Jump to ratings and reviews
Rate this book
Rate this book
بندهش (در فارسی میانه بندهشن به معنای اصل آفرین) یکی از متون دینی – تاریخی زرتشتی به زبان پهلوی است
چاپ ۱۳۹۷

237 pages, Paperback

First published January 1, 900

Loading...
Loading...

About the author

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
34 (47%)
4 stars
29 (40%)
3 stars
7 (9%)
2 stars
1 (1%)
1 star
1 (1%)
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
Profile Image for فؤاد.
1,181 reviews2,539 followers
January 29, 2018
۱.
بُن-دَهِش به معنای منشأ آفرینش، کتاب اساطیر زردشتیان است، که از اساطیر آفرینش آغاز می کند، پدیده های جهان را با دیدگاهی اسطوره ای توصیف می کند، شمه ای از تاریخ ایران باستان را می گوید، و به اسطوره های پایان جهان (ظهور سوشیانت، زنده شدن مردگان، بهشت و دوزخ) می رسد.
این کتاب پس از حملۀ اعراب به ایران، توسط موبدی زرتشتی نوشته شده است. همچون بسیاری از سنت های رو به فراموشی ایرانیان وقتی با زوال قریب الوقوع آثار فرهنگ قدیم خود رو به رو شدند، تلاش کردند با جمع آوری آن ها در قالب کتب مختلف از نابودی آن ها جلوگیری کنند. ژاپنی ها در مقابل رواج بودیسم کتاب "کوجیکی" را نوشتند، نورس ها در مقابل گسترش مسیحیت کتاب "اِدا" را جمع آوری کردند، و ایرانی ها در مقابل غلبۀ اسلام کتاب هایی همچون بندهش و شاهنامه را تألیف کردند.

۲.
نویسنده در دیباچه، دلیل نوشتن کتاب را توضیح می دهد:
از آمدنِ تاژیکان (اعراب) به ایرانشهر و رواج بخشیدنِ ایشان دُشدینی و دُشخواهی را، از کیان، نیکودینی و از دین بُرداران، آزرم گریزان شد. سخنان ژرف نابود، و روشِ نیکوی چیزها از یاد و دانش مردم به در شد. آن کس نیز که از دودۀ بزرگان و کیان و دین بُرداران بود، به آیین و منشِ آن دُشدینان (اعراب) آمیخت و برای نگهداشتنِ اورنگ خویش، آن سخن، آیین و پرستش و کردۀ بهدینان را به آهو (اخلاق زشت) و شرک داشت. او را نیز که به آموختن این فرهنگ و راز، کامه (گرایش) بود، امکان نبود که بتواند آن را از جای جای، حتی به کوشش و رنج، به سبب سهمگینی زمانه، از آنِ خویش کند.


۳.
کتاب از آغاز زمان شروع می شود. وقتی مزدای همه-دان در قلمروی نور است، و اهریمن بی دانش در قلمروی تاریکی و بین این دو تهیگی فاصله انداخته است. اهریمن با دیدن قلمروی مزدا خشمگین می شود و سپاهی از دیوان می آفریند (اهریمن در آیین زرتشتی آفریننده است، آفرینندۀ موجودات پلید و موذی) و مزدا زمانی برای نبرد تعیین می کند: نه هزار سال بعد.
سه هزار سال نخست، زمان سروری هرمزد است که اهریمن در آن بیهوش افتاده و کاری نمی تواند بکند. سه هزار سال دوم زمان جنگ اهریمن و هرمزد است که منجر به نابودی جهان نورانی و پاک آفریدۀ هرمزد می شود، و سه هزار سال سوم دورانی است که ما در آن زندگی می کنیم، و نیک و شر به یک اندازه به هم آمیخته است. در هزار سال نخست این جهان، زرتشت ظهور می کند، در هزار سال دوم هوشیدر، در هزار سال سوم هوشیدرماه. و در پایان جهان، سوشیانت. این هنگام است که نبرد نهایی در می گیرد.

۴.
کتاب سپس به شرح آفرینش نخستین انسان (کیومرثِ فلزپیکر) و نخستین گاو مقدس، و باقی نخستین آفریده ها می پردازد. این دوره، دورۀ مقدّس نخستین است که سه هزار سال به طول می انجامد. اهریمن از دیدن پایان کار خودش به دست مزدا بیهوش افتاده و به مدت سه هزار سال مزدا، در غیاب اهریمن، جهانی در نهایت نیکویی می آفریند. وقتی اهریمن به هوش می آید با یاری دیوان به این جهان حمله می آورد، این جنگ سه هزار سال طول می کشد و در طی آن اهریمن جهان مزدا را به کلی نابود می کند، مزدا نیز لشکر دیوان اهریمن را نابود می کند و اثری از آن جهان نخستین باقی نمی ماند، مگر جسد و تخم آن موجودات نیکو و پلید، که از آن ها موجودات جهان کنونی به دنیا می آیند. جهانی که خیر و شر در آن به هم آمیخته است.
سپس کتاب به شرح جهان کنونی می پردازد. در این بخش کتاب حال و هوای دانشنامه ای می گیرد و همچون عجایب المخلوقات، گاه اطلاعات تاریخی و جغرافیایی و واقعی عرضه می کند، و گاه اطلاعات اسطوره ای، و از موضوعات مختلفی همچون کوه ها و رودها و حیوانات و گیاهان و علت آبستن شدن و علت رنگین کمان و... سخن می گوید.

۵.
ترجمه بهترین ترجمه ای نبود که از آثار باستانی فارسی خوانده ام. کلمات عربی و امروزی در کنار کلمات فارسی قدیمی و غیرقابل فهم مخلوط ناهمگونی ساخته بود. فکر می کنم مترجمی بهتر، می توانست با یکدست کردن نثر، نه چندان از کلمات عربی و امروزی استفاده کند، نه به دامان استفاده از کلمات مهجور باستانی بیفتد. مانند ترجمۀ بی نظیر کارنامه اردشیر بابکان.
Profile Image for Peiman E iran.
1,429 reviews1,207 followers
July 1, 2016
‎من دین بنده، دستورِ رستم، پسرِ گشتاسپ، پسرِ اردشیر، این دفتر را که گوبدشا پسرِ رستم، پسرِ بندار، نبشته بود، دیدم و پسندیدم و درست کردم تا هر که خوانند، اونشگی به روان او رسانند. ایدون باد
-------------------------------------------------------------------------------
‎دوستان گرانقدر این کتاب ارزشمند و تاریخی، که آن را به نامِ <زندآگاهی> نیز میشناسیم، دارایِ بیست و دو بخش میباشد که در آن به افسانهٔ آفرینش جهان پرداخته شده است که مهمترین این افسانه ها از این قرار است
‎سرآغازِ هستی و وجود <هرمزد> و <اهریمن>- آفرینش به حالت مینویی و آفرینش به حالت مادی- آفرینش نور- آفرینش آفریدگان، جهتِ نبرد- بدکرداری اهریمن و دیوان- تازشِ اهریمن بر آفرینش- مقابلهٔ آفریدگار بزرگ یعنی <هرمزد> با اهریمن- نحوهٔ آفرینشِ کوه ها و دریا ها و رودها و جانوران و انسان و آتش و گیاهان و باد و ابر و باران
‎دوستانِ عزیزم، یکی از زیباترین بخش های این کتاب، بخش سیزدهم است که تمامی اعضا بدن انسان را تشبیه به یکی از عناصر طبیعت میکند، لذا بخشی از آن را در زیر برایتان مینویسم
‎در دین گوید که تنِ انسان بسانِ گیتی است، زیرا گیتی از آب سرشکی ساخته شده است.. چنین گوید که این آفرینش، نخست همه آب سرشکی بود، مردمان نیز از آب سرشکی میباشند. همانگونه که گیتی را پهنا با درازا برابر است، مردمان نیز به همان گونه اند، یعنی : هر کس را درازا به اندازهٔ پهنایِ خویش است. پوست چون آسمان و گوشت چون زمین است و استخوان چون کوه و رگ ها چون رود و خون چون آب در رود میباشد... شکم چون دریا و موی چون گیاه است و آنجا که موی بیشتر رسته است، چون بیشه است
‎دوستانِ خردگرا، اگر بخواهم به زبانِ امروزی و ساده چکیده ای از این کتاب برایتان بنویسم، باید بگویم که: <هرمزد> چون همه چیز را میدانست و به وجودِ اهریمن نیز آگاهی داشت، لذا پی برده بود که جنگی میانِ او و اهریمن رخ خواهد داد، از این رو آغاز به آفرینش جهان کرد. جهان در مدت نزدیک به سه هزار سال، تنها عالمِ ارواح بود و <هرمزد> در روشنایی بود و اهریمن روشنایی را دید و به آن حمله کرد، اما شکست خورد... سپس < هرمزد> به آفریدنِ جهانِ مادی پرداخت و در آغاز آسمان و هومینا ( اندیشهٔ نیک) و روشناییِ مادی و دینِ مزدیسنا و امشاسپندان را آفرید.پس از آن آب و زمین و درختان و چهارپایان و در پایان انسان را آفرید...و از سویِ دیگر، اهریمن نیز مشغولِ آفرینش چیزهای بد شد
‎هرمزد در میانِ حیوانات، نخست <گاو> را آفرید و نخستین انسان نیز <کیومرث> بود
‎اهریمن آغاز به پراکندن موجوداتِ اهریمنی و آزارنده، همچون: مار و کژدم و مگس و وزغ و ملخ و حشرات و حیواناتِ سمّی، نمود. چنانکه به اندازهٔ سر سوزن جایِ خالی نماند... سپس بر <کیومرث> و < گاو> یورش آورد و خواب و آز و نیاز و تشنگی و رنج و ناخوشی را بر آنها چیره ساخت... در مدتِ چهل سال < مشیک> و < مشیانک> آفریده شدند که امروزه آنها را به نانمِ < آدم> و <حوا> میشناسید
‎آفریدگارِ یگانه یعنی < هرمزد> به این زن و مرد گفت: شما آدمید و نیاکانِ بشرید، باید نیکوکار و نیک اندیش و نیک گفتار باشید و دیوان را نیز نپرستید
-------------------------------------------------------------------------------
‎دوستانِ ایرانی و بزرگوار، آنچنانکه در این کتاب آمده، ۶ مقام بزرگ عالی بر جهان سروری دارند که به این مقام ها از قرار زیر است
‎اول <ارزه> را سرور اشاشه گهتی که نیونگدان است... <سو> را سرورِ هوئزرکاخهر-خوپریشترو... <فرددفش> را سرور سپیتوئیت اوسپوسینان... <ویددفش> را سرورِ ایریزراسپ اوسپوسینان ... <وروبرشن> را سرور خوسپ... <وروجشن> را سرور چخراواک
‎و در پایان باید بگویم که : <زردشت> بزرگوار و گرانقدر، بر تمامی آنها سرور است و در کل باید گفت که <زردشت> سرورِ تمامی پاکان و نیکان و خوبان و پرهیزگارانِ گیتی و این جهانِ بدونِ حد و مرز بوده و میباشد
‎و برایِ ما ایرانیان افتخاریست که سرورِ تمامِ خوبان و نیکان در تاریخ، یک فیلسوف و اندیشمند ایرانی به نامِ < زردشت - زرتشت> میباشد
‎<پیروز باشید و ایرانی>
Profile Image for Aroosha Dehghan.
Author 3 books117 followers
November 27, 2024
این ترجمه از کار دکتر مهرداد بهار هم جدید‌تره و هم دقیق‌تر.
تعلیقاتش هم بسیار خوب و مفیده.

فقط مشکلش قطع کتابه؛ بسیار سنگین، بد دست و بد بار.
Profile Image for Shamim Valian.
128 reviews38 followers
December 24, 2020
برای چندمین دفعه بازخوانی کردم و نکاتی که این بار- در قیاس با متون دیگه- برام روشن شد بسیار جذاب بود
نمیفهمم چطور میشه مثل بعضی ها، بدون این که بندهشن رو سطر به سطر قورت داده باشی ادعای شناخت اساطیر ایران رو بکنی
Profile Image for Razieh Abdi.
29 reviews6 followers
May 4, 2026
بینهایت زیباست این کتاب
یکی از کتاباییه که هرگز به کسی حتا امانتش نخواهم داد و باید مدام بهش برگردم برای مرور.
البته سخت خوان هم هست، نصف کلماتش رو ممکنه نفهمه آدم و باید مدام بره یادداشت هارو بخونه و گاهی رشته‌ی مطالعه‌ش ممکنه پاره شه برای همین خیلی کند پیش رفتم برای خوندنش.
واقعا شبیه یک کتاب داستان عه که به نخستین آفرینش می‌پردازه و در نهایت هیچ چیز رو از قلم نمی‌ندازه.
افرین حیوانات درختان کوه ها دریاها جانوران دیو ها امشاسپندان و به زیبایی تصویرسازی شده برامون.
Profile Image for Reza.
85 reviews
June 17, 2025
یکی از بهترین کتاب‌های مربوط به اساطیر، تاریخ مذهب زرتشت و رویدادهای تاریخی مهم ایران که شاید فردوسی از نسخه‌های باستانی و قدیمی آن کمک بسیار زیادی برای نوشتن شاهنامه گرفته است. بسیاری از شخصیت‌های شاهنامه در این کتاب رگ و ریشه خود را پیدا می‌کنند تا جایی که می‌توانید شجره‌نامه کامل رستم، فریدون، جمشید، زرتشت و... را در این کتاب مطالعه کنید
تنها نکته منفی درباره کتاب نادرستی ترتیب وقایع تاریخی ایران است به طوری که درست مثل دیگر کتاب‌های کهن در این حوزه هیچ اشاره‌ای به تاریخ مادها و هخامنشیان نشده و طول مدت سلطنت اشکانیان را دویست سال در نظر می‌گیرد. با توجه به اینکه نویسنده کتاب یک موبد زرتشتی بوده بعید نیست که به رسم دیرین ساسانیان و موبدان زرتشتی عامدانه بخش عمده‌ای از تاریخ اشکانیان را ناگفته گذاشته یا آن را حذف و سانسور کرده باشد
برای علاقه‌مندان به اسطوره‌شناسی ایران خواندن این کتاب را توصیه می‌کنم
Profile Image for Eadweard.
616 reviews517 followers
September 21, 2014
"Of Ohrmazd's creatures of the world, the first was the sky; the second, water; the third, earth; the fourth, plants; the fifth, animals; the sixth, mankind."


"Ohrmazd performed the spiritual Yazishn ceremony with the archangels (amahraspand) in the Rapithwin Gah, and in the Yazishn he supplied every means necessary for overcoming the adversary. He deliberated with the consciousness (bod) and guardian spirits (farohar) of men, and the omniscient wisdom, brought forward among men, spoke thus: 'Which seems to you the more advantageous, when I shall present you to the world? that you shall contend in a bodily form with the fiend (druj), and the fiend shall perish, and in the end I shall have you prepared again perfect and immortal, and in the end give you back to the world, and you will be wholly immortal, undecaying, and undisturbed; or that it be always necessary to provide you protection from the destroyer?'"



" On the conflict of the creations of the world with the antagonism of the evil spirit it is said in revelation, that the evil spirit, even as he rushed in and looked upon the pure bravery of the angels and his own violence, wished to rush back. The spirit of the sky is himself like one of the warriors who has put on armor; he arrayed the sky against the evil spirit, and led on in the contest, until Ohrmazd had completed a rampart around, stronger than the sky and in front of the sky. And his guardian spirits (farohar) of warriors and the righteous, on war horses and spear in hand, were around the sky; such-like as the hair on the head is the similitude (anguni-aitak) of those who hold the watch of the rampart. 4. And no passage was found by the evil spirit, who rushed back; and he beheld the annihilation of the demons and his own impotence, as Ohrmazd did his own final triumph, producing the renovation of universe for ever and everlasting."


"On the nature of men it says in revelation, that Gayomard, in passing away, gave forth seed; that seed was thoroughly purified by the motion of the light of the sun, and Neryosang kept charge of two portions, and Spandarmad received one portion. And in forty years, with the shape of a one-stemmed Rivas-plant, and the fifteen years of its fifteen leaves, Matro [Mashye] and Matroyao [Mashyane] grew up from the earth in such a manner that their arms rested, behind on their shoulders (dosh), and one joined to the other they were connected together and both alike. And the waists of both of them were brought close and so connected together that it was not clear which is the male and which the female, and which is the one whose living soul (nismo) of Ohrmazd is not away. As it is said thus: Which is created before, the soul (nismo) or the body? And Ohrmazd said that the soul is created before, and the body after, for him who was created; it is given into the body that it may produce activity, and the body is created only for activity;' hence the conclusion is this, that the soul (ruban) is created before and the body after. 5. And both of them changed from the shape of a plant into the shape of man, and the breath (nismo) went spiritually into them, which is the soul (ruban); and now, moreover, in that similitude a tree had grown up whose fruit was the ten varieties of man."


"On the nature of generation it says in revelation, that a woman when she comes out from menstruation, during ten days and nights, when they go near unto her, soon becomes pregnant. When she is cleansed from her menstruation, and when the time for pregnancy has come, always when the seed of the man is the more powerful a son arises from it; when that of the woman is the more powerful, a daughter; when both seeds are equal, twins and triplets. If the male seed comes the sooner, it adds to the female, and she becomes robust; if the female seed comes the sooner, it becomes blood, and the leanness of the female arises therefrom. The female seed is cold and moist, and its flow is from the loins, and the color is white, red, and yellow; and the male seed is hot and dry, its flow is from the brain of the head, and the color is white and mud-colored (hashgun). All the seed of the females which issues beforehand, takes a place within the womb, and the seed of the males will remain above it, and will fill the space of the womb; whatever refrains therefrom becomes blood again, enters into the veins of the females, and at the time any one is born it becomes milk and nourishes him, as all milk arises from the seed of the males, and the blood is that of the females. These four things, they say, are male, and these female: the sky, metal, wind, and fire are male, and are never otherwise; the water, earth, plants, and fish are female, and are never otherwise; the remaining creation consists of male and female."
Profile Image for Zeinab Bazrafshan.
13 reviews
January 21, 2025
کتاب خوانش بسیار دشوار اما جذابی دارد، در ابتدا خود مهردادبهار ذکر می‌کند که برای حفظ ساختار و اصالت کتال آن را به همانگونه که بوده است بازگردانده است.
ممکن است کمی خواندن آن دشوار باشد، اما بی‌شک لذت بخش است.
به دلیل اینکه مدت زیادی به دلایل گوناگون بین شروع تا پایان کتاب فاصله افتاد، نمی‌توانم به خوبی از آن خلاصه بنویسم،
اما لازم است بگویم، هدف من استفاده از محتوا در جهت پایان‌نامه بود، به همین‌خاطر محتوای مرگ و توصیف آن جهان و پیدایش جهان، برای من جذاب‌تر بود. و سایل بخش‌ها که به حق جالب هم بودند، کمرنگ‌تر در خاطرم باز مانده‌اند.
Profile Image for Khodabakhsh.
156 reviews
May 18, 2019
مقدمۀ نویسنده به زبان آلمانی در 11 صفحه آمده است. مشخصۀ بارز این کتاب جز از آوانویسی بسیار خوب آن، مقایسۀ دقیق میان نسخه های دستنویس موجود از بندهشن است که بصورت پاورقی (بهمراه خط پهلوی) در مورد افتادگیها و واژگان ناخوانا، شرح داده شده است.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews