What do you think?
Rate this book
( دیوان نیر تبریزی ( گزارش عاشقانه وقایع کربلا
دیوان نیر تبریزی یا «دیوان آتشکده» مشتمل بر مجموعه اشعار محمدتقی حجةالاسلام تبریزی متخلص به «نیّر» (متوفی 1247ق)، گزارشی عاشقانه از وقایع کربلا به ضمیمه دیگر اشعار نیّر است. این طبع از کتاب با مقدمه، تصحیح و تعلیقات بهروز ثروتیان (متوفی 1391ش) منتشر شده است.
این نسخه از دیوان نیر تبریزی در ضمن مقدمهای تحقیقی و سه بخش ارائه شده که به ترتیب در بخش اول مثنوی آتشکده، در بخش دوم لآلی منظومه و در بخش آخر نیز غزلیات، رباعیات، مفردات و ساقینامه را دربر گرفته است.
مصحح کتاب در مقدمه اشاره مختصری به زندگینامه نیر تبریزی داشته است. وی سپس دیوان اشعار را در سه بخش معرفی کرده است:
مثنوی آتشکده: در مراثی است و تعداد ابیات آن 2086 بیت است، این مثنوی را به سال 1309 سروده و در پایان آن گفته است:
بس که دل سوز آمد این نظرم رده آمد از هاتف به نام آتشکده
شکر کاین منظومه مشکین ختام در هزار و سیصد و نه شد تمام
لآلی منظومه: متضمن قصاید و قطعات و مراثی و مدایح [و رباعیات و مفردات] در اوزان و بحور مختلف، حاوی 959 بیت است که در حدود 1314-1315 ق سروده شده است. در مطاوی آن چند نوحه ترکی و در پایان، غزلی از حجةالاسلام ملا محمد و دو قصیده فارسی از نیاز برادر صاحب ترجمه آمده است.
دیوان غزلیات: شامل غزلیات و رباعیات، مفردات، ساقینامه و سه قصیده عربی اوست. تمام این مجموعه ابتدا به دست حاج میرزا علیاکبر عماد مدون گشته و بعد به سال 1347ش با مقدمه و حواشی حاج میرزا عبدالرسول احقاقی چاپ شده است. این بخش پیرامون پنج هزار بیت است.
مصحح همچنین با مقایسه نسخههای چاپی کتاب چنین نتیجهگیری کرده که بهترین نسخه دیوان نیر، نسخهای است که با مقدمه و حواشی عبدالرسول احقاقی منتشر شده است. البته تصریح کرده که این نسخه نیز دارای اغلاط قابلتوجهی در متن اشعار است که معلوم نیست از کجا به این متن زیبا را یافته است
این نسخه از دیوان نیر تبریزی در ضمن مقدمهای تحقیقی و سه بخش ارائه شده که به ترتیب در بخش اول مثنوی آتشکده، در بخش دوم لآلی منظومه و در بخش آخر نیز غزلیات، رباعیات، مفردات و ساقینامه را دربر گرفته است.
مصحح کتاب در مقدمه اشاره مختصری به زندگینامه نیر تبریزی داشته است. وی سپس دیوان اشعار را در سه بخش معرفی کرده است:
مثنوی آتشکده: در مراثی است و تعداد ابیات آن 2086 بیت است، این مثنوی را به سال 1309 سروده و در پایان آن گفته است:
بس که دل سوز آمد این نظرم رده آمد از هاتف به نام آتشکده
شکر کاین منظومه مشکین ختام در هزار و سیصد و نه شد تمام
لآلی منظومه: متضمن قصاید و قطعات و مراثی و مدایح [و رباعیات و مفردات] در اوزان و بحور مختلف، حاوی 959 بیت است که در حدود 1314-1315 ق سروده شده است. در مطاوی آن چند نوحه ترکی و در پایان، غزلی از حجةالاسلام ملا محمد و دو قصیده فارسی از نیاز برادر صاحب ترجمه آمده است.
دیوان غزلیات: شامل غزلیات و رباعیات، مفردات، ساقینامه و سه قصیده عربی اوست. تمام این مجموعه ابتدا به دست حاج میرزا علیاکبر عماد مدون گشته و بعد به سال 1347ش با مقدمه و حواشی حاج میرزا عبدالرسول احقاقی چاپ شده است. این بخش پیرامون پنج هزار بیت است.
مصحح همچنین با مقایسه نسخههای چاپی کتاب چنین نتیجهگیری کرده که بهترین نسخه دیوان نیر، نسخهای است که با مقدمه و حواشی عبدالرسول احقاقی منتشر شده است. البته تصریح کرده که این نسخه نیز دارای اغلاط قابلتوجهی در متن اشعار است که معلوم نیست از کجا به این متن زیبا را یافته است
Paperback
Published January 1, 2009
1 person is currently reading
4 people want to read
About the author
نیر تبریزی
1 bookمیرزا محمدتقی مامقانی یا میرزا محمدتقی حجة الاسلام، متخلص به «نیر» و مشهور به «نیر تبریزی» در ۱۲ جمادی الاولی ۱۲۴۸ ه.ق در شهر تبریز به دنیا آمد. تحصیلات را نزد پدرش آغاز کرد. او تا سال ۱۲۶۹ ه.ق به یادگیری مقدمات مشغول بود و در این سال پدر را از دست داد.
وی که برای تکمیل تحصیلات خود در ۲۲ سالگی عازم عتبات عالیات شده بود، در محضر عالمان آن سامان به کسب معارف دینی پرداخت و پس از اخذ درجه اجتهاد به وطن مراجعت کرد.
این فقیه، محدث، حکیم و شاعر زبردست به سه زبان فارسی، عربی و ترکی شعر میسرود. اشعار عاشورایی نیر امتیاز ویژهای دارد.
«دیوان نیر تبریزی» از سه بخش عمده تشکیل شده است: ۱. آتشکدهٔ نیر (مثنوی عاشورایی) ۲. لآلی منظومه ۳. دیوان غزلیات.
او پس از گذراندن ۶۴ بهار از زندگی در ۱۲ رمضان المبارک ۱۳۱۲ ه.ق در تبریز دار فانی را وداع گفت. بنا به وصیت خودش، جنازهاش را به نجف اشرف منتقل کردند و در قبرستان وادیالسلام به خاک سپردند.
وی که برای تکمیل تحصیلات خود در ۲۲ سالگی عازم عتبات عالیات شده بود، در محضر عالمان آن سامان به کسب معارف دینی پرداخت و پس از اخذ درجه اجتهاد به وطن مراجعت کرد.
این فقیه، محدث، حکیم و شاعر زبردست به سه زبان فارسی، عربی و ترکی شعر میسرود. اشعار عاشورایی نیر امتیاز ویژهای دارد.
«دیوان نیر تبریزی» از سه بخش عمده تشکیل شده است: ۱. آتشکدهٔ نیر (مثنوی عاشورایی) ۲. لآلی منظومه ۳. دیوان غزلیات.
او پس از گذراندن ۶۴ بهار از زندگی در ۱۲ رمضان المبارک ۱۳۱۲ ه.ق در تبریز دار فانی را وداع گفت. بنا به وصیت خودش، جنازهاش را به نجف اشرف منتقل کردند و در قبرستان وادیالسلام به خاک سپردند.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
April 20, 2021
میرزا محمدتقی حجت الاسلام، معروف و متخلص به «نیّر تبریزی» از روحانیان و چهره های درخشانِ شعر آیینی در دوره قاجار است. معروف ترین اثر او «مثنویِ آتشکده» در روایتِ واقعه ی عاشوراست و سپس «لآلیِ منظومه» در مدایح و مراثی. دیوانِ نیّر تبریزی سال۸۶ با عنوان «گزارش عاشقانه ی واقعه ی عاشورا» به همتِ مرحوم بهروز ثروتیان منتشر شده است.
بسیاری از شعرهای مرحوم نیّر تبریزی تاهنوز در هیئت های قدیمی و اصیل خوانده می شود و بسیاری از شعرهای او را همه شنیده اند بی دانستنِ نامِ شاعر. از جمله این دوبیتیِ بسیار درخشان که به روایتِ مناجاتِ امام حسین )علیه السلام) با خداوند متعال می پردازد:
الهی! اکبر از تو، اصغر از تو
به خون آغشتگانم، یک سر از تو
اگر صدبار دیگر بایدم کُشت
حسین از تو، سر از، خنجر از تو
در افواه نقل است که شاعر بزرگ معاصر زنده یاد استاد محمدحسین شهریار گقته است حاضر است تمامِ ابیاتِ خود را با این بیتِ نیّر عوض کند:
ای فرس با تو چه رخ داده که خود باخته ای
مگر این گونه که ماتی، تو شَه انداخته ای؟
یکی از شعرهای درخشانِ نیر تبریزی،ترکیب بندِ ۲٨ بندیِ او در روایتِ عاشوراست که در کتابِ «لآلیِ منظومه» آمده است. شعری که سوای تعداد بندهایش، یادآورِ ترکیب بندِ محتشم است. گفتنی ست این ترکیب بند نیر در همین دیوان که به اهتمام بهروز ثروتیان فراهم آمده به اشتباه «ترجیع بند» معرفی شده.
ترکیب بند نیر در مجموع از ساختاری زیبا و ابیاتی درخشان فراهم آمده است. اما این میان تک بیت هایی هستند که درخشش بسیار بیشتری دارند. برای مثال این بیت که بسیار هم امروزی می نماید:
بی شاهِ دین، چه روز، جهانِ خراب را؟
ای آسمان! دریچه ببند آفتاب را!
در ادامه، شما را به خواندنِ بندِ زیبایی از این ترکیب بندِ عاشورایی دعوت می کنم:
ای در غم تو ارض و سما خون گریسته
ماهی در آب و وحش به هامون گریسته
وی روز و شب به یاد لبت چشم روزگار
نیل و فرات و دجله و جیحون گریسته
از تابشِ سرت به سنان، چشم آفتاب
اشک شفق به دامن گردون گریسته
در آسمان ز دود خِیامِ عفاف تو
چشم مسیح، اشکِ جگرگون گریسته
با درد اشتیاق تو در وادی جنون
لیلی بهانه کرده و مجنون گریسته
تنها نه چشم دوست به حال تو اشکبار
خنجر به دست قاتل تو، خون گریسته
آدم پیِ عزای تو در روضه ی بهشت
خرگاه درد و غم زده بیرون گریسته
گر از ازل تورا سرِ این داستان نبود
اندر جهان ز آدم و حوا نشان نبود
بسیاری از شعرهای مرحوم نیّر تبریزی تاهنوز در هیئت های قدیمی و اصیل خوانده می شود و بسیاری از شعرهای او را همه شنیده اند بی دانستنِ نامِ شاعر. از جمله این دوبیتیِ بسیار درخشان که به روایتِ مناجاتِ امام حسین )علیه السلام) با خداوند متعال می پردازد:
الهی! اکبر از تو، اصغر از تو
به خون آغشتگانم، یک سر از تو
اگر صدبار دیگر بایدم کُشت
حسین از تو، سر از، خنجر از تو
در افواه نقل است که شاعر بزرگ معاصر زنده یاد استاد محمدحسین شهریار گقته است حاضر است تمامِ ابیاتِ خود را با این بیتِ نیّر عوض کند:
ای فرس با تو چه رخ داده که خود باخته ای
مگر این گونه که ماتی، تو شَه انداخته ای؟
یکی از شعرهای درخشانِ نیر تبریزی،ترکیب بندِ ۲٨ بندیِ او در روایتِ عاشوراست که در کتابِ «لآلیِ منظومه» آمده است. شعری که سوای تعداد بندهایش، یادآورِ ترکیب بندِ محتشم است. گفتنی ست این ترکیب بند نیر در همین دیوان که به اهتمام بهروز ثروتیان فراهم آمده به اشتباه «ترجیع بند» معرفی شده.
ترکیب بند نیر در مجموع از ساختاری زیبا و ابیاتی درخشان فراهم آمده است. اما این میان تک بیت هایی هستند که درخشش بسیار بیشتری دارند. برای مثال این بیت که بسیار هم امروزی می نماید:
بی شاهِ دین، چه روز، جهانِ خراب را؟
ای آسمان! دریچه ببند آفتاب را!
در ادامه، شما را به خواندنِ بندِ زیبایی از این ترکیب بندِ عاشورایی دعوت می کنم:
ای در غم تو ارض و سما خون گریسته
ماهی در آب و وحش به هامون گریسته
وی روز و شب به یاد لبت چشم روزگار
نیل و فرات و دجله و جیحون گریسته
از تابشِ سرت به سنان، چشم آفتاب
اشک شفق به دامن گردون گریسته
در آسمان ز دود خِیامِ عفاف تو
چشم مسیح، اشکِ جگرگون گریسته
با درد اشتیاق تو در وادی جنون
لیلی بهانه کرده و مجنون گریسته
تنها نه چشم دوست به حال تو اشکبار
خنجر به دست قاتل تو، خون گریسته
آدم پیِ عزای تو در روضه ی بهشت
خرگاه درد و غم زده بیرون گریسته
گر از ازل تورا سرِ این داستان نبود
اندر جهان ز آدم و حوا نشان نبود
Displaying 1 of 1 review