Vertrouw op je gevoel - keuzes leren maken met Ignatius van Loyola

by Nikolaas Sintobin

Kan je vertrouwen op je gevoelens? Hoe kan je uit je ervaring leren wat belangrijk is voor jou? Hoe doe je dit bij het opvoeden, als je in crisis bent, boos, of in de zevende hemel? Kan jouw persoonlijk geloof een plaats krijgen bij het maken van keuzes? Welke rol speelt het verstand hierbij?
De jezuïeten hebben een eeuwenoude expertise in aandachtig en luisterend in het leven staan. Dit noemen zij 'onderscheiden'. Dit boek ontsluit deze schat voor het brede publiek. Honderd herkenbare voorbeelden maken er praktische en laagdrempelige gids van.

Genres: Theology

Hardcover

Published January 1, 2021

About the author

Nikolaas Sintobin, jezuïet, internetpastor en schrijver is gespecialiseerd in ignatiaanse spiritualiteit en verbonden aan het Ignatiushuis in Amsterdam. Hij is verantwoordelijk voor de gebedspodcast biddenonderweg.org. Hij publiceerde ondermeer Op het kompas van de vreugde, Bidden met de Bijbel en Vertrouw op je gevoel.

Reviews

[Janine De Wit · Rating 5 out of 5]

Dit boek is een must-read. Voor mij was het een samenvatting van mijn persoonlijke zoektocht van afgelopen jaren. Dit boek brengt gevoel, verstand en wil op een praktische manier bij elkaar. Het is geen theologische verhandeling, want het is ook geschreven voor mensen die niet geloven. Dat maakt het boek echt een handleiding voor het onderscheiden van welke weg je moet gaan (Gods stem, voor de christenen onder ons). Mede door de alledaagse voorbeelden ben ik geïnspireerd om zelf aan de slag te gaan. Het geeft me het lef om moeilijke overwegingen niet uit de weg te gaan maar er tijd voor te nemen en het geeft me het vertrouwen dat ik zelf beslissingen kan nemen die in overeenstemming zijn met Gods Geest in mij.

[Hay Lin]

Onderscheiding van de geesten
Bij het nemen van een beslissing laten van oudsher veel mensen zich leiden door hun intuïtie. Wat een goed gevoel geeft komt betrouwbaar over, dat doen we liever wel. Wat een slecht of vervelend gevoel geeft, dat kun je beter niet doen. Velen maken zo onderscheid tussen positieve en negatieve gevoelens en nemen dit als uitgangspunt voor het nemen van beslissingen. Onderscheiden wil zeggen dat je in je meest intieme ervaring op zoek gaat naar de beste weg voor jou. Meer in het bijzonder gebeurt dit door aandacht te besteden aan wat zich afspeelt in de diepere lagen van je hart. Maar de taal die God vandaag spreekt, is die van de ervaring van de mens. Onderscheiden is niet eenvoudig. Met je hart alleen kom je er niet uit. Onderscheiden is strikt persoonlijk. Iemand anders kan het niet doen in jouw plaats. Die ander heeft namelijk geen toegang tot jouw gevoelservaring.

Argwaan
Velen staan argwanend tegenover hun gevoelens. Ze vinden ze wispelturig en onbetrouwbaar. Gevoelens komen en gaan. Ze ontsnappen aan de controle. Ze laten zich vervolgens liever leiden door het verstand. Dat is tenminste objectief, rationeel dus meer betrouwbaar, menen ze. Wat als je twee gelijkwaardige alternatieven hebt, zowel verstand als gevoel? Dan beslis je uiteindelijk toch te gaan voor de gevoelsmatige voorkeur.

Hart, verstand en wil
Bij de zoektocht naar wat echt belangrijk is, zijn gevoel en verstand niet aan elkaar tegengesteld. Ook de wil is belangrijk. Onderscheiding vooronderstelt een subtiel evenwicht tussen deze drie menselijke vermogens.
De ervaring leert dat niet alle aangename gevoelens betrouwbare richtingwijzers zijn. Omgekeerd blijkt dat onaangename gevoelens soms net wel de weg kunnen wijzen naar meer geluk.

Loslaten; de uitdaging van de innerlijke beschikbaarheid
De meeste menen oprecht dat gevoelens belangrijk zijn. Ze verlangen te luisteren naar hun hart. In de praktijk verloopt het echter vaak anders. Goede wil volstaat niet. Vaak is er de een of andere vorm van onvrijheid of angst die maakt dat er niet echt geluisterd wordt.

Durven niet weten
Hier knelt het. Onderscheiden vraagt om los te laten en bereidheid niet vooraf te weten waar je gaat uitkomen. Onderscheiden vooronderstelt dat je het aandurft je te laten verrassen door iets wat je mogelijk niet had zien aankomen. Het vraagt dat je open en onbevangen kunt luisteren naar je hart en pas gaandeweg gaat ontdekken in welke richting het wijst. Dit betekent dan ook dat je de spontane reflex tot controleren en zelf in handen nemen even durft los te laten. Onderscheiden vraagt dus een basishouding van vertrouwen en openheid, eerder dan van wantrouwen en argwaan. Voor de christen betekent dit te vertrouwen in Gods goedheid en liefde. Door de gevoelens wijzen zij de beste weg aan. Dit geldt ook als die uitkomst verschillend is van wat je zelf had bedacht of gehoopt. Wil je luisteren naar Gods Geest, dan moet je aanvaarden dat je niet van tevoren weet in welke richting die waait.

De vreugde als kompas
De mens die zijn plaats heeft gevonden in het leven en die doet waar hij voor is gemaakt, zal steeds op de een of andere manier vreugde ervaren. Een van de uitdagingen van de onderscheiding is om steeds weer in contact te komen en te blijven met die inwendige vreugde. Ook als er aan de buitenkant of aan de oppervlakte minder aangename gevoelens zijn.

Vertrouw op je gevoel
Nare gevoelens zijn vaak de eerste die de aandacht krijgen als we terugblikken op de voorbije tijd of op een ervaring. Dit is op zich niet vreemd of problematisch. Maar we willen de nare ervaringen waarmee ze verbonden zijn vermijden voor de toekomst.
Vaak menen mensen dat de positieve aspecten van een ervaring niet eens vermeld hoeven te worden. ‘Dat is nutteloos en tijdverlies - iedereen weet die dingen al. Wat goed loopt is normaal. Dat hoeft geen aandacht.’ Dit kan leiden tot een eenzijdig en negatief vertekend beeld van de werkelijkheid.

Het is belangrijker te weten waar je opbloeit dan te weten waar je wegkwijnt. Het is belangrijker te weten waar God wel is dan waar Hij niet is. Dan weet je waar je vaste grond onder voeten hebt en waar je verder op kunt bouwen.

Meer licht leidt tot minder schaduw
Groeiend bewustzijn van rust, openheid, dankbaarheid, hoop en andere positieve gevoelens hebben een bijzonder gevolg. Ze maken het mogelijk de schaduwkant van je leven makkelijker en diepgaander onder ogen te zien. Immers, naarmate je meer gaat beseffen dat het licht, God zelf, in jouw leven wel degelijk aanwezig is, ga je minder angst voelen om de meer donkere kanten van je ervaring onder de loep te nemen. Diep in je binnenste voel en besef je dan namelijk dat het leven daadwerkelijk aanwezig is en dat het sterker is. De bewuste keuze eerst te zoeken naar Gods aanwezigheid, heeft dus als paradoxaal gevolg dat je daarna verder kunt gaan in de bewustwording van zijn afwezigheid. Meer inzicht in de schaduwplekken in je leven maakt dan op zijn beurt mogelijk dat die plaatsen van dood geleidelijk aan opnieuw tot leven kunnen worden gewekt en weer voor het licht komen. Zo brengt voorkeursaandacht voor de vreugde een dynamiek op gang die leidt tot nog meer vreugde.

De verslavende kracht van negatieve gevoelens
De andere valkuil bij negatieve gevoelens is net omgekeerd. Mensen kunnen de neiging hebben in hun negatieve gevoelens te blijven hangen of, erger nog, er zich in te installeren en soms zelfs er zich in te wentelen.
Voor je het weet komen droefheid of boosheid centraal te staan in je leven. Daar wordt niemand beter van, jij nog het minst. Ze dreigen je af te snijden van het leven en van God. Vandaar de raad van Ignatius: ga aan de slag met die negatieve gevoelens, probeer te achterhalen waar ze vandaan komen en wat je eraan kunt doen. Vervolgens, als je hier meer duidelijkheid over hebt, probeer die negatieve gevoelens los te laten en opnieuw aansluiting te vinden bij de vreugde.

Het leven heeft je meer te bieden (dan boosheid, wraak, tevredenheid en vooral laten zo etc.). Je kan en mag een leven lang groeien en daar de vreugde van smaken. Worsteling is de prijs die je betaalt voor groei. Voor de mens die ten volle wil leven, is innerlijke strijd de regel, niet de uitzondering. De vruchten zullen zich niet op zich laten wachten.

Voorkeursaandacht voor vreugde
Loyola raadt hier aan spirituele discipline aan de dag te leggen. Hij vraagt niet toe te geven aan de aantrekkingskracht van het negatieve. Bij het luisteren naar wat er in zich afspeelt in je hart, is het verkieslijk voorkeursaandacht te geven aan de vreugde. Positieve gevoelens als blijheid, vertrouwen, rust, openheid, hoe bescheiden, discreet of onooglijk ze ook zijn, zeggen doorgaans iets waar het leven -dus God- je opwacht.
Eefje is erg ontdaan en ongelukkig over het feit dat ze ruzie heeft met haar zus. Omdat ze volgens zichzelf gelijk had en daardoor dacht juist gehandeld te hebben. Haar vriendin stelt "Als je houding naar je zus echt juist was, hoe komt het dan dat je er zo verdrietig van wordt?"

Besluit: varen met een zeilboot
Onderscheiden is als varen met een zeilboot op een groot water bij een stevige wind. Het succes van de vaart hangt af van de wind, de zeiler en het roer.
- De richting van de wind is als de stem van het hart. Ze spreekt over het diepste verlangen van een mens. Ze is er. Dat verlangen hoef je niet zelf uit te vinden. Je kiest niet zelf hoe het eruit ziet. Het wordt je zomaar gegeven.
- De zeiler is als het verstand. Bij schat de richting en de kracht van de wind in om die optimaal te bespelen. Zijn rol is cruciaal. Zonder zeiler is het schip stuurloos en dreigt snel averij. De indruk kan bestaan dat de zeiler elke richting uit kan. Ten onrechte. Hij moet steeds opnieuw rekening houden met de windrichting. Zonder wind kan de zeiler niets.
- Het roer, ten slotte, is als de wil. Met het roer beslis je welke richting je geeft aan de boot. Het is het vermogen concrete beslissingen te nemen en keuzes te maken. Het roer maakt het mogelijk om uit te varen, en steeds verder te zeilen, in plaats van aan de kant te blijven of doelloos rond te dobberen.

Je oefenen in onderscheiden: terugblik en levensgebed
Onderscheiding staat of valt met het vermogen te luisteren naar wat zich afspeelt in je innerlijk. Bij de meeste mensen is dit niet aangeboren. In verbinding treden met je affectieve bedding kun je wel leren. Ignatius reikt hiervoor een eenvoudige manier van doen aan: de ignatiaanse terugblik, ook wel aandachtsonderzoek, bewustzijnsonderzoek of gewetensonderzoek genoemd. Christenen kunnen dit doen in aanwezigheid van en samen met God.

Voorwerp en duur
Je kan terugblikken op de voorbije dag of week. Je kan ook focussen op een bijzondere ervaring/project, een relatie of nog een ander aspect van je leven. 5 minuten kunnen volstaan. Maar je kan er ook een kwartier, een halfuur of nog langer voor uittrekken. De afzonderlijke elementen van de Ignatiaanse terugblik zijn niet door Ignatius bedacht. Wel de volgorde. Ze kunnen worden samengevat in drie woorden: dank, sorry en alsjeblieft.
1. Stil worden
Luisteren naar je binnenkant is niet makkelijk. In het bijzonder als het gaat over het bewust worden van je gevoelens. Bij het begin van het terugblikken is het daarom goed even tijd te nemen om stil te vallen, tot rust te komen en zo proberen af te dalen tot op het niveau van je diepere gevoelens. Christenen kunnen God vragen dat Hij hen helpt bij deze terugblik. Meer in het bijzonder kunnen ze vragen dat Hij hen erop attent maakt waar hun hart bijzonder geraakt werd. Zo kan terugblikken gebed worden.
2. Danken - dank
Het eerste deel van de terugblik is het belangrijkste: op zoek gaan naar wat je vreugde, rust, vertrouwen of andere positieve gevoelens heeft gegeven. Het hoeft niet te gaan over grote pieken. Eenvoudige strelingen van het hart zijn ook belangrijk. Richt je liever op de gevoelens zelf dan op de feiten die ze veroorzaakt hebben. Zo kunnen ook nieuwe, voorheen onbekende ervaringen in de kijker komen of ervaringen waarvan je spontaan niet zou gedacht hebben dat ze een goede nasmaak kunnen nalaten.
Positieve gevoelens kunnen gelinkt zijn aan heel verschillende ervaringen: een bepaalde houding op het werk, een uitspraak van iemand, een lied dat je hoorde, een religieuze ervaring, een kunstwerk dat je zag, een daad van genegenheid tussen mensen in de bus waar je getuige van was, de rust die je overviel toen de muziek onverwacht stopte, een vriendelijke verkoper in de winkel of de ober in een restaurant, de vreugde in de ogen; van je oude moeder toen je haar een onverwacht bezoek bracht, het zien van een bloem.
Mogelijk voel je hierbij dankbaarheid in je opkomen. Voor de christen kan dit een bijzondere betekenis hebben. Je dankt immers niet jezelf. Wel datgene of diegene die aan de oorsprong ligt van het goede dat je overkomen is. Voor de christen is dat uiteindelijk steeds God.
De meeste mensen hebben de spontane reflex om bij het terugblikken te beginnen met het negatieve. Ignatius vraagt echter uitdrukkelijk te starten met het positieve. Zo kan je je geleidelijk aan meer bewust worden van de aanwezigheid van leven en licht in je bestaan. Je groeit in vertrouwen en dankbaarheid. Naarmate dat bewustzijn groeit, wordt het makkelijker en zinvoller de negatieve gevoelens te onderzoeken.
3. Vragen om vergeving - sorry
Het danken komt eerst en is het belangrijkste. Heb je tijd over, dan kan je overgaan naar het tweede deel. De groeiende dankbaarheid maakt het makkelijker (want minder bedreigend) om nu de schaduwzones van je leven te verkennen. Waar of wanneer voelde je je droef, boos, bitter, wantrouwend, lusteloos enz.?
Ook hier is het zinvol te proberen je eerst bewust te worden van de gevoelens en pas in tweede instantie te zien welke feiten daartoe geleid hebben. Vaak hebben die feiten, in zoverre ze van jou afhangen, te maken met de een of de andere vorm van weigering ja te zeggen aan het leven en de liefde in de brede zin van het woord. Mogelijk voel je voor het een of het ander spijt en verlang je te vragen om vergeving.
Negatieve gevoelens kunnen gelinkt zijn aan heel verschillende ervaringen: het voortdurend kijken naar je smartphone tijdens een gesprek, je soms overmatig drankgebruik, het ongeduld waarmee je je dochtertje deze avond in bed hebt gedropt, je ergernis tijdens het verkeer in de ochtendspits, de toon waarop je antwoord gaf aan je zoon die vroeg om meer zakgeld, de sfeer de laatste tijd op het werk, je hevigheid als je met vrienden discussieert over politiek, je argwanende houding bij het verdelen van de erfenis van jullie ouders, enz.
4. Kijken naar morgen - alsjeblieft
Heb je nog tijd over, kijk dan tot slot naar de toekomst. Door het danken en het vragen om vergeving groeit je inzicht in wat zich in het diepste van je leven afspeelt: leven en dood, licht en duisternis, aanwezigheid en afwezigheid. Wat doe je met die inzichten? Mogelijk kan je er een aandachtspunt of voornemen uit distilleren waar je de komende tijd werk van wilt maken. Hoe concreter het voornemen, hoe beter. Zowel de inzichten voortkomend uit het danken als die van het vragen om vergeving kunnen dienen als vertrekpunt.
Je kunt je voornemen je collega’s vriendelijk te groeten ook al heb je een ochtendhumeur, ’s avonds op weg naar huis de radio één kwartier uitlaten om wat te kunnen terugblikken op de werkdag, systematisch een verhaal vertellen als het jouw beurt is om je dochtertje in bed te leggen, op zoek gaan naar ander werk, je excuses aanbieden aan je buurman voor je lompe gedrag, de Facebook-app verwijderen van je smartphone, vaker op bezoek gaan bij je bejaarde moeder.
Het is misschien verleidelijk maar ook weinig vruchtbaar veel tegelijk te willen veranderen. Beperk je liever tot een of twee aandachtspunten. Groeien doet een mens maar stapje voor stapje. Als christen kun je aan het einde van het levensgebed dit aandachtspunt aanbieden aan God. Je kunt Hem ook vragen om bijzondere kracht hiervoor.

Voelhorens
De ignatiaanse terugblik wordt echt zinvol als je het regelmatig doet. Oefening baart kunst. Dat geldt ook voor het innerlijk leven. Door regelmatig te reflecteren op je ervaring ga je je inwendige voelhorens verfijnen. Naarmate die meer getraind worden, kun je ook de nauwelijks waarneembare gevoelsbewegingen onderscheiden. De kleine correcties of bijsturingen in je gewone leven die zij suggereren maken het mogelijk telkens weer een stapje vooruit te zetten.

Onderscheiden in bijzondere situaties
Bij vreugdevolle ervaringen raadt Ignatius aan anders om te gaan met de ervaring zelf en de gevoelens die ermee gepaard gaan, enerzijds, en de gedachten die daar kunnen uit voortkomen, anderzijds. Een ervaring die gelukkig en rustig maakt, niet alleen op het ogenblik zelf maar ook achteraf, is betrouwbaar. We zagen reeds dat de goede nasmaak doorgaans teken is dat het gaat over iets dat veeleer leidt naar meer dan minder leven.* Je mag erop vertrouwen dat wat daar gebeurde echt is en betekenisvol voor jou. Het kan zinvol zijn om, achteraf, die ervaring te herkauwen. Zo kan je er opnieuw vreugde en kracht uit halen.

Angst
Angst is een slechte raadgever. Het is niet goed mee te gaan in haar logica. Het is wijsheid niet met de angst in gesprek te gaan en bewust te kiezen om te vertrouwen. De weg naar nieuw en meer leven wordt aangegeven door vertrouwen en hoop, niet door angst. Jezus zegt niet voor niets steeds: wees niet bang.

In crisis zijn
Onder crisis wordt hier verstaan een ervaring van impasse die als problematisch wordt beleefd. Crisis gaat vaak gepaard met een chaotische opeenvolging van tegenstrijdige gevoelens. Net zoals bij droefheid, suggereert Ignatius hier niet in te gaan op wat je spontaan zou doen.

Standvastigheid
Als je in crisis bent dan wil je daar meestal zo snel mogelijk uit. De raad die Ignatius geeft gaat hier regelrecht tegenin. In tijden van crisis is het beter je te onthouden van het maken van keuzes. Hij raadt aan om, in de mate van het mogelijke, even ter plaatse rust te houden. Blijf bij de beslissingen die je voordien genomen hebt; toen was je rustig en had je vaste grond onder de voeten. De keuzes die je toen maakte zijn betrouwbaarder dan de overhaaste veranderingen die je nu zou kunnen doorvoeren. Stel die voorheen gemaakte keuzes even niet ter discussie. Wacht tot je in rustiger vaarwater komt. Dan kan je gaan onderscheiden wat je te doen staat.

Als je niets voelt
Soms voel je niets. Ook niet in relaties of engagementen die belangrijk zijn voor jou en waaromtrent je normaal wel uitgesproken gevoelens hebt.
Charlotte en Jos zijn getrouwd. Ze houden veel van elkaar, al jarenlang. Af en toe gebeurt het dat Charlotte helemaal niets voelt voor Jos. De eerste keren vond ze dit echt vreemd. Nu maakt ze zich daar niet langer zorgen over. Dit gebeurt nu eenmaal.
Omdat gevoelens zo betrouwbaar zijn heb je ze niet altijd nodig en kan je rustig een tijdje zonder. Hoezo?

Vertrouwen op voorbije gevoelens
De ervaring leert dat gevoelens heel sterk kunnen zijn. Op andere momenten kunnen ze veel zwakker zijn en soms helemaal afwezig. Dat kan en mag. Dan kan je gewoon verder leven en is er geen reden tot paniek. Je hebt er recht op niets te voelen. Dat maakt deel uit van het leven. Dat verplicht je niet je huwelijk of andere engagementen meteen ter discussie te stellen. Immers, voordien heb je ervaren, tot in het diepste van je ziel, dat het goed was en is. Daar mag je op vertrouwen. De periode van windstilte waar je nu doorheen gaat ontkracht die vorige gevoelservaringen niet.
Ruimer gesteld, een mens heeft er recht op zich ook eens wat minder goed te voelen. Vreugde is wenselijk. Maar dat betekent niet dat je moet toegeven aan de dictatuur van het goede gevoel. Je altijd goed voelen, hoe aangenaam ook, is niet levensnoodzakelijk.

Gemeenschappelijke terugblik
Gemeenschappelijke onderscheiding hoeft niet steeds gericht te zijn op het nemen van een beslissing. Je kunt ook zomaar samen onderscheidend terugblikken op een periode of een bepaalde ervaring. Eventueel kan je er samen iets uit leren.
Arne en Heidi nemen om de 2 maanden enkele uren de tijd om samen terug te blikken op hun relatie en hun gezin. Ze combineren daarbij stilte, schrijven en gesprek. Zo proberen ze helder te krijgen wat goed loopt, wat moeizamer gaat en wat ze daaruit kunnen leren. Arne en Heidi gaan hierbij bewust niet met elkaar in discussie. Ze luisteren. Regelmatig zijn ze verrast door wat er dan uit de bus komt. Nu hun kinderen wat ouder worden, heb ze besloten om eens per jaar ook de kinderen hierbij te betrekken.

[Eline Pullen · Rating 4 out of 5]

‘Dit boek is als een verfrissende klooster retraite’

De rijk geïllustreerde cover haalde me over om dit boek te lezen. Daarnaast maakte de titel me nieuwsgierig.

Al ben ik intuïtief in het maken van m’n keuzes, toch vraag ik me regelmatig af of keuzes maken vanuit je hart/gevoel maken verstandig is. In mijn hoofd echoot zachtjes een bijbeltekst hoe onbetrouwbaar het is om in al je keuzes je hart te volgen.

Genoeg redenen om dit boek in te duiken en ik kan je verklappen dat stelde me niet teleur!

In dit boek neemt Nicolaas Sintobin je mee door het gedachtegoed van Ignatius van Loyola. Geleidelijk raak je bekend met de kunst van het onderscheiden. Je ontdekt hoe:
- jij je hart verstand en wil kan combineren in het maken van beslissingen.
- je terugblikt op de voorbije tijd via het levensgebed. (Iets dat ik zeker ga inzetten bij periode en project reflecties).
- je keuzes en beslissingen maakt als er emoties in het spel zijn.
- andere mensen dilemma’s aangaan aan de hand van voorbeelden.

Dit boek begeleid je in weloverwogen keuzes maken, die je de weg naar leven wijzen. En is als een verfrissende klooster retraite.

Daarnaast maakt dit boek me benieuwd naar het gedachtegoed van Ignatius van Loyola, tijdens het lezen had ik meerdere malen het gevoel dat de info in het boek het topje van de ijsberg bespreekt, en dat zodra je deze info toepast in je leven, er nog een schatkamer aan wijsheid is te ervaren.

Enige punt waarmee dit boek voor mij fijner was geworden is als er een aantal concrete vragen in hadden gestaan, om zelf direct mee te reflecteren en te oefenen.

Beoordeling: ⭐️⭐️⭐️⭐️

Boekinfo:
📘 Vertrouw op je gevoel, keuzes leren maken met Ignatius van Loyola.
✍️ Nicolaas Sintobin
🏢 Kok Boekencentrum

[Hendrike · Rating 5 out of 5]

Dit boek kwam bij mij onder de aandacht, omdat Nikolaas Sintrobin geinterviewd werd door Bij Jorieke (podcast). Het gesprek was heel inspirerend en is een aanrader om te luisteren.

'Vertrouw op je gevoel' vond ik ook interessant en inspirerend. Het leest makkelijk weg, omdat er gebruik wordt gemaakt van makkelijk taalgebruik en er veel allerdaagse voorbeelden in staan.
Verder zet het boek aan om aan de slag te gaan om te leren te onderscheiden en te luisteren naar je gevoel.
Nikolaas Sintrobin verteld dat dit (net als het trainen van je verstand) oefening vereist. Het is geen methode of techniek, maar het is een levenshouding.
Zeker een aanrader!

Ohja, hij praat vlaams en omdat ik dat interview had gehoord, las ik dit boek soms ook met zijn stem in mijn hoofd. Pluspunten.

[Tammi · Rating 5 out of 5]

"God kan binnenkomen door de deur die openstaat, hoe smal de kier ook is".

God komt ons tegemoet, en onze minste poging of wil of wat dan ook in de richting van Hem wordt beloond. Dat vind ik heel troostend.

"Vertrouw op je gevoel" is een laagdrempelig, duidelijk en belangrijk boek. Mijn eerste gedachte was om dit te laten lezen aan zesdejaarsleerlingen. Deze vaardigheden/ manier van in het leven staan vind ik immers net zo essentieel als Nederlands, Frans of geschiedenis.

Een aanrader voor iedereen die bewust en zinvol in het leven wil staan. (Ook voor wie niet van het woordje "God" houdt 😉)

[Elsbeth Kwant]

Een mooi boek over onderscheiden - in rust ervaren wat je hart, verstand en wil zeggen. Als een zeilboot: de emotie is de wind, het verstand is de schipper en de wil is het roer. Ze moeten samenwerken om effectief te zijn. Gehechtgeden kunnen onvrij maken. Vreugde is een kompas.

[Lieke · Rating 4 out of 5]

Heb dit in een ruk kunnen uitlezen, maar ook wijze lessen over rust kunnen ervaren. Ondanks dat ‘laagdrempeliger’ is merk ik dat ik voor mijn gebedsleven frisse moed heb en nu ook handvaten heb voor mijn angststoornis :)

[Renate Eveline · Rating 5 out of 5]

Een licht boek: de toon is toegankelijk, de inhoud wijs en de vorm compact. De toepasbaarheid zou echter verhoogd kunnen worden. Ik zou het graag niet bij lezen laten, maar wat nu...
Alvast één stem voor "vertrouw op je gevoel: het werkboek"!

[Marie Christine · Rating 5 out of 5]

Bevat veel wijsheid, maar is niet echt gemakkelijk om goed uit te voeren.

[Jitse · Rating 4 out of 5]

Wijze levenslessen verpakt in eenvoudige taal. Mooi! Maar wel: toepassing is belangrijker dan het lezen.

[Liesleest · Rating 4 out of 5]

Nuchter en bruikbaar boekje. Leuk om te ontdekken dat ik veel hiervan al toepas.

[Iris Kappert · Rating 2 out of 5]

Laagdrempelig boek, voor mij iets te laagdrempelig.

De voorbeelden tussen de teksten door hadden wat mij betreft ook wat minder gekund.

[Luc Dejonghe · Rating 3 out of 5]

Non-fictie

Onderscheiden met gevoel (hart), verstand en wil. Het start met stil te staan bij de positieve, vreugdevolle ogenblikken van de afgelopen dag, elke dag opnieuw.