โอโมเตนาชิ จิตวิญญาณการบริการแบบญี่ปุ่น

by กฤตินี พงษ์ธนเลิศ

ความสุดยอดของญี่ปุ่น มีต้นกำเนิดมาจากสิ่งนี้

“โอโมเตนาชิ” คือแนวคิดที่ฝังรากลึกในวัฒนธรรมญี่ปุ่นมานับพันปี มันอยู่เบื้องหลังสินค้าและบริการชั้นยอด และสะท้อนอยู่ในจิตวิญญาณของชาวญี่ปุ่น ความหมายง่ายๆ คือ “ความใส่ใจ” ทว่าไม่ใช่ความใส่ใจธรรมดา แต่เป็นความใส่ใจแบบหยั่งรากลึก จนกระทั่งค้นพบความหมายของสิ่งที่ตัวเองทำ จึงไม่แปลกที่ชาวญี่ปุ่นจะทุ่มเทและทำสิ่งต่างๆ ในแบบที่ “เกินความคาดหวัง” ได้ตลอดเวลา

ร่วมสำรวจและเรียนรู้แนวคิดสำคัญนี้ ผ่านการเล่าเรื่องอันทรงพลังของ ดร.กฤตินี พงษ์ธนเลิศ ผู้เชี่ยวชาญด้านการตลาดและวัฒนธรรมญี่ปุ่น

Genres: Nonfiction, Business

238 pages, Paperback

Published June 1, 2021

About the author

ดร.กฤตินี พงษ์ธนเลิศ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ด้านเศรษฐศาสตร์ และปริญญาโท-เอกด้านการตลาดจากมหาวิทยาลัยโกเบ ประเทศญี่ปุ่น โดยได้รับทุนจากรัฐบาลญี่ปุ่นและบริษัทกระจกอาซาฮี

ปัจจุบันดำรงตำแหน่งอาจารย์ประจำภาควิชาการตลาด คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและเจ้าของเพจ "เกตุวดี Marumura" ซึ่งมีผู้ติดตามกว่า 70,000 คน นอกจากนี้ ยังมีผลงานเขียนเกี่ยวกับธุรกิจและแรงบันดาลใจของคนญี่ปุ่นมาแล้ว 7 เล่ม ดร.กฤตินี มีความเชี่ยวชาญด้านการตลาดอย่างยั่งยืน การตลาดสไตล์ญี่ปุ่น และ Cross Cultural Management

Reviews

[Krisada Visoodsak · Rating 5 out of 5]

ได้อ่านหนังสือโดยผู้แต่งเป็นคนไทย อ่านเข้าใจง่าย ไหลลื่น
และมีประโยชน์ต่อผู้อ่าน แนะนำให้เป็นหนึ่งในหนังสือที่ต้องอ่าน ทำให้ได้สั่งเกตุโอโมเตนาชิ ในชีวิต🙏ขอบคุณผู้แต่งและสำนักพิมพ์ สำหรับเรื่องราวดีให้ได้อ่านกันครับ..

[Tanan · Rating 5 out of 5]

เมื่อก่อนเวลาเข้า 7-11ที่ญี่ปุ่นช่วงเที่ยงคืน หลายครั้งผมสังเกตว่ามีพนักงานประจำอยู่คนเดียว ตอนเข้าไป พนักงานมักจัดของบนชั้นอยู่ พอผมเลือกเบียร์ 2-3 กระป๋องพร้อมกับแกล้มเสร็จ เขาจะหยุดมือ แล้วกึ่งเดินกึ่งวิ่งรีบมาคิดเงินที่เคาท์เตอร์แบบมืออาชีพ
.
ความกระตือรือร้นของพนักงาน ความพินอบพิเทา การสบตา การรับ-ส่งเงินและสินค้า ฯลฯ ทุกอย่างดูผ่านการคิดและฝึกฝนมาดีแล้ว ดีจนคนที่ไปอยู่ญี่ปุ่นมานาน เวลากลับมาไทยใหม่ ๆ อาจหงุดหงิดกับบริการแบบขอไปทีเหมือนบ้านเรา
.
คำถามคือทำไมคนญี่ปุ่นถึงบริการได้ดีขนาดนี้ เขาทำได้อย่างไร แล้วเราสามารถเรียนรู้สิ่งนี้จากพวกเขาได้ไหม
.
คำตอบอยู่ในหนังสือ #โอโมเตนาชิจิตวิญญาณการบริการแบบญี่ปุ่น เป็นหนังสือไม่กี่เล่มที่เขียนถึงงานบริการแบบญี่ปุ่นไว้อย่างละเอียดพร้อมยกตัวอย่างแบบเห็นภาพ เราจะได้เห็นจิตวิญญาณแบบญี่ปุ่น ความเอาใจใส่ ความละเมียดละไมในการทำงานบริการ ที่อ่านแล้วหัวใจพองโตได้
.
อันที่จริงหนังสือของ ดร.กฤตินี ผมไม่ค่อยกล้าเขียนถึงมาก ตั้งแต่เรื่อง #ริเน็น แล้ว แม้จะเป็นแฟนคลับอยู่ แต่คือแกเขียนหนังสือดีเกินไปจนไม่กล้ารีวิว เดี๋ยวหนังสือดี ๆ จะมัวหมอง
.
เลยได้แต่แนะนำว่าหากใครทำงานบริการ หรือต้องการขัดเกลาตัวเองให้มีความเป็นมืออาชีพในสิ่งที่ทำ เล่มนี้เป็นอีกเล่มที่ดีมากที่ให้ห้าดาวได้ทั้งในแง่ความรู้ วิธีการเล่าเรื่องและสำนวนการเขียนครับ

[nananatte · Rating 4 out of 5]

โอโมเตนาชิ หรือ จิตวิญญาณการบริการแบบญี่ปุ่น ไม่ใช่กฎระเบียบ ไม่ใช่ common sense แต่คือวัฒนธรรมองค์กรที่คิดถึงใจลูกค้าจนฟูมฟักพนักงานออกมาให้มีความเป็นธรรมชาติ ให้บริการที่ตัวพนักงานภูมิใจและลูกค้าประทับใจด้วยทั้งสองฝั่ง

เป็นหนังสือที่พูดเรื่องเดียวเลย คือ โอโมเตนาชิ มีตัวอย่างธุรกิจญี่ปุ่นเยอะมาก ส่วนใหญ่เรารู้สึกเห็นด้วย แต่ส่วนน้อยเรารู้สึกขัดๆ นิดหน่อย เพราะตัวอย่างธุรกิจในเล่มถูกเลือกผ่านรสนิยมของอาจารย์ เกือบทุกธุรกิจจึงให้ความรู้สึกเหมือนกัน คือ ให้บริการแบบเฟิร์สคลาส ละเมียดละไม อาจมีสนุกสนานบ้าง แต่โดยมากเป็นความรู้สึกนอบน้อมและมีมารยาทอย่างญี่ปุ่น

มีตัวอย่างธุรกิจไทยน้อยเกินไป จนเราเข้าใจไปว่า จะมีโอโมเตนาชิได้ ธุรกิจต้องส่งมอบ value ให้ลูกค้าในลักษณะนั้นแบบเดียวเหรอ มันดูขัดๆ กับลักษณะของคนไทยรึเปล่านะ

คนไทยเองก็มีหลายคาแรคเตอร์ ทั้งคนสนุกสนานเฮฮา รื่นเริง จัดจ้าน กลุ่มศิลปินมีฝัน ช่างฝีมือเน้นงานศิลป์ หรือกลุ่มผู้ดีที่คาดหวังกิริยาวาจาชดช้อยงดงาม... ตอนอ่านๆ อยู่คืออยากยกมือถามมากเลยค่ะ ว่าเราไม่สามารถจับบริบทหลากหลายของคนไทยใส่ลงกล่องโอโมเตนาชิได้พอดีนัก... รึเปล่านะ?

ก็พอดีได้เห็นโพสต์ FB เรื่องช่างแต่งหน้าในงานวันแต่งงานของตัวอาจารย์เอง พี่ช่างเป็น super ตัวอย่างโอโมเตนาชิฝั่งคนไทย เพราะพี่คิด-ทำ-พูดไปไกลและกว้างกว่าบริการแต่งหน้าเจ้าสาวมากๆ

และนั่นก็เลยทำให้เราเข้าใจว่า
โอโมเตนาชิไม่ใช่เรื่องเกี่ยวกับนิสัย แต่เป็นการส่งมอบประสบการณ์เหนือความคาดหวังไปไกล x10 เท่า เพราะมันเป็นบริการที่ออกมาจาก Being ของคนๆ นี้ มันไกลกว่า SOP ที่ออกมาจากตัวบริษัท(แต่ SOP มีก็ดีนะ อย่างวิธีเปิดประตูคนขับรถผู้บริหารที่อจ.พูดถึงในเล่ม มันก็คือ SOP เลยล่ะ)​

รากของโอโมเตนาชิไม่ได้ตื้นเขินเพียงเพราะผู้ใหญ่สั่งมา บริษัทสั่งมา หรือพ่อแม่สอนมา แต่มันออกมาจาก 'ตัวตน'​ของคนที่ภูมิใจกับสิ่งที่ทำอยู่ จึงอยากส่งมอบบริการดีที่สุดให้ลูกค้าของเขา อยากส่งมอบบริการที่ดีขึ้นๆ ทุกวันๆ

เราชอบที่อ.เกตุ เริ่มคำอธิบายโอโมเตนาชิว่า เป็นการบริการที่วางอยู่บนความเท่าเทียมกับลูกค้า

ไม่ได้อยู่ต่ำกว่า (แล้วต้องพินอบพิเทา หรือถูกอีกฝ่ายกดขี่)
ไม่ได้อยู่สูงกว่า (แล้วข่มหรือเหยียดลูกค้า)

แค่จุดนี้จุดเดียว ก็ทำให้โอโมเตนาชิแตกต่างจาก service mind และมารยาทให้การให้บริการแล้ว

ในเล่มยังมีการพูดถึงอะริกาโตะ vs อะริกาไต้
(แปลว่า ขอบคุณ vs น่าขอบคุณจังเลย)​

อ.เกตุให้เวลากับการอธิบายเรื่อง 'ขอบคุณ'​ ไว้มากอยู่ เราสามารถรู้สึกขอบคุณได้อย่างไร จะแสดงออกว่าขอบคุณได้แบบไหน อ่านแล้วจะจิตใจอ่อนโยน แล้วกล่าวขอบคุณได้สบายใจขึ้น

ส่วนคำว่า อะริกาไต้
เป็นจุดสังเกตที่อจ.เห็นความต่างของคนไทยและญี่ปุ่น

ในขณะที่คนไทยจะพูดว่า 'อุ๊ย โชคดีจัง ช่วงนี้ดวงดี มือขึ้น ดวงขึ้น'​

ฟากคนญี่ปุ่นจะใช้คำว่า อะริกาไต้ หมายถึง น่าขอบคุณจัง สิ่งนี้เกิดขึ้นกับฉัน ฉันรู้สึกขอบคุณจังเลย

จะเห็นได้ว่า ฝั่งนึงมองสถานการณ์เป็นพลังภายนอก ควบคุมไม่ได้ เป็นเรื่องโชคดวงเคราะห์
แต่อีกฝั่งมองในฐานะผู้รับสิ่งดีๆ ที่สิ่งนี้เกิดขึ้นกับฉัน จึงรู้สึกขอบคุณ เมื่อตระหนักแล้วขอบคุณ และทำซ้ำสม่ำเสมอ เราจะรู้สึกขอบคุณและเป็นสุขกับชีวิต

ทั้งนี้ทั้งนั้น
เรื่องอะริกาไต้เป็นแค่จุดเล็กๆ ในเรื่อง ไม่ใช่บทใหญ่อะไร แต่เราชอบ เพราะมันทำให้เห็นความแตกต่างของผู้คน

อาจารย์เล่าตัวอย่างเถ้าแก่เนี้ยนั่งตบยุงรอลูกค้าอยู่ในร้านมืดๆ ทึมๆ ไม่เห็นลูกค้ามาสักที ก็เปิดซีรีส์นั่งดูวนไป รอว่าเมื่อไรลูกค้าจะมา

ในขณะที่ฝั่งญี่ปุ่น พนักงานจะมีการประชุมเพื่อแบ่งปันเรื่องราวทั้งดีและร้ายเสมอ ทั้งวิธีพูดเพื่อปิดการขายให้ได้ หรือจุดสังเกตเล็กๆ น้อยๆ ที่ให้บริการได้ดีขึ้น หรือเวลาว่างที่ไม่มีลูกค้าเข้าร้าน ก็เป็นเวลาดีที่จะฝึกบทบาทสมมติว่า ถ้ามีลูกค้าเจ้าปัญหาเข้ามาที่ร้าน เราควรพูดจาหรือปฏิบัติตัวด้วยอย่างไร เพื่อนร่วมงานแบ่งปัน case ยากๆ สม่ำเสมอ และก็ช่วยให้ทั้งทีมบริการได้ดีขึ้นทุกคน ช่วยกระชับความสัมพันธ์ของทีมด้วย

เราชอบที่อาจารย์เล่าว่า ในธุรกิจบริการที่ญี่ปุ่น เขาจะติดกระจกบานใหญ่ไว้ข้างประตูที่เปิดออกสู่พื้นที่ของลูกค้า การเช็คตัวเองว่าเสื้อผ้าหน้าผมและรอยยิ้มของตัวเอง พร้อมที่จะก้าวออกไปแล้วหรือยัง เป็นเหมือนการเตรียมความพร้อมของนักแสดงก่อนก้าวขึ้นเวทีออกไปหน้าม่าน เพื่อทำหน้าที่ของตนวันนี้ให้ดีที่สุด

อ่านจนจบเล่มแล้วคิดว่า
โอโมเตนาชิเป็นทั้ง mindset, way of life, อุปนิสัย และวัฒนธรรมองค์กร

ไม่ใช่ว่าเป็นเพราะพวกเค้าเป็นคนญี่ปุ่นจึงทำสิ่งเหล่านี้ได้ แต่เป���นเพราะมันคือการมองบริการผ่านสายตาคนละแบบ จึงส่งมอบคุณค่าออกมาได้ลึกซึ้ง ไม่แปลกที่ลูกค้าจะประทับใจ ความรู้สึกดีมากที่ได้รับบริการแบบนั้นมันจดจำได้ และอยากบอกต่อถึงประสบการณ์ที่พวกเขาได้รับออกไปให้คนอื่นๆ ได้รับรู้

และเพราะมันไม่่เกี่ยวกับเชื้อชาติ
คนไทยซึ่งมีทั้งน้ำใจและ service mind เป็นทุนเดิม สามารถเพิ่มเติมโอโมเตนาชิเข้าไปได้อย่างกลมกลืน และยกระดับประสบการณ์ของลูกค้าขึ้นไปอีกขั้นอย่างเป็นธรรมชาติค่ะ

[Mo Melody · Rating 5 out of 5]

อ่านเพลินสนุกมาก อ่านไปก็คิดถึงญี่ปุ่นไป เล่มเล็กน้ำหนักเบา เราพกไปอ่านระหว่างเดินทางไปเข้าออฟฟิศ เลยอ่านจบช้า หนังสือเหมาะกับคนทำงานทุกสายอาชีพเลย ปรับใช้ได้หมด เมนไอเดียคือ การทำงานให้มีความใส่ใจ แล้วงานนั้นๆก็จะออกมาดี ชื่นใจทั้งคนที่กระทำและผู้ที่ได้รับการบริการ(ถูกกระทำ) ชอบตัวอย่างเรื่องเล่าที่ยกมาประกอบด้วยเห็นภาพชัดเจนมากค่ะ

[Gui Jatu · Rating 5 out of 5]

หนังสือสำหรับคนทำงานทุกระดับตั้งแต่ปฏิบัติการไปถึงหัวหน้างาน ชอบมากกกๆๆๆ

[Tum Kanapon · Rating 5 out of 5]

ให้เป็นเล่มที่ชอบที่สุด เล่มหนึ่งของปีนี้เลย
ให้ 5 ดาว

ผมคิดว่ามันคือการอธิบายคำว่า "Empathy" มาใช้ในงานบริการ ได้แบบเป็นรูปธรรม จำต้องได้

[Chatchawan Sangpreedeekorn · Rating 5 out of 5]

อ่านง่าย วางลำดับโครงเรื่องดี อ่านแล้วคิดถึงญี่ปุ่นสุดๆ

[Pongsatit Isarankura Na Ayuthaya · Rating 4 out of 5]

ถ้าหาก ไคเซ็น คือการพัฒนาอย่างต่อเนื่องสำหรับการผลิต โอโมเตนาชิ คงจะเป็นดังการพัฒนาความประทับใจ จากการพัฒนาการให้บริการอย่างต่อเนื่องกระมัง

[Tuitui Liw · Rating 3 out of 5]

โอโมเตนาชิ – จิตวิญญาณบริการแบบญี่ปุ่น คือแนวคิดที่ฝังรากลึกในจิตวิญญาณคนญี่ปุ่นมานานนับพันปี เป็นมากกว่าความใส่ใจธรรมดา คือความคิดถึงผู้อื่นด้วยความใส่ใจแบบละเอียดลออ ขุดลึกไปถึงก้นบึ้ง ต้นตอ จนพบความหมายของสิ่งที่ตัวเองทำ รวมถึงการเห็นคุณค่าของการพบกัน ช่วงเวลาที่ได้ดูแลลูกค้า จึงไม่แปลกใจที่เราจึงมักจะได้รับการบริการแบบเกินคาดหวังจากคนญี่ปุ่นอยู่บ่อยครั้ง

แต่ผู้เขียนก็ได้เน้นย้ำว่า ไม่ใช่คนญี่ปุ่นทุกคนจะมีโอโมเตนาชิ และในปัจจุบัน ยังเป็นสิ่งที่อาจจะกำลังจะเลือนหายไปจากสังคมญี่ปุ่นด้วยซ้ำ ซึ่งก็คงจริง เพราะตอนกลับไปเที่ยวญี่ปุ่นสองรอบหลัง ก็ไม่ได้พบเจอโอโมเตนาชิ มากเท่ารอบแรกแล้ว อาจเพราะคนรุ่นใหม่เติบโตด้วยหลากหลายวัฒนธรรมที่มีอิทธิพลในชีวิตประจำวัน (จากการเสพสื่อโซเชียลมีเดีย ท่องโลกอินเตอร์เน็ต การไปเรียนต่อต่างประเทศ ฯลฯ)

แต่ถึงอย่างไร ก็เป็นเรื่องดีที่ผู้เขียนก็อยากจารึกความทรงจำและความรู้เกี่ยวกับโอโมเตนาชิให้คงอยู่ต่อไป

—

แล้วโอโมเตนาชิ ต่างจาก Service การบริการ อย่างไร

โอโมเตนาชิ ไม่เหมือนกับการบริการ เพราะ โอโมเตนาชิ เป็นการดูแล ใส่ใจ โดยไม่หวังสิ่งตอบแทน ไม่ได้มองว่าลูกค้าคือพระเจ้า ไม่ได้รับใช้เยี่ยงทาส แต่คนที่มีโอโมเตนาชิจะดูแลลูกค้าด้วยความรู้สึกว่าคนที่อยู่ตรงหน้าคือคนสำคัญ เหมือนครอบครัวตัวเองจึงต้องดูแลให้ดีที่สุด มันจึงไม่ใช่งานบริการธรรมดาที่ทำตามรูปแบบเดิมๆ แพทเทิรน์เดิมๆในคู่มือ แต่เป็นการออกแบบประสบการณ์ให้ลูกค้าได้รับความประทับใจกลับไป ไม่มีแบบแผนตายตัว เป็นงานที่ต้องใช้แรงจูงใจ และเห็นคุณค่าในสิ่งที่ทำ

—

จุดเริ่มต้นของแนวคิด โอโมเตนาชิ มาจากพิธีชงชา (ซะโด) ซี่งเป็นการเชิญแขกมาจิบน้ำชาที่บ้าน เริ่มตั้งแต่การจัดห้อง เตรียมอุปกรณ์ เตรียมถ่านให้พอที่จะต้มน้ำเดือด หาขนมที่เข้ากับฤดูกาลและถูกใจแขก โดยระหว่างชง มีการกะจังหวะชงชาโดยสังเกตอารมณ์และความรู้สึกของแขก ทำให้แขกรู้สึกเย็นสบายในหน้าร้านและรู้สึกอบอุ่นในหน้าหนาว วิธีหยิบจับอุปกรณ์ต่างๆ ทำอย่างไรให้ดูสวย จัดแต่งดอกไม้ตามฤดูกาลอย่างเรียบง่าย ซึ่งแสดงถึงความงดงามตามธรรมชาติโดยไม่ปรุงแต่งจนเกินไป เตรียมอุปกรณ์กันฝนแม้ในวันที่ฝนไม่ตก


ไม่ว่าจะทำอะไรก็คิดถึงแขกก่อนเสมอ ความเคารพ ความสะอาด และเงียบสงบ เป็นหัวใจหลักของการชงชา ซึ่งถือเป็นศาสตร์แขนงหนึ่งของวัฒนธรรมญี่ปุ่นที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

ถามว่าทำไมต้องใส่ใจทุกรายละเอียดขนาดนี้ คนญี่ปุ่นมีแนวคิดว่า แขกสละเวลาเดินทางมาพบเรา และก็ไม่รู้จะมีโอกาสได้พบกันอีกครั้งเมื่อไหร่ การได้ใช้เวลาจิบชาด้วยกันเงียบๆคือช่วงเวลาที่มีค่ามากดั่งทองคำ จึงต้องทำออกมาให้ดีที่สุดนั่นเอง

—

ทั้งนี้ โอโมเตนาชิ ไม่ใช่แค่การรับใช้ การทำตามสั่ง ตามที่ลูกค้าต้องการ แต่เป็นการมอบสิ่งสำคัญที่สุดสำหรับลูกค้า การถามคำถามกลับไปที่ลูกค้าจะช่วยให้เข้าใจนำเสนอสิ่งที่เหมาะสมที่สุดได้ เพราะหากคนในครอบครัวเราเลือกสิ่งที่ไม่เหมาะสม เราก็ต้องกล้าถาม กล้าเสนอแนะ ลูกค้าก็เช่นกัน

—

ลองสำรวจดูว่า เราจะนำเอา โอโมเตนาชิ มาใช้ในงานที่เราทำได้อย่างไร หลักๆเลยก็คือ เรามีความสุขจากการที่เห็นผู้อื่นมีความสุข อิ่มใจในผลงานที่ตัวเองสร้าง ภูมิใจในตัวเอง ไม่ให้ใครมาดูถูก และไม่ดูถูกตัวเอง

จังหวะที่เรารู้สึกมีความสุข อิ่มใจ มีพลังมากยิ่งขึ้น แปลว่าเรามี “โอโมเตนาชิ” ในการทำสิ่งนั้นนั่นเอง

[Nanappp · Rating 5 out of 5]

อ่านเข้าใจง่ายมากๆ เข้าใจมากขึ้นเกี่ยวกับโอโมเตนาชิ เหมือนเป็นทั้งทักษะ ทัศนคติ อีกอย่างที่สำคัญมากคือตัวบุคคล😂 ถ้าคน service mind ดีอยู่แล้วทำแล้วก็คือพุ่งติดจรวด

ตอนต้นเล่มบอกว่าคนญี่ปุ่นบอกกับคุณเกตุว่าสิ่งเหล่านี้กำลังจะหายไปจากญี่ปุ่นนะ (เขียนตอนปี 2021) เราก็คิดว่าไม่ค่อยแปลกใจ นอกเหนือจากงานแนวบริการแล้ว คนทั่วๆไปที่จะมีความ "ใส่ใจ" กับสิ่งรอบข้างเองก็คงน้อยลงตามความกดดันของสังคมแหละ

[Jutatip Charoenyingwattana · Rating 4 out of 5]

ยังชอบความจำแนกความละเมียดในการบริการที่อาจารย์เกตุมาเล่าให้ฟังอยู่ และชอบการพูดถึงโอโมเตะนาชิในเชิงโปรดักส์ด้วย ไม่ใช่แค่เซอร์วิสเท่านั้น

ภาพรวมเป็น being เล็กๆน้อยๆที่สามารถสร้างทั้งผู้ให้และผู้รับมีความสุข ถือเป็นหนังสือเบาๆที่ชวนอ่านสิ้นปีค่ะ

[Wanmata · Rating 5 out of 5]

เป็นหนังสือที่เหมาะกับทุกคน ไม่ใช่เฉพาะคนที่ทำอาชีพด้านบริการ แต่ทุกอาชีพสามารถนำไปปรับใช้ได้

อ่านแล้วมีไฟอยากทำองค์กรให้มีโอโมเตนาชิมั่ง 555

[songdejc · Rating 5 out of 5]

Fun book to read. Inspired to make work better.

[Wai · Rating 5 out of 5]

อบอุ่น มีความหวัง

[Ron Siriwat · Rating 1 out of 5]

เนื้อหาเบาบางมาก อย่างกับรายงานเด็กประถมที่รวบรวมเนื้อหามาจากอินเตอร์เน็ทที่เขาแชร์กันทั่วไป ไม่มีทัศนะของผู้เขียนที่อ่านแล้วรู้สึกว่าเป็นความรู้เป็นการตกผลึกอะไรในหัวข้อที่เขียนเลย ผิดหวังมากครับ