Άπαντα Τόμος Γ΄

by Δημοσθένης Βουτυράς

...] Πίσω απο την παθολογία των ηρώων του Βουτυρά, υπάρχει στο έργο του ένας κοινωνικός περίγυρος και ένα πλέγμα κοινωνικών πρακτικών, η σημασία των οποίων, ίσως επειδή είανι υπαινικτικές, ή ίσως επειδή είναι πολύ βιωμένες και χωνεμένες στη γραφή του, διέφυγε της προσοχής των κριτικών. Για να καταλάβουμε όμως τον "κόσμο" του έργου του, πρέπει να καταλάβουμε την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής που γράφτηκε. Ο Βουτυράς δεν είχε πλαίσιο του έργου του τα περιθωριακά στρώματα, όπως φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αλλά ολόκληρο το ελληνικό προλεταριάτο της πρώτης εικοσαετίας του αιώνα μας. Η αποσπασματική και προβληματική ανάπτυξη του καπιταλισμού στην Ελλάδα είχε ως συνέπεια την αποσπασματική και ιδόμορφη ανάπτυξη της ελληνικής εργατικής τάξης. [...] (Από την εισαγωγή της έκδοσης)
Περιεχόμενα

Πρόλογος
Εισαγωγή
ΟΙ ΑΛΑΝΙΑΡΗΔΕΣ
ΜΑΚΡΙΑ ΑΠ' ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ
Μακριά απ' τον κόσμο
Το ξεχαρβάλωμα
Το κοριτσάκι με τα κόκκινα
Η εκδίκηση πού θα έρθει
Το τζάκι
Η μαύρη φορεσιά
Το σπίτι του γλεντιού
Μάχη φαντάσματος
Το κούφιο δέντρο
Η επικήρυξη
Το βουβό σπίτι
Εσύ μπορείς;...
Παραμονή Πρωτοχρονιάς
ΤΟ ΓΚΡΕΜΙΣΜΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ
Το γκρέμισμα των θεών
Και τα μπουμπούκια είχαν ανοίξει
Ευτυχισμένος
Οι αχώριστοι
Νύχτα τρομάρας
Τα εμπόδια
Η ίδια εποχή
Μια μέρα ανοιξιάτικη
Κακές μέρες
Η συντροφιά των γερόντων
Η κρυμμένη Σίβυλλα
Τραγουδάει ο δεσπότης!
Ο θείος του Κανούλη
ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Υπομνήματα πρώτων δημοσιεύσεων
Ένα ποίημα
Κριτικές
Σωτήρης Σκίπης, Φώτος Πολίτης, Τέλλος Άγρας, Π. [Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος]
Αλληλογραφία
Από τη Χαραυγή, Από τη Νέα Ζωή, Με τα Γράμματα

440 pages, Paperback

Published November 1, 1999

About the author

Ο Δημοσθένης Βουτυράς, γιος του συμβολαιογράφου Νικολάου Βουτυρά και της Θεώνης το γένος Παπαδή γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια και ο πατέρας του εργαζόταν ως δάσκαλος. Μετά από μερικά χρόνια εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στον Πειραιά, όπου ο πατέρας του διορίστηκε ως συμβολαιογράφος. Εκεί τέλειωσε το Δημοτικό και ξεκίνησε τη φοίτησή του στο Γυμνάσιο, την οποία όμως διέκοψε, καθώς παρουσίασε κρίσεις επιληψίας. Η ιδιαιτερότητά του προκάλεσε την υπερπροστατευτικότητα των γονιών του και έτσι πέρασε τα εφηβικά χρόνια χωρίς στερήσεις. Παρακολούθησε μαθήματα μουσικής, ξιφασκίας, γράφτηκε στη Σχολή Μαχαιριάδη, τα διέκοψε όλα όμως λόγω της ιδιοσυγκρασίας του.

Το 1900 πραγματοποίησε την πρώτη του εμφάνιση στο χώρο των γραμμάτων δημοσιεύοντας ένα άρθρο στην καθαρεύουσα στο περιοδικό του Πειραιά "Χρονογράφος" και ένα στο "Περιοδικόν μας" του Γεράσιμου Βώκου (με τον οποίο ακολούθησε σταθερή συνεργασία). Γύρω στο 1902 ο πατέρας του εγκατέλειψε την εργασία του και ασχολήθηκε με οικοδομικές επιχειρήσεις. Στο εργοστάσιο σιδηρουργίας που έχτισε εργάστηκε αρχικά και ο Δημοσθένης. Στην περίοδο αυτή τοποθετείται η δημοσίευση του διηγήματος «Ο Λαγκάς», που έγινε δεκτό με επαινετικά σχόλια από τον Παλαμά και τον Ξενόπουλο (1903). Ακολούθησαν νέες δημοσιεύσεις έργων του σε λογοτεχνικά περιοδικά, μεταξύ άλλων και στα Παναθήναια. Γύρω στο 1904 παντρεύτηκε τη Μπετίνα Φέξη, με την οποία απέκτησε μερικά χρόνια αργότερα δυο κόρες.

Η ζωή του άλλαξε δραματικά μετά την οικονομική καταστροφή και την αυτοκτονία του πατέρα του το 1905. Προσπάθησε να αναλάβει τη συνέχιση της επιχείρησης, απέτυχε όμως και την οδήγησε στην ολοκληρωτική πτώχευση. Δυο χρόνια αργότερα μετακόμισε με τη σύζυγό του στο Κουκάκι και στράφηκε στην επαγγελματική πεζογραφία, πουλώντας διηγήματα σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής. Η καταξίωσή του ως πεζογράφου προήλθε αρχικά από τον ελληνισμό της Διασποράς, συγκεκριμένα από την Αλεξάνδρεια. Μετά το 1920 άρχισε να γίνεται γνωστός και στην Αθήνα. Η πορεία του ήταν ανοδική και μέχρι το 1923, οπότε τιμήθηκε με το Αριστείο των γραμμάτων και των Τεχνών, είχαν τυπωθεί ήδη δέκα βιβλία του. Λόγω της συνεχιζόμενης οικονομικής του ανέχειας ασχολήθηκε επίσης με τη συγγραφή σχολικών συγγραμμάτων σε συνεργασία με τον Μ.Παπαμιχαήλ, η προσπάθεια όμως ναυάγησε καθώς το αναγνωστικό της τρίτης δημοτικού που ολοκλήρωσαν καταργήθηκε από τη δικτατορία του Παγκάλου. Συνέχισε να ζει από τη συγγραφή και το 1931 τιμήθηκε με το Αριστείο του Δήμου Πειραιώς. Λίγους μήνες πριν την κήρυξη του πολέμου από την Ιταλία πρόλαβε να γιορτάσει τα σαράντα χρόνια της λογοτεχνικής του δράσης στην ταβέρνα Μπογράκου στην Κυψέλη, όπου σύχναζε. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής τάχθηκε υπέρ της Αντίστασης. Μετά το τέλος του Εμφυλίου, σε ηλικία 80 χρόνων δημοσίευσε το «Αργό Ξημέρωμα». Ως το θάνατό του έζησε κατάκοιτος, φτωχός και παραγνωρισμένος από την κρατική εξουσία (η Ακαδημία Αθηνών αρνήθηκε την πρόταση για υποψηφιότητά του σε δυο συνεχείς εκλογές). Πέθανε το 1954.

Το πεζογραφικό έργο του Βουτυρά, σχεδόν αποκλειστικά διηγηματικό, εντάσσεται στο πλαίσιο του κοινωνικού ρεαλισμού και οριοθετεί το πέρασμα από την ηθογραφία στην αστική πεζογραφία. Ως μόνιμο θέμα του κυριαρχεί η ζωή των περιθωριακών (λούμπεν) ομάδων της Αθήνας και του Πειραιά. Έχοντας ζήσει κοντά τους ο Βουτυράς περιέγραψε τη ζωή και την ψυχοσύνθεσή τους με έντονα ζοφερά χρώματα και καταθλιπτικό ύφος, παρουσιάζοντας ωστόσο και μια τάση προς την ουτοπία. Παράλληλα απεικόνισε την άρνηση των ομάδων αυτών να ενταχτούν στην οργανωμένη κοινωνία, άρνηση η οποία αποτυπώθηκε και στην άναρχη δομή των έργων του, σε κάποια από τα οποία συναντούμε επίσης στοιχεία μεταφυσικής και επιστημονικής φαντασίας, τα οποία λειτουργούν συμβολικά.
(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).