What do you think?
Rate this book
De verweesde samenleving
Heeft onze rijke cultuur haar langste tijd gehad?Een van de grootste nieuwe avonturen is het bedenken van nieuwe vormen van gemeenschappelijk leven, van samen leven. Het komt erop aan de samenleving opnieuw uit te vinden. Een morele context te ontwikkelen, waarin gemeenschappen tot bloei kunnen komen en waarin een collectief beleefd normen- en waardenstelsel tot stand kan komen en kan gedijen.
Dat is de opgave van onze tijd, op straffe van een volledige versplintering en atomisering van ons soort samenlevingen. Laten we dit laatste gebeuren, dan beleven we nu de nadagen van het Romeinse Rijk en heeft onze rijke cultuur haar langste tijd gehad.
Dit traktaat probeert het tij te keren. Het beoogt een bijdrage te leveren aan het wakker schudden van de Nederlandse samenleving, met het doel om ons te veranderen nu het nog kan. Ik ben ervan overtuigd dat dit kan. U ook? Op weg naar het beloofde land!
Dit boek is oorspronkelijk verschenen in 1995 en 2002. In 2021 is het opnieuw uitgegeven door Vesper Publishing.
Dat is de opgave van onze tijd, op straffe van een volledige versplintering en atomisering van ons soort samenlevingen. Laten we dit laatste gebeuren, dan beleven we nu de nadagen van het Romeinse Rijk en heeft onze rijke cultuur haar langste tijd gehad.
Dit traktaat probeert het tij te keren. Het beoogt een bijdrage te leveren aan het wakker schudden van de Nederlandse samenleving, met het doel om ons te veranderen nu het nog kan. Ik ben ervan overtuigd dat dit kan. U ook? Op weg naar het beloofde land!
Dit boek is oorspronkelijk verschenen in 1995 en 2002. In 2021 is het opnieuw uitgegeven door Vesper Publishing.
- GenresPoliticsNonfiction
255 pages, Paperback
First published January 1, 1995
2 people are currently reading
110 people want to read
About the author
Pim Fortuyn
20 books27 followersWilhelmus Simon Petrus Fortuijn, known as Pim Fortuyn, was a Dutch politician, author, civil servant, businessman, sociologist and academic who founded the party Pim Fortuyn List (Lijst Pim Fortuyn or LPF) in 2002. Fortuyn worked as a professor at the Erasmus University of Rotterdam before branching into a business career and was an advisor to the Dutch government on social infrastructure. He then became prominent in the Netherlands as a press columnist, writer and media commentator. Initially a Marxist who was sympathetic to the Communist Party of the Netherlands, and later a member of the Dutch Labour Party in the 1970s, Fortuyn's beliefs began to shift to the right in the 1990s, especially related to the immigration policies of the Netherlands. Fortuyn criticized multiculturalism, immigration and Islam in the Netherlands. He called Islam "a backward culture", and was quoted as saying that if it were legally possible, he would close the borders for Muslim immigrants. Fortuyn also supported tougher measures against crime and opposed state bureaucracy, wanting to reduce the Dutch financial contribution to the European Union. He was labeled a far-right populist by his opponents and in the media, but he fiercely rejected this label. Fortuyn was openly homosexual and a supporter of gay rights.
In March 2002, his newly created LPF became the largest party in Fortuyn's hometown Rotterdam during the Dutch municipal elections held that year. Fortuyn was assassinated during the 2002 Dutch national election campaign by Volkert van dear Graaf, a left-wing environmentalist and animal rights activist. In court at his trial, van dear Graaf said he murdered Fortuyn to stop him from exploiting Muslims as "scapegoats" and targeting "the weak members of society" in seeking political power. The LPF went on to poll in second place during the election but went into decline soon after.
In March 2002, his newly created LPF became the largest party in Fortuyn's hometown Rotterdam during the Dutch municipal elections held that year. Fortuyn was assassinated during the 2002 Dutch national election campaign by Volkert van dear Graaf, a left-wing environmentalist and animal rights activist. In court at his trial, van dear Graaf said he murdered Fortuyn to stop him from exploiting Muslims as "scapegoats" and targeting "the weak members of society" in seeking political power. The LPF went on to poll in second place during the election but went into decline soon after.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
January 14, 2026
Hoewel ik me niet echt beschouw als Fortuyn-adept toch maar eens één van zijn boeken ter hand genomen.
In wezen is dit boek een grote worsteling met de gevolgen van de moderniteit en de opkomst van het post-modernisme. Hoe houden we aan de ene kant die knusse gemeenschappen overeind waar mensen waarden en normen leren zonder dat deze gemeenschappen knellen zoals ze volgens Fortuyn in de jaren 50 deden.
Halverwege vervalt het boek een beetje in allemaal losse pamfletjes die niet per se iets te maken hebben met het hoofdthema. Opzich leuk omdat het vaak stevig geschreven is, maar coherentie ontbreekt en het is niet altijd meer even actueel. Ontroerend vond ik toch het gedeelte over de kerk en hoe hij het einde beschrijft van twee geliefden ondanks dat het voor mij als ‘refo’ wat vreemd is.
Conclusie: de meeste politici die menen dat zij politiek bedrijven in de geest van Fortuyn doen dat niet. In retrospectie is Fortuyns politieke ideologie een mengsel van allerlei standpunten, van christendemocratische tot liberale. Dat heeft iets verfrissends in een tijd waarin rechts-conservatisme lijkt te betekenen dat je anti-immigratie bent, tegen de Islam, voor strenger straffen en voor strenger drugsbeleid. Fortuyn deelde tenminste twee van deze standpunten niet (je mag zelf raden welke niet).
In wezen is dit boek een grote worsteling met de gevolgen van de moderniteit en de opkomst van het post-modernisme. Hoe houden we aan de ene kant die knusse gemeenschappen overeind waar mensen waarden en normen leren zonder dat deze gemeenschappen knellen zoals ze volgens Fortuyn in de jaren 50 deden.
Halverwege vervalt het boek een beetje in allemaal losse pamfletjes die niet per se iets te maken hebben met het hoofdthema. Opzich leuk omdat het vaak stevig geschreven is, maar coherentie ontbreekt en het is niet altijd meer even actueel. Ontroerend vond ik toch het gedeelte over de kerk en hoe hij het einde beschrijft van twee geliefden ondanks dat het voor mij als ‘refo’ wat vreemd is.
Conclusie: de meeste politici die menen dat zij politiek bedrijven in de geest van Fortuyn doen dat niet. In retrospectie is Fortuyns politieke ideologie een mengsel van allerlei standpunten, van christendemocratische tot liberale. Dat heeft iets verfrissends in een tijd waarin rechts-conservatisme lijkt te betekenen dat je anti-immigratie bent, tegen de Islam, voor strenger straffen en voor strenger drugsbeleid. Fortuyn deelde tenminste twee van deze standpunten niet (je mag zelf raden welke niet).
December 3, 2023
Inhoudelijk een sterk verhaal over de Nederlandse cultuur en het ontstaan hiervan. Dit boek beschrijft hoe waardevol onze normen en waarde zijn en hoe hard hiervoor is gestreden, maar ook hoe we deze langzaam aan het verliezen zijn door mensen die geen idee hebben hoe deze normen en waarde zijn ontstaan en hoe waardevol ze zijn voor onze manier van leven.
January 23, 2024
Poeh, om eerlijk te zijn is dit absoluut niet wat ik verwachtte bij dit boek. Ik ben te jong om Fortuyn actief meegemaakt te hebben, maar er zijn zo veel spookverhalen over Fortuyns gedachtegoed voorbij gekomen (zowel door Fortuynisten zelf als zijn critici) dat het me interessant leek om eens wat van de auteur zelf te lezen.
Het viel me niet mee, moet ik zeggen. Het boek is behoorlijk hak-op-de-tak geschreven en zo nu en dan helaas niet anders dan een vrij warrig betoog te noemen, waarin interessante inzichten zich laten afwisselen met bijzonder vereenvoudigde redenaties en standpunten (ik kom hier later op terug).
TLDR/deel 1 van het boek kort samengevat: onze samenleving heeft geen leidende ideologie meer, met name na wegvallen van de rol van religie, en is hierdoor verveeld en verweesd geraakt. Om dit toe te lichten volgt een lange beschouwing over de historie van Nederland (de geschiedenis van de Republiek), de verzuiling, regionalisme, emancipatiebewegingen en de culturele wortels van Nederland.
Dit deel van het boek is bedoeld als een opfriscursus vaderlandse geschiedenis. Een land dat zijn eigen historie niet kent is immers gedoemd om verweesd te raken, aldus Fortuyn. So far so good, hoewel niet al zijn analyses hout snijden. Met name de toelichting over wat nou specifiek de Nederlandse wortels zijn is wel erg summier - heel veel dieper dan een beschrijving van onze “joods christelijk humanistische wortels” (en ook deze termen zijn wel erg breed lijkt me, gezien deze stromingen ook op sommige vlakken haaks op elkaar staan) en het feit dat we een niet-hiërarchische debatcultuur hebben gaat Fortuyn er niet op in.
Na deze beschouwingen over de cultuur en het loslaten van onze wortels gaat Fortuyn in op een aantal ‘hedendaagse’ problemen (het boek komt uit de jaren ‘90). Hier raakte het boek voor mij wat momentum en samenhang kwijt. Ook in dit deel van het boek zijn niet al zijn analyses even sterk. Zo vat hij de samenhang tussen globalisering en banenverlies als volgt samen: "Om de economie draaiende te houden wordt er geautomatiseerd en banen worden geoutsourced, waardoor er banen aan de onderkant wegspoelen en er vervolgens weer een grotere verzorgingsstaat nodig is”. Ik ben absoluut een economisch onbenul, maar de analyse van deze vicieuze cirkel lijkt me wel heel kort door de bocht.
Vervolgens gaat hij in op de rol van het onderwijs, waar een zeer onduidelijke analyse op specialisaties van studies volgt. Volgens Fortuyn zijn mensen die zich specialiseren in een bepaalde richting eigenlijk afgestudeerd in “Nikskunde” (zijn woorden, niet de mijne). Want, zo redeneert hij: “100 keer 0 is immers nul." Opnieuw een enorm vereenvoudigde redenatie die me oprecht verbaasde van iemand die een groot deel van zijn leven aan de universiteit gespendeerd heeft. Zijn pleidooi voor de 'vormende' rol van onderwijs, waarin er ook veel aandacht is voor algemene kennis over bijvoorbeeld de vaderlandse geschiedenis en de opvoeding/vorming/bildung van de leerling, deel ik deels. Maar ik mag toch hopen dat mensen zich blijven specialiseren, niet iedereen wil en kan breed en generalistisch geschoold worden.
Wel vond ik zijn hoofdstuk waar hij kanttekeningen plaatst bij het migratiebeleid een stuk sterker. Fortuyn stelt dat Nederland door zijn cultuurrelativisme geen goed kader kan stellen voor migranten, waardoor integratie ook belemmerd wordt. Bovendien hebben we geen antwoord op de fundamentalistische islam, als we ons eigen normen- en waardenstelsel zo uit het oog verloren hebben (en onze eigen historie nauwelijks kennen). In zekere zin steekt hij de hand deels in eigen boezem voor de problematiek rondom integratie, want als wij zelf onze identiteit niet kunnen verwoorden, hoe kunnen nieuwe migranten zich dan onze cultuur eigen maken?
Tot slot een aantal kanttekeningen over de erfenis van Fortuyn gebaseerd op dit boek:
- Hoe deze man als zeer conservatief beschreven wordt tegenwoordig, verbaast me. In het boek prijst hij inderdaad zo nu en dan traditionele waarden en gemeenschappen, maar is hij tegelijkertijd groot voorstander van emancipatie van minderheden.
- Op pagina 171 redeneert Fortuyn dat criminelen ook mensen zijn, die recht hebben op perspectief (en we ze dus niet eindeloos zwaar moeten straffen). Ik moest erg lachen om deze passage, zeker wanneer je kijkt naar de huidige politieke erfgenamen van Fortuyn die pleiten voor zwaardere minimumstraffen (met Joost Eerdmans voorop).
- Op pagina 175 schrijft Fortuyn: “Heden zijn we een klein land in politiek en militair opzicht en een middelgroot land in economisch opzicht. Dat willen we nog steeds niet beseffen. Het is de uiterst moeilijke positie van te klein voor het tafellaken en te groot voor het servet. Onze nationale emotie is een die zich beweegt tussen zelfhaat en zelfoverschatting.” Voor iemand die later de historie ingegaan is met een politieke erfenis als nationalist heeft Fortuyn door het boek maar weinig vleiende woorden voor het moderne Nederland.
Al met al heb ik dit boek wel met veel plezier gelezen, ondanks dat ik niet elk deel even overtuigend vond. Vaak moest ik lachen om zijn subtiele (en soms minder subtiele) provocaties. Het is wat mij betreft absoluut een aanrader voor iedereen die wil ontdekken wat Fortuyn nou écht vond van bepaalde zaken.
Het viel me niet mee, moet ik zeggen. Het boek is behoorlijk hak-op-de-tak geschreven en zo nu en dan helaas niet anders dan een vrij warrig betoog te noemen, waarin interessante inzichten zich laten afwisselen met bijzonder vereenvoudigde redenaties en standpunten (ik kom hier later op terug).
TLDR/deel 1 van het boek kort samengevat: onze samenleving heeft geen leidende ideologie meer, met name na wegvallen van de rol van religie, en is hierdoor verveeld en verweesd geraakt. Om dit toe te lichten volgt een lange beschouwing over de historie van Nederland (de geschiedenis van de Republiek), de verzuiling, regionalisme, emancipatiebewegingen en de culturele wortels van Nederland.
Dit deel van het boek is bedoeld als een opfriscursus vaderlandse geschiedenis. Een land dat zijn eigen historie niet kent is immers gedoemd om verweesd te raken, aldus Fortuyn. So far so good, hoewel niet al zijn analyses hout snijden. Met name de toelichting over wat nou specifiek de Nederlandse wortels zijn is wel erg summier - heel veel dieper dan een beschrijving van onze “joods christelijk humanistische wortels” (en ook deze termen zijn wel erg breed lijkt me, gezien deze stromingen ook op sommige vlakken haaks op elkaar staan) en het feit dat we een niet-hiërarchische debatcultuur hebben gaat Fortuyn er niet op in.
Na deze beschouwingen over de cultuur en het loslaten van onze wortels gaat Fortuyn in op een aantal ‘hedendaagse’ problemen (het boek komt uit de jaren ‘90). Hier raakte het boek voor mij wat momentum en samenhang kwijt. Ook in dit deel van het boek zijn niet al zijn analyses even sterk. Zo vat hij de samenhang tussen globalisering en banenverlies als volgt samen: "Om de economie draaiende te houden wordt er geautomatiseerd en banen worden geoutsourced, waardoor er banen aan de onderkant wegspoelen en er vervolgens weer een grotere verzorgingsstaat nodig is”. Ik ben absoluut een economisch onbenul, maar de analyse van deze vicieuze cirkel lijkt me wel heel kort door de bocht.
Vervolgens gaat hij in op de rol van het onderwijs, waar een zeer onduidelijke analyse op specialisaties van studies volgt. Volgens Fortuyn zijn mensen die zich specialiseren in een bepaalde richting eigenlijk afgestudeerd in “Nikskunde” (zijn woorden, niet de mijne). Want, zo redeneert hij: “100 keer 0 is immers nul." Opnieuw een enorm vereenvoudigde redenatie die me oprecht verbaasde van iemand die een groot deel van zijn leven aan de universiteit gespendeerd heeft. Zijn pleidooi voor de 'vormende' rol van onderwijs, waarin er ook veel aandacht is voor algemene kennis over bijvoorbeeld de vaderlandse geschiedenis en de opvoeding/vorming/bildung van de leerling, deel ik deels. Maar ik mag toch hopen dat mensen zich blijven specialiseren, niet iedereen wil en kan breed en generalistisch geschoold worden.
Wel vond ik zijn hoofdstuk waar hij kanttekeningen plaatst bij het migratiebeleid een stuk sterker. Fortuyn stelt dat Nederland door zijn cultuurrelativisme geen goed kader kan stellen voor migranten, waardoor integratie ook belemmerd wordt. Bovendien hebben we geen antwoord op de fundamentalistische islam, als we ons eigen normen- en waardenstelsel zo uit het oog verloren hebben (en onze eigen historie nauwelijks kennen). In zekere zin steekt hij de hand deels in eigen boezem voor de problematiek rondom integratie, want als wij zelf onze identiteit niet kunnen verwoorden, hoe kunnen nieuwe migranten zich dan onze cultuur eigen maken?
Tot slot een aantal kanttekeningen over de erfenis van Fortuyn gebaseerd op dit boek:
- Hoe deze man als zeer conservatief beschreven wordt tegenwoordig, verbaast me. In het boek prijst hij inderdaad zo nu en dan traditionele waarden en gemeenschappen, maar is hij tegelijkertijd groot voorstander van emancipatie van minderheden.
- Op pagina 171 redeneert Fortuyn dat criminelen ook mensen zijn, die recht hebben op perspectief (en we ze dus niet eindeloos zwaar moeten straffen). Ik moest erg lachen om deze passage, zeker wanneer je kijkt naar de huidige politieke erfgenamen van Fortuyn die pleiten voor zwaardere minimumstraffen (met Joost Eerdmans voorop).
- Op pagina 175 schrijft Fortuyn: “Heden zijn we een klein land in politiek en militair opzicht en een middelgroot land in economisch opzicht. Dat willen we nog steeds niet beseffen. Het is de uiterst moeilijke positie van te klein voor het tafellaken en te groot voor het servet. Onze nationale emotie is een die zich beweegt tussen zelfhaat en zelfoverschatting.” Voor iemand die later de historie ingegaan is met een politieke erfenis als nationalist heeft Fortuyn door het boek maar weinig vleiende woorden voor het moderne Nederland.
Al met al heb ik dit boek wel met veel plezier gelezen, ondanks dat ik niet elk deel even overtuigend vond. Vaak moest ik lachen om zijn subtiele (en soms minder subtiele) provocaties. Het is wat mij betreft absoluut een aanrader voor iedereen die wil ontdekken wat Fortuyn nou écht vond van bepaalde zaken.
January 16, 2024
Wijlen Pim Fortuyn wist de kaalslag in onze collectieve psyche kraakhelder te duiden. Hij pleitte voor een synthese tussen de verworvenheden van de moderniteit en het tot leven brengen van de existentiële krachten van weleer.
De terugkeer in nieuwe vorm van archetypisch goede Vaders en Moeders. Leermeesters, mensen die de verhouding tussen Wet en Leven kunnen overbrengen, mentoraat voeren vanuit inhoudelijke autoriteit, in verbinding met hen waar zij verantwoordelijkheid voor voelen.
Ook pleit hij voor een bewust beleefd, evenwichtig zelfbeeld, voortkomend uit kennis van de eigen culturele, hetzij nationale hetzij regionale achtergrond. Dit zelfbeeld is als het ware een protectieve factor tegen relativisme, grenzeloosheid en extreme uitwassen die het samenleven bedreigen, zoals fundamentalisme. Als vaste grond waarop men stevig samen staat in plaats van los zand.
Meer dan de moeite waard om te lezen. Rust in vrede meneer Fortuyn.
De terugkeer in nieuwe vorm van archetypisch goede Vaders en Moeders. Leermeesters, mensen die de verhouding tussen Wet en Leven kunnen overbrengen, mentoraat voeren vanuit inhoudelijke autoriteit, in verbinding met hen waar zij verantwoordelijkheid voor voelen.
Ook pleit hij voor een bewust beleefd, evenwichtig zelfbeeld, voortkomend uit kennis van de eigen culturele, hetzij nationale hetzij regionale achtergrond. Dit zelfbeeld is als het ware een protectieve factor tegen relativisme, grenzeloosheid en extreme uitwassen die het samenleven bedreigen, zoals fundamentalisme. Als vaste grond waarop men stevig samen staat in plaats van los zand.
Meer dan de moeite waard om te lezen. Rust in vrede meneer Fortuyn.
This entire review has been hidden because of spoilers.
February 16, 2023
Mijn voornaamste conclusie is dat anno 2023 niemand meer heel goed weet wat Fortuyn zelf vond.
PVV'ers, FvD'ers en andere rechtse groepen zouden Fortuyn 'nep-rechts' vinden als ze nu dit werk zouden lezen: tegen een boerkaverbod, tegen de Kerk in Nederland en voor het opvangen van vluchtelingen in eigen land, zij het met beperkingen.
Links zou op hun beurt aangenaam verrast zijn over hoe vaak Fortuyn hun opvattingen deelt: uitgebreide complimenten voor Willem Drees, een lang pleidooi tegen de consumptiemaatschappij en de vervuiling van ons milieu, voor volledige emancipatie van vrouwen en lhbti'ers.
Dit boek is een goede uiteenzetting van het gedachtegoed van Fortuyn in eigen woorden. Is het allemaal verstandig? Zeker niet, er is meer dan voldoende ruimte voor terechte kritiek. Het zou het publieke debat over Fortuyn echter ten goede komen als we allemaal wat meer van hemzelf zouden lezen en wat minder zouden luisteren naar wat anderen dachten dat hij vond. De Fortuyn in dit boek is voor veel mensen waarschijnlijk onherkenbaar.
''We leven in een tijd zonder richting, zonder ideologieën, zonder aansprekende ideeën, zonder vaders en moeders, kortom in een samenleving van wezen.''
PVV'ers, FvD'ers en andere rechtse groepen zouden Fortuyn 'nep-rechts' vinden als ze nu dit werk zouden lezen: tegen een boerkaverbod, tegen de Kerk in Nederland en voor het opvangen van vluchtelingen in eigen land, zij het met beperkingen.
Links zou op hun beurt aangenaam verrast zijn over hoe vaak Fortuyn hun opvattingen deelt: uitgebreide complimenten voor Willem Drees, een lang pleidooi tegen de consumptiemaatschappij en de vervuiling van ons milieu, voor volledige emancipatie van vrouwen en lhbti'ers.
Dit boek is een goede uiteenzetting van het gedachtegoed van Fortuyn in eigen woorden. Is het allemaal verstandig? Zeker niet, er is meer dan voldoende ruimte voor terechte kritiek. Het zou het publieke debat over Fortuyn echter ten goede komen als we allemaal wat meer van hemzelf zouden lezen en wat minder zouden luisteren naar wat anderen dachten dat hij vond. De Fortuyn in dit boek is voor veel mensen waarschijnlijk onherkenbaar.
''We leven in een tijd zonder richting, zonder ideologieën, zonder aansprekende ideeën, zonder vaders en moeders, kortom in een samenleving van wezen.''
August 22, 2025
Hoewel ik de ideeën van Fortuyn lang niet zo schokkend en provocerend vind als men toen vond, en hij bij vlagen zelfs interessante uiteenzettingen heeft, kwam ik er echt niet doorheen.
Moet je nagaan hoe de wereld veranderd/verhard(?) is sinds 2000. Bij wat er nu allemaal de wereld wordt ingeslingerd was Fortuyn tam.
Dat ik er niet doorheen kwam heeft echter voornamelijk met de schrijfstijl te maken, het lees moeilijk, niet to the point, met ingewikkeld taalgebruik.
Moet je nagaan hoe de wereld veranderd/verhard(?) is sinds 2000. Bij wat er nu allemaal de wereld wordt ingeslingerd was Fortuyn tam.
Dat ik er niet doorheen kwam heeft echter voornamelijk met de schrijfstijl te maken, het lees moeilijk, niet to the point, met ingewikkeld taalgebruik.
March 15, 2020
Boeiend en interessant!
Displaying 1 - 7 of 7 reviews