Dura e apaixonante viaxe polo tramo final do século XIX, nunha historia a varias voces. A trama está conducida por Sisca, unha nena de quince anos presa na cadea da Coruña, Concepción Arenal e por Juana de Vega. A narración incorpora “con habelencia elementos poéticos que reforzan unha trama ben estruturada e compensada que enriquece o relato”, segundo destacaron os membros do xurado do Premio Blanco Amor. No texto faise asemade un canto ao papel dos libros e a lectura na mellora da vida das persoas, ao dar esperanza ás desesperadas.
María Pilar Jiménez Aleixandre, nada en Madrid o 1 de maio de 1947, é escritora en lingua galega, tradutora, bióloga e académica de número da Real Academia Galega.
De avoas e avós andaluces, valencianos e madrileños, naceu en Madrid en 1947. Di sentir saudade dos sitios nos que viviu, Ceuta, Doña Mencía (Córdoba), e Madrid, pero dende 1973 reside en Galicia, onde adoptou o galego como a súa lingua literaria e se converteu nunha das escritoras galegas actuais con obra máis consolidada e recoñecida. É profesora da Universidade de Santiago de Compostela, onde ensina Didáctica das Ciencias Experimentais e Educación Ambiental, dende 1988.
O primeiro relato que escribiu, un conto sobre vampiros, foi o xermolo de Agardando polos morcegos. Logo viñeron A formiga coxa, a súa primeira novela de literatura infantil, e A expedición do Pacífico (Premio da Crítica de Galicia 1995).
Ademais de destacar como autora de literatura infanto-xuvenil tamén escribiu para adultos. Foi finalista do Premio Xerais de Novela en 1992 con Tránsito dos Gramáticos. En 1996 publicou o libro de relatos Lobos nas illas, sobre as difíciles relacións familiares, en 1998 a novela A compañía clandestina de contrapublicidade (Premio Álvaro Cunqueiro dese mesmo ano), e no 2001 Teoría do Caos (Premio Xerais 2001), unha novela ambiciosa e fragmentaria sobre como é posible traizoarse a un mesmo. Boa parte da súa obra narrativa está traducida ó castelán, portugués, catalán e vasco. En 2020 gañou o premio Blanco Amor por As malas mulleres.
Traduciu do inglés para o galego o poemario Muller ceiba (1996) de Sandra Cisneros, A caza do Carbairán, de Lewis Carroll (incluída na Lista de Honra do IBBY en 1997) e Harry Potter e a pedra filosofal, o primeiro volume da serie Harry Potter, no 2001, sendo ademais a responsable dos guións dos 14 capítulos da serie de banda deseñada Os Escachapedras, con ilustracións de Fran Bueno.
Como poeta participou en varias publicacións colectivas e nas actividades do Batallón Literario da Costa da Morte. En 1998 gañou o Premio Esquío co poemario Catálogo de velenos. En 2010 foi nomeada Socia de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega. Ten así mesmo colaboracións en diversas revistas sobre cultura e literatura: CLIJ, Festa da Palabra Silenciada, Dorna e El Signo del Gorrión. Así mesmo é autora de obras sobre o ensino das Ciencias.
Foi elixida académica de número da Real Academia Galega no pleno do 9 de xullo de 2016, pronunciando o 14 de xaneiro de 2017 o discurso de ingreso "Voces termando da paisaxe galega", respostado por Fina Casalderrey.
O 28 de marzo de 2017 foi escollida tesoureira da Real Academia Galega.
«As bágoas rebordan os seus ollos, non pode impedilo. Así lavaba coa nai no río ou no lavadoiro. Iso está escrito nun libro? Parece imposible, os libros non están na lingua que elas falan.»
As malas mulleres converteuse nunha das mellores novelas que lin en galego. Ao principio non imaxinaba unha historia así, pero os primeiros capítulos atrapáronme de forma incrible.
A estrutura e a composición da historia de As malas mulleres foi posiblemente o que máis me gustou. A autora válese da mestura do pasado e do presente das personaxes para contar a historia, pero ademais engade entremedias documentos oficiais dos cárceres (moi interesantes) e capítulos dedicados a un «mudo coro das malas mulleres», sen dúbida das mellores partes de todo o libro.
É xusto nos capítulos onde se fala do «mudo coro das malas mulleres» onde a autora recolle fragmentos de poemas galegos e recréaos para darlle un sentido ás historias que pretende explicar. A idea de aproveitar poemas que falan dos problemas que asolaban a sociedade daquela pareceume incrible: primeiro, porque require un gran esforzo darlle unha voz distinta a poemas escritos hai moito tempo; e, segundo porque o resultado é marabilloso. Destaco sobre todo os versos recollidos de Rosalía de Castro.
A autora reúne personaxes ficticias, como Sisca, e personaxes reais, como Concepción Arenal ou Juana de Vega; e constrúe o percorrido de todas elas mediante feitos reais acontecidos por mulleres na Galicia do século XIX, ou obras escritas por si mesmas. Todas as personaxes vense limitadas dunha ou doutra forma na sociedade, sexa cal sexa a súa situación. De feito, algúns dos temas que expón a autora, son, desgraciadamente, bastante actuais.
Marilar Aleixandre fai de As malas mulleres unha novela histórica que, ademais de interesante —porque explica un pouco a situación de Galicia e España durante eses tempos—, é entretida e bonita, e destaca polas súas personaxes e pola orixinalidade da súa organización argumental.
A verdade é que non contaba con ler esta novela... collina ao remol do Premio Nacional 2022 e foi unha gratísima sorpresa. Unha novela breve, moi ben escrita para o meu gusto, e que documenta a vida de mulleres de diversas clases sociais da Coruña da segunda metade do XIX.
para todos los pre-profes de secundaria de este goodreads: novelita totalmente apta para ser propuesta como lectura obligatoria en algún punto de la eso 😋😋
En una entrevista, Marilar dice que el partido que más hizo por el feminismo en España (a pesar de las malvadas teorías posmodernas que quieren dividirlo) es el PSOE, y eso es un buen resumen de este libro
DIVAGACIÓN IDEOLÓGICA MUY LARGA
El problema de As malas mulleres me parece exactamente el mismo que tiene la entrevista en cuestión con Aleixandre: necesita una cosmovisión profundamente esencialista para funcionar. Aunque no menciona (por suerte) ningún determinismo biológico, el libro parte de (e impone muy fuerte) la idea de que la experiencia femenina, el hecho de ser mujer, es hasta cierto punto universal y generalizable; y que por lo tanto hay una complicidad, una empatía, entre las mujeres independientemente de sus condiciones sociales & personales.
En sí misma, esta especie de sororidad transversal podía funcionar bastante bien en un librito radfem del siglo pasado*, pero empieza a resultar muy problemática cuando hablamos de un libro escrito en el año de Nuestro Señor 2021 y que no está temáticamente centrado en la lucha entre el arquetipo de mujer contra el arquetipo de hombre sino en la interrelación entre una pija de mierdmujer perteneciente a la nobleza y un grupo de mujeres campesinas extraordinariamente oprimidas.
Este esencialismo femenino está condensado a la perfección en la primera página del libro: un hombre corta la melena (primer arquetipo femenino) a una mujer encarcelada; y ella siente esto en el vientre (segundo arquetipo femenino). Al acabar de cortarle el pelo, y empezando la segunda página, el carcelero pronuncia una frase que es innegablemente una agresión sexual (tercer arquetipo femenino). De nuevo, todos estos arquetipos son adecuados en sí mismos: son coherentes, son efectivos, son reales. Son experiencias que se han convertido en arquetipos por una buena razón. El problema surge cuando el libro avanza y resulta que solamente hay arquetipos, y que además se muestran de la manera más acrítica y más vacua posible.
Los capítulos se van convirtiendo en una sucesión de lugares comunes del feminismo institucional más hegemónico, algunos mejor explorados que otros: la maternidad, el matrimonio, la violencia sexual, el lugar de la mujer en la sociedad... En todos ellos las mujeres aparecen como personas sensibles, inocentes, solidarias y sacrificadas**, unidas por su resiliencia ante una sociedad patriarcal; cosa que no solo transparenta una cosmovisión nacionalcatólicmuy poco diversa en lo que se refiere a la capacidad de las mujeres para ser personas diversas y complejas sino que choca a todos los niveles posibles con el argumento del libro. Dicho en otras palabras: POR QUÉ UN MONTÓN DE MUJERES POBRES QUE HAN SUFRIDO LAS AGRESIONES MÁS HORRIBLES QUE PUEDAS IMAGINARTE EMPATIZAN CON UNA PIJA DE MIERDNOBLE COMO JUANA DE VEGA.
El momento donde eso se hace más evidente (y donde abandoné el libro, porque une no ha venido a este mundo a sufrir) es la terrible, terrible escena donde Juana*** va a la cárcel a leer poemas de Rosalía a las presas, y ellas sE PONEN A LLORAR PORQUE SE SIENTEN REPRESENTADÍSIMAS POR LO QUE ESTÁ DICIENDO, ES QUE ME CAGO EN MI VIDA, MARILAR, ME ESTÁS DICIENDO QUE UNA MUJER CAMPESINA QUE HA SIDO ENCARCELADA POR EL MERO HECHO DE INTENTAR SOBREVIVIR EN UN MUNDO QUE LA QUIERE SUMISA O MUERTA COMPARTE LAS EXPERIENCIAS Y LAS PREOCUPACIONES DE ROSALÍA DE CASTRO, UNA HIJA DE FAMILIA BIEN, Y LAS DE LA M A R Q U E S A D E E S P O Z Y M I N A. PERDONA MARILAR DE QUÉ ESTAMOS HABLANDO AQUÍ, QUÉ MUJER ES LA QUE ESTÁS REPRESENTANDO EN TU LIBRO, PORQUE ME PARECE QUE TU IDEA DE LO FEMENINO ES LA DE ESE FEMINISMO ILUSTRADO QUE HUBO EN ESPAÑA EN LOS 80 Y QUE SOLO SIRVIÓ PARA CONVERTIR EL FEMINISMO INSTITUCIONAL EN UN ESPACIO CERRADO EN EL QUE SOLO PUEDEN ENTRAR UN GRUPITO DE AMIGAS PREVIO PASO POR LA ACADEMIA Y POR LA TRANSFOBIA. ES QUE SI VAS A HACER ESO PUBLICA EL LIBRO EN FEMINISMOS CÁTEDRA Y NO EN UNA EDITORIAL DECENTE, MARILAR.
pd. si la representación de una mujer sáfica va a ser la más básica, más hetero, más low effort posible, no pongas representaciones de mujeres sáficas por favor te lo pido
___________ *hace mucho que lo leí y quizás haya envejecido fatal, pero Las guerrilleras me pareció un librazo; y no hablemos del maravilloso Manifiesto SCUM
**el personaje de Juana de Vega es una virgen María con pasos extra
***o alguna otra noble: a pesar de las pretensiones de Aleixandre, casi todas las mujeres aparecen retratadas como personajes planos con 0 vida interior y 0 intereses más allá de el propósito que sirven en la narración. Lo que es un tema.
O momento histórico que narra é prácticamente descoñecido pra min e aínda que por un lado iso fixo que me custara máis entrar na historia, polo outro gustoume moito coñecer como se vivía naquel tempo, do que pasaron uns 160 anos e do que xa tanto nos separa pero ao que a vez tanto nos segue unindo.
É un bo libro, disfruteino a pesar de que o inicio se me fixo bastante custa arriba, pero logo mellorou un bo tramo ata que, por desgraza, na última parte se me fixo un pouco aburrido.
Na miña opinión conta demasiadas cousas de forma breve, especialmente no referente á parte de Concepción Arenal, onde a súa historia se entremezcla coa de tantos outros persoaxes da época que acabei varias veces perdida.
A historia de Sisca pareceume a mellor, creo que explica moi ben como era a sociedade da época, é moi representativa e Sisca é unha persoaxe coa que é moi fácil empatizar. Pra min a novela tería mellorado se lle adicara máis espazo a esta trama.
Para Sisca a prisión da Galera é un espazo interior fondo e escuro; mais intúe a presenza, aí fóra, do pálpito da aldea que se lle aparece nas lembranzas dos seus soños. Para facer levadío o amarguexo da prisión, Sisca examina a súa historia, vai acadando a comprensión da súa inocencia no relato das desgrazas que a trouxeron a este lugar.
O relato de Concepción Arenal reflicte a súa teima por moralizar as prisións: Hai unha lei máis alta que as estreitas convencións da xustiza dos homes? Pode a educación rexenerar ás presas? Así o cren ela e máis Juana de Vega, herdeiras da nobre tradición liberal do século XIX. No pan da xustiza, elas saben ben, agóchanse vermes.
As palabras son sempre o paso previo que abre o camiño. As interpolacións d’O coro das Malas Mulleres, baseadas en cantigas e poesías da tradición, comunican un fondo laio. Tamén hai unha vontade de catarse na romántica personaxe da vingativa Fefa, Pepa a Loba.
Os poemas de 'Cantares gallegos,' que Sisca vai admirar na escola da prisión, presentan o xermolar do logos da muller labrega da Galiza. O relato que Sisca se fai a si mesma da súa historia vai asemade ser o espazo no que se despregue a súa vontade por superar a súa condición, e por enxergar, vedoira de si mesma, un mellor futuro.
2,5/5. La historia en sí tiene mucho potencial, pero la forma en que está escrito se me hace muy confusa. Incluso diría que hay frases mal construidas? No sé, se me ha hecho bola :(
Tardei bastante polo TFM, porque me estaba encantando. Encántame aprender algo de historia de Galicia (en femenino, especialmente) pero me encanta tamén que esta quede nun segundo plano, que non sexa unha novela sobre Concepción Arenal senón sobre todas As malas mulleres. Claro, xuntas que a escrita é marabillosa, a estrutura mantente á espera de saber máis pero ofrece máis profundidade cos seus coros e cartas para que se entenda o trasfondo e que se fala dos defectos do sistema carcelario, espolvoreas algo de lesbianismo por enriba e como non vai unha darlle cinco estrellas. Deime unha mañán de descanso de estudar para rematalo e non me teño arrepentimiento ningún.
xa non lembraba esta app, rematei o libro fai máis dun mes, costoume bastante aínda que quedei cun boisimo sabor de boca
demasiada mestura de prosa, poética e documentos textuais, ademais de non poder diferenciar o que é real do que é invención da autora, algo que con personaxes históricas non me gustou moito
Seguramente pagaría a pena lelo outra vez sendo máis consciente de todas as personaxes históricas que aparecen, boa mestura de feminismo historia e narrativa :)
8M Cultura feminista. "Inútil empeño el de convencer a quien no atiende a pruebas. ¿Qué respuesta puede haber para una autoridad tan ignorante o tan olvidada de su deber que, cuando la ciencia dice que un alimento es malo, replica que ve que es bueno? "
Una novela que es más que una relato para recordar a aquellas que sufrieron. Un cantar, una serie de poemas, así su estilo, que ayuda a poner nombre, ficticio o real, a mujeres cuyas vidas fueron arrebatadas para estar en la cárcel de la Galera, en A Coruña. En este contexto, es cuando se mezcla con Concepción Arenal, pionera del feminismo en España, pero sin caer en la adulación absoluta, como suele ser habitual en estos casos, sino que cuenta también las contradicciones de su discurso. Todo ello envuelto en las poesías de Rosalía de Castro, que, qué deciros, una maravilla en su conjunto.
L'he llegit després d'haver assistit a la presentació del llibre que va fer l'autora per al club de lectura d'un amic, i crec que de no haver anat, la lectura hauria sigut molt més desconcertant.
He de reconéixer que el contingut del llibre és provocatiu: es recupera la història d'una presó femenina de la qual es conserven pocs registres alhora que es critica els motius que duien a les dones a acabar preses en ella (qualsevol motiu era bo, és la conseqüència de ser dona i ser pobra en el segle XIX). Es reflexiona sobre el caràcter injust de les lleis i la funció del sistema penitenciari, que ja en aquell moment era una forma de càstig de les vides que es desviaven de la norma i no contemplava la reeducació o reinserció.
L'obra que es basa en figures reals, recupera la història de dones amb vides apassionants; tenim dones que, protegides pel seu títol nobiliari i la seua riquesa, participaren a nivells sorprenents de la vida política i social, tenint en compte el moment històric en el qual transcorre la història (Juana de Mina). També trobem a dones pobres que més que per la seua aportació política són notòries pels seus crims, i, sorprenentment, dones no heterosexuals. Marilar Aleixandre no podria ser més clara reivindicant les dones com a éssers amb agència.
Dit açò, i tot i que la història era interessant, no ha resultat una lectura fàcil. Al meu paréixer, ha fallat la forma. No dubte que m'hauria resultat més fàcil seguir el fil de la història i entendre el contingut de les cartes intercalades al llibre si jo estiguera més familiaritzada amb Concepción Arenal i altres figures històriques de la Galícia del segle XIX. Falta meua (tot i que crec que les cartes descontextualitzades dirigides a persones que no apareixen en la història no aporten res i desconcerten). Però és que el meu problema més gros és que no m'ha agradat l'estil narratiu, i crec que hi havia frases mal construïdes que no duien a cap lloc.
De totes maneres, les meues queixes són menudències i completament subjectives. No és en absolut una mala lectura.
É incrible o traballo que realizou Marilar Aleixandre nesta novela. Fala de temas tan importantes e de tanta actualidade, que as veces mágoa o pouco que avanzamos e o que moitos intolerantes queren botar atrás.
Conta a historia de moitas “malas mulleres”: unhas reais, como Concepción Arenal ou Juana María de la Vega, condesa de Mina, incansables loitadoras pola alfabetización das mulleres entre outras cousas; outras ficticias, como a historia de Sisca ou as lendas de Pepa a Loba. A superioridade coa que vivían os homes e a igrexa naquel entón empañan os sonos das malas mulleres. Pouco importa os cartos que teñas si eres muller, a vida pública e os teus desexos non teñen cabida ningunha.
Tamén está a beleza coa que Aleixandre nutriu estas terribles historias, engadindo no medio o coro das malas mulleres e poemas de Rosalía de Castro.
Penso que é unha obra dunha calidade boísima e que todo o mundo debería lela.
La verdad que he disfrutado mucho esta lectura que mezclaba ficcion y realidad de una forma sublime y que relata la vida de las mujeres a finales del XIX profundizando en los dilemas entre progreso y tradición. En la novela la autora hacehincapié en la situación de la mujeres presas, aquellas olvidadas de la sociedad que en la mayoría de los casos tenían a los hombres y a una sociedad clasista como denominador común para haber acabado en la Galera.
Gústame moito o feito de retomar a historia do que se fixo dende a beneficiencia pola mellora da vida das presas e licenciadas. Van nas páxinas mulleres históricas como Juana de Veiga ou Concepción Arenal. O mellor do libro son os capítulos onde o coro de mulleres lle dá voz ás inxustizas e violencias sufridas por elas. O menos bó é ese final algo precipitado onde máis que quedar aberto parece non querer mollarse no tipo de decisión que tomará a protagonista.
Claro ejemplo de que nunca sabes lo que puede contener un libro hasta que lo lees. Una novela histórica llena de verdades y realidades duras, un libro que debería leer todo el mundo, como leía en otra reseña, imprescindible para una lectura de instituto. A parte de la historia, la escritura poética y el cuidado del texto hace que la lectura sea una maravilla.
“Cambiar las leyes debe ser posible. Sin embargo, quizá más difícil sea mudar la forma en la que la sociedad contempla hábitos sancionados por la tradición, atribuyendo carácter de natural, e incluso sagrado, a todo lo establecido, y decretando lo nuevo ser pecaminoso, contranatura, peligroso para una sociedad que teme ver minados sus cimientos.”
Unha boa reflexión sobre canto pode influir a lectura na lingua materna naquela epoca. En xeral, o argumento está moi romantizado pero agradecese ter unha mistura de prosa e poesia. Aprendin unha palabra nova: ruzo, cabelo cano.
Precioso, poetico, parcialmente historico, feminista hasta la médula, sociologico, perfecto. Como era la vida de las mujeres en el siglo xix y las leyes, la miseria e incultura. De obligada lectura.
Una novela históricamente bien construida con técnicas literarias sublimes que, en ocasiones, recuerdan a los coros de las tragedias griegas... ¿El problema? El texto es difícil de comprender por la puntuación y la edición tiene errores ortotipográficos. Creo que pasando la obra por las manos de un buen corrector de estilo ganaría mucho en calidad... Una pena.
As malas mulleres xa é unhas das miñas lecturas de narrativa máis interesante do ano. A prosa de Aleixandre é extraordinaria e a historia que conta está chea de personaxes marabillosos dos que deixan pegada, mulleres con moitas dimensións nun escenario cruel como é o cárcere, no marco máis amplo dunha sociedade na que a desigualdade crava ás súas fouces sen piedade. Achegándonos ás figuras de Concepción Arenal e Juana de Vega, dúas mulleres ben colocadas economicamente e con fondo compromiso social, coas súas luces e ás súas sombras, a autora é capaz de dar vida a Sisca, Paquita, Fefa... mulleres que nos contarán a súa historia pouco a pouco e das que é inevitable non namorar. A ficción e a realidade mestúranse para dar conta da loita das mulleres por crear un mundo un pouquiño mellor.
Pódese dicir que o libro combina unha parte histórica na que principalmente relata feitos relativos ás vidas de Juana de Vega e Concepción Arenal con unha parte novelada na que se conta as vidas de varias mulleres, reas de varios delitos, coas que interactúan as dúas primeiras no cárcere. A vida destas mulleres resulta especialmente interesante e no seu relato Marilar utiliza unha linguaxe moi poética. En definitiva, é un libro moi recomendable, escrito por unha muller que relata a vida de dúas pioneiras do feminismo e a sociedade do s. XIX dende o punto de vista da muller.
Moi recomendable. Utiliza algúns dos nosos poemas máis senxeiros para darlle forma á historia dun xeito brillante.
Unha obra para lembrar que, non hai tanto, dereitos que hoxe temos por seguros eran considerados crimes. Un libro homenaxe ás boas mulleres, sempre incómodas para os poderosos. Aínda hoxe.
É o terceiro libro en galego que leo e custoume moito entrar na historia porque me pareceu un galego diferente ao de Domingo Villar. A medida que pasaba páxinas, afíxenme á maneira de escribir da autora e puiden empezar a gozar do libro.
Novela moi interesante que xira entorno á vida nas cárceres de mulleres e os feitos que as levarón alí. Documenta a vida de mulleres reais de diferentes clases sociais e as súas relacións. Gustoume saber máis de mulleres como Juana de Vega e Concepción Arenal.