Rozpływaj się

by Anna Cieplak

Było ich czworo, a ich drogi co rusz się przecinały. Przed laty wszystko wydawało się prostsze – Robert i Alina, Janek i Marca. Teraz jest Dorotka, rozwód, kredyt, wróżby z kart, chwilówki i zdrapki.

Rok 1999. Ruda Śląska. W jednym familoku mieszkają Marca, nad nią Robert z Jankiem i Omamą (oma – śląska babcia, która weszła w rolę mamy), a na dokładkę Alina, która czuje się częścią ich rodziny. To czas pierwszych miłości, pierwszego alkoholu i marzeń o innym życiu, które płyną w atmosferze końca wieku i ostatniego satanistycznego mordu rytualnego.

Rok 2009. Ustroń, Katowice. Spełniają się sny o wyrwaniu się do lepszego świata. Alina mieszka z córką w Superjednostce (bloku marzeń), a jej przyjaciele dostają pracę w górskim kurorcie pomimo kryzysu. Czy jest lepiej? Niekoniecznie. Czy mogło być gorzej? Z pewnością!

Rok 2019. Ruda Śląska. Reunion, spotkanie po latach. Czas podsumowań i rozpaczliwych prób naprawienia relacji. To także powrót do dziecięcych zabaw i klątw, które wyjaśniają pewne zdarzenia lepiej niż fakty z przeszłości.

W najnowszej powieści Anna Cieplak opowiada o ludziach, których mijamy każdego dnia. Choć metrykalnie dorośli, z powodu osierocenia, którego doświadczyli w okresie nastoletnim, wciąż zadają sobie trudne pytania. Czy jestem wystarczająco dobry? Czy nie zostanę porzucona? Czy powinnam starać się bardziej?

Mocna, wyrazista i aktualna powieść o Polsce w Unii Europejskiej i osieroconym pokoleniu – młodych osobach, zmuszonych dorastać bez dorosłych, którzy za chlebem wyjechali na Zachód. Uciążliwie szczera, rozbrajająco zabawna i boleśnie życiowa.

Genres: Fiction, Polish Literature

320 pages, Paperback

First published June 16, 2021

Reviews

[Mela]

I liked the portrait of those four young people from the Polish industrial area (coal mines). The portrait tried to show and ask about the lot of Polish so-called "euro orphans".

But, I have read around 30% and I have the feeling I know all that the author tried to tell me.

[Natalia · Rating 4 out of 5]

Bardzo spodobała mi się ta codzienność bohaterów, ta lokalność, której gdzieś mi tam zawsze brakuje w polskich książkach, których akcje dzieją się w takich miastach jak Warszawa czy Wrocław. To dobra powieść, prosta i smutna, ale gdzieś te skrawki swojego życia też tu mogę odnaleźć. Z początku uznałam jej wybór do nominacji NIKE za dziwny, ale jako całość widzę potencjał.

[Monika · Rating 2 out of 5]

To kolejna książka z długiej listy nominowanych do nagrody Nike 2022.

To powieść obyczajowa, pisana w 4 różnych punktów widzenia, czterech głównych bohaterów - Aliny, Marceliny, Janka i Roberta, którzy wychowywali się razem w latach 1990-2000' w Rudzie Śląskiej. Ich rodziny się roztrzaskały z powodu śmierci i z powodu emigracji zarobkowej.
Autorka pokazuje jak to wpłynęło na głównych bohaterów.

Co mi się podobało? Każdy rozdział to był punkt widzenia innej osoby, rozdziały były klarownie zatytułowane i opisane datami, co ułatwiało zorientowanie się w jakim czasie jesteśmy, i kto nam opowiada swój kawałek historii.
Poza tym, wątek tzw. "Eurosierot", czyli dzieci opuszczonych przez rodziców, którzy wyjechali zarabiać za granicę jest dla mnie nowy.

Co mi się nie podobało? Jak dla mnie, mimo tego nowego dla mnie wątku, powieść niczym nie zaskakuje. Dlatego miejsce na tej liście nominowanych jest dyskusyjne - czemu ta książka a nie na przykład Podłość Olgi Mildyn?

Książka ok, ale nic ponad ok.

[Szymon · Rating 4 out of 5]

Solidne 4 z małym plusem. Nie jest równa, ale zdecydowanie najlepsza książka Ani od "Ma być czysto". Duży (subiektywny) plus za kody kulturowe, które mi wchodzą idealnie, widać żeśmy z jednego czasu.

[Aleksandra Pakieła · Rating 4 out of 5]

Za mną lektura „Rozpływaj się” Anny Cieplak - powieści wyraźnej z historiami jakby… rozpływającymi się w codziennym życiu. Nie ma tu fajerwerków, nie ma petard, spektakularnych zmian, zawiłości fabuły. Są zmagania dnia codziennego, rozpychanie się łokciami w świecie, który jest dla nas za mały po to, żeby za chwilę wzruszyć ramionami i zaprzestać walki. To opowieść o porażkach uniwersalnych, bolączkach i błędach, które znamy z historii bliskich lub z autopsji. Może właśnie dlatego tak gorzko przełyka się niektóre z rozdziałów. 


Robert, Janek, Alina i Marca. Czwórka przyjaciół z Rudy - każdy z innym bagażem emocjonalnym. Strona po stronie poznajemy ich losy, cofamy się do lat 90, gdy uczęszczali do gimnazjum, towarzyszymy we wchodzeniu w dorosłość, razem z nimi marzymy o lepszej przyszłości, wyrwaniu się z miasta, wreszcie obserwujemy przyjaciół jako 30-latków: uwikłanych w kredyty, zaplątanych w dziwne relacje i pracoholizm, rozwiedzionych, uzależnionych.
To pokolenie, które „dorastało za szybko lub wcale”. Jeśli fabuła wydaje Wam się już znana z wielu innych powieści - tu głos Anny Cieplak pokaże nową jakość. Szara codzienność w kolorze Rudy Śląskiej i bohaterowie, którzy po prostu nie potrafili złapać wiatru w żagle. A może nie było żadnego wiatru i żadnych żagli? 



To także dość uniwersalna opowieść o walce z tym, co odziedziczamy po poprzednich pokoleniach; o straconych szansach, wsparciu, przyjaźni i miłości trudnej, nieoczywistej. Dobra, solidna powieść. 



[Wojciechus Wroobellus · Rating 2 out of 5]

Uff, nareszcie udało mi się uwolnić od tej książki. Właściwe moja ocena to 2,5, bo widzę wartość w złapaniu pewnego zeitgeistu post-transformacyjnego Górnego Śląska. Momentami był nawet klimacik. Ale tak ogólnie to, kurczę, nie mogłem się wczuć w bohaterów. Podobało mi się, że każdy ma swój głos, tyle, że te głosy były do siebie jakoś zbyt podobne. Może taki był pomysł, że całej czwórce ciąży płynność życia, ciagle zmiany, powracające dramaty i stąd pewien fatalizm w ich perspektywach. Niemniej… takie przedstawienie pokolenia trzydziestoparolatków za bardzo wpisuje się dla mnie w stereotypowe ilustrowanie „polskiej biedy” którego nie lubię. Poza tym nie mogłem załapać rytmu historii. Skakanie po różnych planach czasowych wypadło moim zdaniem chaotycznie. Tutaj też widzę przychylną interpretację - że to było zamierzone, bo dzięki temu powstawał efekt „Time is a flat circle”. Wracają problemy, nałogi, toksyczne wzorce zachowań. Teoretycznie to mogło by działać. W praktyce jednak rozbijało dramaturgię i podcinało stawkę.
Niestety póki co Anna Cieplak to nie moje klimaty.

[Bartek Andrzejczak · Rating 3 out of 5]

Nie jestem w stanie powiedzieć o czym ta książka była. Przyznam, że czytało mi się ją całkiem przyjemnie i podobała mi się stylistycznie, ale przez cały czas miałem wrażenie, że czytam wstęp do jakiej opowieści, że autorka przez 300 stron kładzie fundamenty pod fabułę która nigdy się nie rozwija. Dodatkowo moralizatorskie wstawki z zakresu psychologii i zmian klimatu wydają się sztuczne i nie pomagają opowieści. 3 gwiazdki głównie za styl.

[Janota · Rating 5 out of 5]

Bardzo dobrze napisana. Blisko życia i blisko emocji. Do tego śląski kontekst i ciekawe postacie. Przeczytałam w jeden dzień.

[Juśka Moździerz · Rating 2 out of 5]

No cóż, słabo mi się podobało
Poza tym, że wszystkie postacie są udręczone i po prostu nieszczęśliwe, to mało tu działania we wspólnej sprawie jaką jest wsparcie dla członka rodziny w potrzebie. Bardzo nie chciałam, żeby udzieliła mi się ta beznadzieja płynąca z tekstu, nie bawiłam się dobrze podczas czytania. To po prostu opowieść o ludziach słabych i smutnych, z której nic nie wynika.

[Sebastian Firlik · Rating 2 out of 5]

Taka o, nic specjalnego, nic ciekawego.

[Notosik Paweł Kurpeta · Rating 5 out of 5]

Dawno nie spotkałem się Pisarką używającą pióra tak dobrze, jednocześnie mając coś do przekazania, gratulacje!

[Mati 'Matimajczyta' · Rating 4 out of 5]

This book isn’t exactly my style—I didn’t quite like the language, as I’m not a fan of profanity in literature. Even when it’s meant to emphasize strong emotions felt by the characters, I tend to avoid it. I’m also not particularly drawn to literary fiction. Despite these initial reservations, I decided to give the book a chance and read it through to the end. That turned out to be a great decision because it was incredibly vivid and realistic.
As a fan of non-fiction, I appreciated the experience of observing the characters and following their stories. I especially enjoyed how the narrative jumped between different years and perspectives, highlighting how people can perceive the same events in completely different ways. As I read, I even found myself rooting for the characters and hoping for the best in their journeys.
Additionally, this book resonated with me on a personal level. Lately, I’ve been feeling a strong need for better communication—with myself and with my loved ones. The story strongly emphasizes how people often don’t talk to each other, and how this lack of communication creates problems and puts them in difficult situations. It made me reflect on human relationships—both the ones I’ve experienced and those I’ve observed in others. The book shows how much we change over time, often without realizing it, and how others struggle to truly reach us.
This is a story about people fighting for their lives—against themselves. I recommend it because it broadens one’s perspective and allows us to see the world beyond our own experiences.

[Agnieszka Kościelniak · Rating 3 out of 5]

Opis codzienności.
Dzień po dniu.
Ruda Śląska w 1999 roku i w 2019 roku.

Historia tocząca się wokół babci Omamy. Wśród bohaterów: Robert i Janek (jej wnuki) oraz Alina i Marcelina (dziewczyny chłopaków).
Miejsce akcji: jeden z familoków.

To przede wszystkim opowieść o zagubieniu i samotności dojrzewających młodych ludzi i tego jaki to miało wpływ na ich dorosłe życie. Bohaterowie reprezentują całe pokolenie, które wychowywało się bez rodziców, którzy wyjechali pracować zagranicę.

Mamy tutaj również portret Górnego Śląska - jak transformacja wpływa na życie poszczególnych osób. Ta gęsta atmosfera jest bardzo wyczuwalna. Niektóre osoby mówią gwarą - ich przynależność do bycia Ślązakami jest ważna.

Autorka szuka odpowiedzi na pytanie czy tkwiąc w rodzinnych tradycjach i wychowywaniu się w konkretnym miejscu, jesteśmy przypisani do życiowego scenariusza. Czy można zerwać z dziedziczeniem życia po rodzicach? Czy można pójść swoją drogą nie oglądając się za siebie?

Historia czwórki bohaterów rozwija się w kolejnych rozdziałach - dzięki wspomnieniom z młodości odkrywamy dlaczego zachowują się tak a nie inaczej i dlaczego między nimi iskrzy. Wzajemne relacje są intrygujące.

Mimo że nie ma tutaj dynamicznej akcji, to każdy rozdział uchyla kolejny rąbek z przeszłości i buduje życiową „układankę”. Z pewnością mamy tu rys pokolenia, które wychowywało się przy okazji powrotu rodziców do kraju dwa razy w roku. I jest to smutny portret.

[Paula Skrepnicka · Rating 4 out of 5]

3.75. Chociaż samej ciężko mi utożsamić się z którymkolwiek z bohaterów, fakt są oni niewiele starsi ode mnie i że w swoim środowisku obserwowałam przez lata schematy podobne do historii bohaterów, sprawia że książkę czytało mi się dobrze, momentami wręcz nie mogłam się oderwać. Zakończenie książki nie do końca mi się podobało i w sumie było do przewidzenia. Odnośnie często krytykowanego języka użytego w książce- mnie się on podobał, sprawiał, że bohaterowie stali się bardziej autentyczni i bliscy. Dodatkowo sposób przedstawienia wydarzeń - mam na myśli wiele retrospekcji - powoli rysuje nam relacje i ich zażyłość między bohaterami oraz ukazuje wydarzenia, które ich kształtowały. Wszystko się dawkowane w sposób przemyślany, dzięki czemu wraz z progresem czytania lepiej rozumiemy bohaterów i ich wybory. Dla mnie to duży atut książki.

[Helena · Rating 3 out of 5]

dobrze napisana i dobrze sie czytalo, ale trudno opowiedziec, o co wlasciwie chodzilo. relacje miedzy glownymi bohaterami sa ciekawe, oni sami wpadaja akurat pomiedzy kategorie ludzi, ktorych kazdy zna, a oryginalnie zarysowanych postaci - wiec wydawaloby sie, ze idealnie jak na te powiesc. jednak mam wrazenie jakiegos niewykorzystanego potencjału, jakby autorka sie do czegos przymierzala, a potem tego nie zrobiła. fajnie, ze pojawia sie duzo slaska i slaskiego, to na pewno na plus. duzym minusem jednak byla dla mnie chaotycznosc calej kompozycji, po przeczytaniu trudno mi odtworzyc cala historie.

nike 2/20

[Aleksandra Szranko]

DNF po 35%, bo no nie, nie umiem wejść w bohaterów. Dałam temu dwie szanse, w międzyczasie czytam co innego, co wciąga bardziej.
Wychodzenie poza ulubiony gatunek (repo) to jedno, ale ważne, żeby się podobało. A to tylko męczy.

Zachowam w miłej pamięci dwie pierwsze książki i na tym chyba zakończę lokalny sentyment.

#lifeistooshorttoreadbooksyoudontlike

[Mateusz Romanowski · Rating 4 out of 5]

A nawet 4,5/5. Najlepsza dotychczas książka autorki. Trochę thriller, trochę obyczaj, jak zawsze z sensownie rozpisanym tłem społecznym. Rozrzucona na lata historia relacji i życia czterech osób, którym mogło wyjść lepiej, ale jakoś tak wyszło, że Śląsk temu nie sprzyja.

[Ewa · Rating 3 out of 5]

Ta trzecia gwiazdka to właściwie za uwzględnienie śląskiego, bo nie spotkałam takich powieści.

Poza tym książka była taka po polsku szarobura, o problemach z używkami, udziwniona (sataniści) i miała wszystko to, co powoduje mój sceptycyzm do polskiej literatury współczesnej.

[c00l_read · Rating 3 out of 5]

3.75/5

[leukonoe · Rating 3 out of 5]

3,5

[Chłopaki Czytają · Rating 2 out of 5]

DNF. Kompletnie nie interesują mnie losy postaci z tej powieści.

[cytrynawksylitolu · Rating 2 out of 5]

2,5
pomysł super, wykonanie nie

[Wej · Rating 3 out of 5]

Anna Cieplak made her name on the Polish literary scene by describing the lives of working class teenagers and young adults in provincial towns. This book is not very different. We follow the lives of four friends growing up in Ruda Slaska in the period of 1990-2000(ish). That period was marked by deindustrialisation, sky high unemployment, and eventually increasing opportunities to emigrate. The wave of emigration led to a creation of children and adolescents who grew up with their guardians abroad and parental oversight conducted by phone and gradually by Skype.
‘Rozpływaj się’ skillfully paints the picture of a grim town that holds on to its mining traditions despite the pain brought by this industry on its population. Four characters (Alina, Marcelina, Janek and Robert) have all grown up together but eventually their lives took their own turn. We get a bit of an overview of what failed life looks like. From substance abuse to broken marriages. The pack of friends gets reunited when the long-absent Omama (Granmama) needs medical care. The meeting of friends after years of separation leads to reminiscences and accusations, while the background cultural throwbacks make the environment realistic.
I read it with pleasure, mostly for the nostalgic elements, but the storyline was rather weak and predictable. Not much happened in the whole book, to be honest.

[Iwona Smol · Rating 5 out of 5]

Życie czwórki młodych ludzi ze Ślądka pochłonęło mnie w pewną jesienną sobotę do tego stopnia, że nie potrafiłam przestać o nich myśleć. Temat życia na Śląsku, wyjeżdżających do pracy za granicę rodziców, eurosierot, czy też górników jest mi obcy. Tym bardziej więc zainteresował mnie ten świat i dzieciństwo u progu XXI wieku. Z drugiej strony w tej powieści nie tyle miejsce i czas mają znaczenie, ile psychika ludzka i różnego rodzaju traumy, które ludzie całe życie w sobie przechowują. 

Autorka zdecydowała się na niebanalną kostrukcję. Każdy w krótkich rozdziałów rozgrywa się w głowie innego z czwórki bohaterów na przemian. Obserwujemy więc te same wydarzenia, z różnych perspektyw. Za pomocą retrospektyw wracamy do dzieciństwa co nieraz daje uzasadnienie tego kim są i co czują obecnie bohaterowe.
Cała recenzja na blogu