Μαυροκορδάτος) και ολόκληρη Ελλάδα.
Γλαφυρή και κελαρυστή η πένα του Ακρίβου. Αξίζει να διαβαστεί.

[Paraskevi3 · Rating 5 out of 5]

Hey! I wrote a review about this book on my Instagram page! Check this out!

https://www.instagram.com/p/CcvSLDQIF...