Crisis en controle

by Tjibbe Joustra

Boze boeren, opstandige vissers, varkenspest, mond-en-klauwzeer, de reorganisatie van het UWV, de moord op Theo van Gogh, terrorisme, MH17, aardbevingen in Groningen, tbs’er Michael P. In de ruim veertig jaar dat Tjibbe Joustra als bestuurder in de publieke sector werkzaam was, maakte hij crisis na crisis mee.

Een biografie vindt hij pretentieus – ‘ik ben Churchill niet’. Memoires klinkt te romantisch. Beschouwingen zijn het, de in dit boek opgetekende observaties. Lessons learned, zoals hij het zelf noemt. Joustra wil de publieke zaak van binnenuit beschrijven. Niet vanuit bestuurskundig perspectief, maar vanuit zijn eigen ervaring. Hoe ga je om met een crisis? Wat is de verhouding tussen een minister en zijn ambtelijke staf? Wat is de rol van de volksvertegenwoordiging? Hoe ga je om met de pers? Maar ook: hoe krabbel je op als je bent gevallen?

Op basis van persoonlijke gesprekken kijkt Joustra terug op zijn indrukwekkende carrière.

192 pages, Paperback

Published April 29, 2021

Reviews

[Lenny Putman · Rating 3 out of 5]

Geeft aan de hand van ervaringen en opvattingen van Joustra zowel een stukje beleidshistorie als een kijkje in de ambtelijke keuken.

Als Wageninger vond ik de bespiegelingen over de tijd bij LNV met de invoering van de melk en mestquota en de visquota en de mond en klauwzeer crisis interessant om te lezen. De indrukwekkende documentaire over LNV waar naar gerefereerd wordt, leerde mij tijdens mijn studie dat inhoud van vraagstukken en de technische mogelijkheden maar een deel van de veranderingen bepalen.

Interessant voor iedereen die in een ambtelijke organisatie of in het openbaar bestuur/ politiek actief is.
- over nieuwe ministers, valkuilen en focus
- over crisis en crisisorganisatie en - beheer en wat het van je vraagt
- over de veranderende positie van de overheid in de samenleving
- over het in het nauw komen als ambtenaar of bestuurder en omgaan met onrechtvaardigheid en de afnemende kwaliteit van het openbaar bestuur
- het belang van 'vreemde ogen' die meekijken en tegenspraak
- new public management en de teloorgang van contact met de burger
- met een pleidooi voor (of tegen de teloorgang van) rechtsstatelijkheid, deskundigheid en vertrouwen

"Als het echt moeilijk wordt, blijven veel mensen graag op afstand. Er wordt zelden aan je verantwoordelijkheid geknaagd als de ultieme gevolgen van die verantwoordelijkheid vervelend kunnen uitpakken."

"De teloorgang van het contact tussen overheid en burgers wijt Joustra onder andere aan wat de erosie van rechtsstatelijkheid kan worden genoemd. Waar algemene beginselen van behoorlijk bestuur voorheen nog leidende principes waren, werden in de loop van de jaren tachtig en negentig termen als marktwerking en efficiency populair. .....Er kwamen mensen aan het roer te staan die veel wisten van kritieke prestatie-indicatoren, maar weinig van rechtsstatelijkheid. Dat wreekt zich. De rechtsstaat is niet geënt op efficiency, maar op zekerheid voor de burger."

[Hendrik Dejonckheere · Rating 3 out of 5]

Ik vond het boek steeds interessanter worden naarmate het einde van de loopbaan naderde. Na de eerste twee hoofdstukken dacht ik:"een ideale SG een man zonder mening of visie, het ideale koppelpunt tussen de DG's en de Minister. Ik heb in mijn loopbaan voor alle voorlopers van het UWV gewerkt en voor de dienst die verantwoordelijk was voor de huurtoeslag. Joustra is een aardig man. Hij verwijt de belastingdienst niet de enorme arrogantie waarmee ze de toeslagen uitkering van de andere diensten overnamen. "We hebben helemaal niets aan uw ervaringen want we gaan het helemaal anders doen". Hij legt qua analyse wel de juiste uitvoeringsproblematiek van de drie betrokken diensten bloot. Alleen een focus op de kerntaak kan ervoor zorgen dat zo'n taak in deze omvang adequaat en kostentechnisch verantwoord kan worden uitgevoerd. Zijn slot analyse is wat dat betreft voorspellend voor de problematiek die ons als maatschappij te wachten staat door de wijze waarop het politiek beleidsvormingsproces tegenwoordig tot stand komt. Ik vraag me overigens wel af hoe hij met die kennis en ervaring tegen zijn VVD lidmaatschap aankijkt als de verantwoordelijke burger die hij suggereert te zijn. Ik vond het boekje zeker lezenswaardig en leerrijk.

[Elsbeth Kwant]

Een terugblik op een leven in publieke dienst - met pieken en dalen. Een paar belangrijke lessen: je moet mensen hebben die je willen helpen, je kunt het niet je hele carrière goed blijven doen, vrijwel iedereen komt wel eens in situaties terecht die onrechtvaardig zijn of lijken. Probeer daarin niet te blijven hangen, relativeer je ongeluk. Iedere leider heeft op de eerste plaats goede mensen om zich heen nodig. Benoemingen zijn de beslissingen die er het meest toe doen. Laat iemand in de praktijk zien wat hij kan en als dat niet werkt, niet te lang wachten. Onderschat organisatiewijzigingen niet en ga kijken waar het echt gebeurt, de afstand tot de samenleving is vaak te groot.
Slim, met mooie onderkoelde humor en enige afstandelijkheid.

[Sanne Jansen · Rating 2 out of 5]

Een oppervlakkig boek. Het kabbelt voort met details die je net zo goed op de Wikipediapagina van Joustra kon vinden. Weinig reflectief. Doordat het niet is opgeschreven door Joustra zelf, lijkt het bijna op branded content. Het werk wekt bij mij de indruk dat Smilde eerder persoonlijk typist is geweest van Joustra dan schrijver.
Kan mij inhoudelijk vinden in zijn bevindingen in het laatste hoofdstuk over de beginselen van behoorlijk bestuur. Helaas niet voldoende om te zeggen dat het de moeite waard is.

[joris vierhout · Rating 4 out of 5]

Vlot boekje met een goede inkijk in crisisbeheersing vanuit de ambtelijke wereld. Zeer het lezen waard voor ambtenaren en de geïnterneerde burger. Daarnaast is het met 180 pagina’s snel uit te lezen.

[Stephan · Rating 1 out of 5]

Boek staat vol lege hulzen. Nooit een hoe of wat. Of een Verdiepende stap.

[Sam Trompert · Rating 2 out of 5]

Hier en daar best interessant, maar beetje gekke stijl. Leest als een lang achtergrondartikel, dat niet echt spannend wordt.