گزارش شطرنج و نهش نیو - اردشیر

by Touraj Daryaee, شهرام جلیلیان (Translator)

گزارش شطرنج و نهش نیو - اردشیر، یک متن فارسی میانه دربارۀ داستان پیدایش بازی‌های شطرنج و نرد در دورۀ شهریاری خسرو انوشه روان، پادشاه بزرگ، دادگر و خردمند ساسانیان است. در دورۀ ساسانیان، مجموعه‌ای از نامه‌نگاری‌ها بین دربار ایران و هند دربارۀ این که کدام شاهنشاهی و مردمان و سنت‌های آن، برتر و شکوهمندترند، مبادله می‌شده است. گزارش شطرنج و نهش نیو - اردشیر، می‌گوید که هندی‌ها برای نمایاندن هوشمندی و خردمندی مردمان سرزمین خویش، بازی شطرنج را به وجود آوردند و پیمان بستند که ایرانیان نمی‌توانند مفهوم و منطق این بازی را دریابند. وزرگمهر، فرزانۀ ایرانی، نه تنها راز و معمای بازی شطرنج را گشود، که همچنین بازی نرد. اردشیر را به وجود آورد و برای مبارزه‌طلبی آن را به دربار هند فرستاد. پادشاه هند و خردمندان هندی نتوانستند منطق و مفهوم بازی نرد را بفهمند، و از این‌رو، ایرانیان در این رویارویی با هندی‌ها پیروز شدند و همچون گذشته از آنها باج ستاندند. این داستان می‌کوشد به خوانندگان بفهماند که پادشاه ایرانیان از همۀ دیگر پادشاهان بزرگ‌تر است، و ایران هم بزرگ‌تر از همۀ سرزمین‌هاست و البته وزرگمهر بزرگ‌ترین فرزانۀ ایرانی، خردمندتر از همۀ دانایان جهان است.

96 pages, Paperback

First published July 1, 2011

About the author

Touraj Daryaee holds the Maseeh Chair in Persian Studies and Culture and is the director of the Dr. Samuel M. Jordan Center for Persian Studies at the University of California, Irvine.

Reviews

[Atefeh · Rating 5 out of 5]

دست کم، دو سالی میشه که پیوسته دارم تلاش می‌کنم درباره ایران و ایرانی کتاب بخونم تا خودم رو بشناسم. وقتایی که کله خر بازی در میارم و کاری می‌کنم و می‌بینم هزارسال پیش بیژن هم همون کار رو به روشی که من انجام میدم انجام داده می‌ترسم و شگفت زده میشم.
گاهی با خودم فکر می‌کنم که تمام جهان بر پایه تقدیره، در می‌یابم شاعر هایی که دوستشون دارم مانند خیام و فردوسی هم، تقدیرگرا بودن.
حالا چند سالیه که تخته نرد بازی می‌کنم و همیشه احساس می‌کردم حرکت مهره ها، این چرخش روی تخته، بیهوده نیست.
این کتاب رو پیدا کردم(میگم پیدا کردم چون کمتر کسی هست که اسم این کتاب هارو جار بزنه و همه به سادگی از وجودشون آگاه بشیم) و فهمیدم جهان بینی پشت این بازی چیه، وقتی ماهیت چیزی رو میفهمی، بهتر بلدی بازیش کنی، وقتی می‌دونی شطرنج یعنی فکر کردن و دوری از زدن مهره های دشمن به بهانه بردن، اونجاست که بلدی بازی کنی.
شطرنج مثل میدون جنگ می‌مونه، رخ سنگینه، نمی‌تونی مدام تکونش بدی، اسب چموشه و بیشتر می‌تونه بپره.
بر خلاف این بازی، بازی تخته نرد که وزرگمهر طراحیش کرده بر پایه بخت بازی کننده ست، تاس به معنای گردش اختران و سپهر، یک به معنی هرمزد، دو به معنی گیتی و مینو، سه به معنی هومت و هوخت و هوورشت و..

گذشته از موضوع کتاب، فکر کردن به این که کل این ماجرا، طراحی بازی شطرنج توسط هندی ها و فرستادنش برای ایرانی ها برای کری خونی(که البته بخشی برای کری خونی بوده)که اره اگه می‌تونی حدس بزن این مهره ها چطوری بازی میشن، و سپس طراحی تخته نرد و فرستادنش برای هندی ها که اره، حالا تو اگه راست میگی حدس بزن این بازی چطوریه، چیزیه که تپش قلبم رو بالا می‌بره، فکر کن! چه دورانی بوده!

[Mehrasa Rezaei · Rating 5 out of 5]

همه‌ی ما شطرنج و نرد رو می‌شناسیم ولی تا حالا از خودتون پرسیدید که این بازی‌ها از کجا اومدن؟
اگر نپرسیدید، الان وقت پرسیدنشه چون این کتاب پاسخ شماست‌.
"گزارش شطرنج و نهش نیو-اردشیر" یک متن کهنه که به سفر بازی شطرنج از هندوستان به دربار خسرو انوشیروان و پدید اومدن بازی نیو-اردشیر (یا همون نرد) به دست بزرگمهر و اندیشمندان ایرانی می‌پردازه.
.
خوندن این کتاب می‌تونه تجربه‌ی فوق‌العاده دلچسبی باشه؛ مخصوصا اگر به یکی از این بازی‌ها علاقه دارید.
از خوانش متنش هم نترسید. ترجمه‌ش بسیار روانه و مقدمه‌ی کتاب هم خیلی جالبه.
"گزارش شطرنج و نهش نیو-اردشیر" هم تاریخه و هم داستانی ‌که می‌تونه میخکوبتون کنه.

[Masoud · Rating 5 out of 5]

Great little book, if you are into Iranian antiquity and Pahlavi manuscripts or into history of games, I highly recommended it. It also references to some great other resources which you might want to explore.

[Asal Sepassi · Rating 4 out of 5]

Interesting reading the original in translation. I think I’ve heard this story fifty times but often misquoted.

[Lulu]

c. 600 +- 20


Different trans http://www.avesta.org/mp/chatrang.htm