What do you think?
Rate this book
Czystka
Każdy ma prawo zapomnieć lub chociaż milczeć o doznanych krzywdach i żyć nowym życiem. Tak jak ojciec autorki. Ale życie bez korzeni jest bardzo trudne – bo każdy ma prawo wiedzieć, kim jest, z kogo się wywodzi i jakie traumy odziedziczył. Katarzyna Surmiak-Domańska chce wiedzieć. Chce także odzyskać babcię Franciszkę, która w jej życiu nie istniała. Ta książka jest zapisem odbudowywania pamięci – jednej kobiecie przywraca w niej miejsce, drugiej pozwala zrozumieć, jak przeszłość wpływa na wszystkich żyjących członków rodziny.
Czystka to pisana z reporterską wnikliwością rodzinna saga, śledztwo genealogiczne prowadzone z dystansem niepozbawionym czułości, badanie historii rodziny na podstawie skrawków i analogii. Z zachowanych listów, zamazanych wspomnień, ale także przemilczeń i niedopowiedzeń wyłania się stopniowo obraz wiejskiego życia na Kresach – od pozornej idylli przedwojennej wielokulturowości, przez grozę wojny i horror rzezi wołyńsko-galicyjskiej, po zagładę tamtego świata, wysiedlenia, zajmowanie domów po Niemcach i próby budowania wszystkiego od początku. Nie brakuje tu postaci drugoplanowych – poza najbliższą rodziną pojawiają się także ciotka pracująca jako służąca we Francji, wuj z Ameryki i liczni krewni. Ich obecność to tło barwne i nieodzowne, by obraz stał się kompletny, a przeszłość odzyskana.
Czystka to pisana z reporterską wnikliwością rodzinna saga, śledztwo genealogiczne prowadzone z dystansem niepozbawionym czułości, badanie historii rodziny na podstawie skrawków i analogii. Z zachowanych listów, zamazanych wspomnień, ale także przemilczeń i niedopowiedzeń wyłania się stopniowo obraz wiejskiego życia na Kresach – od pozornej idylli przedwojennej wielokulturowości, przez grozę wojny i horror rzezi wołyńsko-galicyjskiej, po zagładę tamtego świata, wysiedlenia, zajmowanie domów po Niemcach i próby budowania wszystkiego od początku. Nie brakuje tu postaci drugoplanowych – poza najbliższą rodziną pojawiają się także ciotka pracująca jako służąca we Francji, wuj z Ameryki i liczni krewni. Ich obecność to tło barwne i nieodzowne, by obraz stał się kompletny, a przeszłość odzyskana.
288 pages, Hardcover
First published September 29, 2021
9 people are currently reading
655 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 33 reviews
January 8, 2023
W "Czystce" Katarzyna Surmiak-Domańska rekonstruuje życie swojej babci Franki, która wraz z dziećmi przeżyła czystkę etniczną w Ukrainie. Autorka dorastała w domu, w którym ten temat nie istniał. Jej ojciec miał wtedy 10 lat i było to dla niego tak traumatyczne doświadczenie, że nawet jako dorosły mężczyzna unikał tematu i wspomnień od swojej mamie France. Autorka sama określa siebie bezbabciowcem, dopiero w wieku 6 lat dowiedziała się, że dzieciom należą się dwie babcie.
Katarzyna Surmiak-Domańska odtworzyła te wydarzenia oraz życie swojej babci z różnych źródeł historycznych, zachowanych listów, niewyraźnych wspomnień i niedopowiedzień.
To była przejmująca, momentami trudna lektura o rzezi wołyńsko-galicyjskiej i jej konsekwencjach w psychice, o zespole stresu pourazowego, o przekazywaniu traum z pokolenia na pokolenia również poprzez milczenie, o wychowaniu bez wiedzy o przeszłości za to przez zakazy, kontrolę i nadmierną troskę.
Ps. Miałam przyjemność być na spotkaniu autorskim z Katarzyną Surmiak-Domańską podczas Literackiego Sopotu i byłam pod dużym wrażeniem. Szczególnie zapadł mi w pamięć czytany przez autorkę fragment z rodzinną wizytą w kinie na filmie Wołyń.
Katarzyna Surmiak-Domańska odtworzyła te wydarzenia oraz życie swojej babci z różnych źródeł historycznych, zachowanych listów, niewyraźnych wspomnień i niedopowiedzień.
To była przejmująca, momentami trudna lektura o rzezi wołyńsko-galicyjskiej i jej konsekwencjach w psychice, o zespole stresu pourazowego, o przekazywaniu traum z pokolenia na pokolenia również poprzez milczenie, o wychowaniu bez wiedzy o przeszłości za to przez zakazy, kontrolę i nadmierną troskę.
Ps. Miałam przyjemność być na spotkaniu autorskim z Katarzyną Surmiak-Domańską podczas Literackiego Sopotu i byłam pod dużym wrażeniem. Szczególnie zapadł mi w pamięć czytany przez autorkę fragment z rodzinną wizytą w kinie na filmie Wołyń.
May 12, 2022
3,5
Liczyłam, że „Czystka” Katarzyny Surmiak-Domańskiej będzie moją książką roku, a przynajmniej trafi na listę ulubionych.
Wydawnictwo, format: śledztwo tropem rodzinnych tajemnic, mikro historia na tle historii w skali makro i wreszcie wyróżnienie Magazynu „Książki” obiecywały bardzo dużo.
Start był słaby, grzęzłam w koligacjach rodzinnych, poznawałam kolejne postaci, wspomagając się drzewem genealogicznym umieszczonym na początku książki, a ich istotności dla całości opowieści nie potrafiłam ocenić. I choć na poziomie intelektualnym wiedziałam, że to po to by i dla mnie bohaterowie stali się kimś więcej niż nazwiskami, to czułam przede wszystkim znużenie.
Najbardziej interesująca była dla mnie w „Czystce” geneza rzezi, przyczyny rozwoju nacjonalizmu ukraińskiego na Kresach i jego powiązanie z greckokatolickim kościołem, dyskryminacyjna polityka polskiego rządu z okresu międzywojnia. Ale ten temat miałam już rozpoznany przed lekturą. Doceniam też tę pozycję za bardzo wyważony ton, ale przez to, że ta prywatna część nie zaangażowała mnie tak jak na to liczyłam, po lekturze miałam poczucie, że niewiele straciłabym nie czytając jej.
Liczyłam, że „Czystka” Katarzyny Surmiak-Domańskiej będzie moją książką roku, a przynajmniej trafi na listę ulubionych.
Wydawnictwo, format: śledztwo tropem rodzinnych tajemnic, mikro historia na tle historii w skali makro i wreszcie wyróżnienie Magazynu „Książki” obiecywały bardzo dużo.
Start był słaby, grzęzłam w koligacjach rodzinnych, poznawałam kolejne postaci, wspomagając się drzewem genealogicznym umieszczonym na początku książki, a ich istotności dla całości opowieści nie potrafiłam ocenić. I choć na poziomie intelektualnym wiedziałam, że to po to by i dla mnie bohaterowie stali się kimś więcej niż nazwiskami, to czułam przede wszystkim znużenie.
Najbardziej interesująca była dla mnie w „Czystce” geneza rzezi, przyczyny rozwoju nacjonalizmu ukraińskiego na Kresach i jego powiązanie z greckokatolickim kościołem, dyskryminacyjna polityka polskiego rządu z okresu międzywojnia. Ale ten temat miałam już rozpoznany przed lekturą. Doceniam też tę pozycję za bardzo wyważony ton, ale przez to, że ta prywatna część nie zaangażowała mnie tak jak na to liczyłam, po lekturze miałam poczucie, że niewiele straciłabym nie czytając jej.
October 30, 2022
Za odwagę. Imponującą. I za podziwu godną pracę reporterską, historyczną; za znakomity pomysł na książkę. Za to piąta gwiazdka. I za ten cytat:
„Pamiętam, co powiedział ojciec: najgorsze, co możemy dziś zrobić, to rozgrzebywać stare animozje. Jeśli coś warto ocalić ze smutnej opowieści o czystce, to świadomość, że jako ludzie, niezależnie od nacji, jesteśmy zdolni do wszystkiego.”
Niby banał, ale nie w przypadku Autorki i jej rodzinnej historii, a jeszcze bardziej nie dziś - jesienią 2022 roku.
„Pamiętam, co powiedział ojciec: najgorsze, co możemy dziś zrobić, to rozgrzebywać stare animozje. Jeśli coś warto ocalić ze smutnej opowieści o czystce, to świadomość, że jako ludzie, niezależnie od nacji, jesteśmy zdolni do wszystkiego.”
Niby banał, ale nie w przypadku Autorki i jej rodzinnej historii, a jeszcze bardziej nie dziś - jesienią 2022 roku.
October 8, 2021
Książka napisana pięknym językiem o bolesnym doświadczeniu rodzinnym, pokoleniowym, narodowym. Próba dotarcia do tożsamości, przepracowania traum nieprzepracowanych przez poprzednie pokolenie. Reporterka, która niezłomnie szuka prawdy, rekonstruuje przeszłość niemożliwie trudną do zrekonstruowania. Przejmująca lektura.
January 10, 2022
Mam ogromne szczęście, że Katarzyna Surmiak-Domańska, jedna z najlepszych polskich reporterek, autorka moich ulubionych reportaży - „Mokradełko”, „Ku Klux Klan. Tu mieszka miłość” była moją tutorką w Polskiej Szkole Reportażu. Cieszę się niezwykle też z tego, że już w marcu 2022 roku będę prowadzić z Katarzyną spotkanie w ramach „Café de l’Europe” we Wrzeniu Świata. Książką, o której będziemy rozmawiać będzie, między innymi, nowy reportaż autorki - „personalna non-fiction” - „Czystka” - książka roku 2021 według Magazynu Książki.
Katarzyna Surmiak-Domańska pokazuje nam codzienność Kresów, przemoc ukraińskich nacjonalistów, rzeź wołyńską - w ujęciu panoramicznym, w którym osadzona jest prywatna opowieść, podróż w nieznane, zanurzanie się w odmęty historii swojej rodziny, by zrekonstruować to, o czym zapomniano lub nie chciano pamiętać.
Juliusz Kurkiewicz pisze, że ją cechuje „reporterski chłodek”, sama autorka w książce mówi o swoim podobieństwie do zdystansowanej ciotki i o tym, że nie do końca ufa zbyt wylewnym ludziom. Sama w książce nie jest wylewna (chociaż z przyjemnością wyłapywałam i syciłam się pojedynczymi odsłonięciami autorki), ale z wielowymiarowej opowieści o historycznej czystce wyłania się prawdziwie czuły i jednocześnie bolesny obraz rodziny poharatanej traumami, tworzącej własną historię, której zrozumienie może być kluczowe dla funkcjonowania nas, kolejnego pokolenia. Traumie zresztą reporterka poświęca dużo miejsca. „Dziecko rodzica dźwigającego w sobie taką niewyrażoną traumę czuje się w szczególny sposób zanurzone w jego świecie. Choć będąc tego nieświadomym, nie potrafi nadać własnym doznaniom znaczeń”.
Katarzyna Surmiak-Domańska pokazuje nam codzienność Kresów, przemoc ukraińskich nacjonalistów, rzeź wołyńską - w ujęciu panoramicznym, w którym osadzona jest prywatna opowieść, podróż w nieznane, zanurzanie się w odmęty historii swojej rodziny, by zrekonstruować to, o czym zapomniano lub nie chciano pamiętać.
Juliusz Kurkiewicz pisze, że ją cechuje „reporterski chłodek”, sama autorka w książce mówi o swoim podobieństwie do zdystansowanej ciotki i o tym, że nie do końca ufa zbyt wylewnym ludziom. Sama w książce nie jest wylewna (chociaż z przyjemnością wyłapywałam i syciłam się pojedynczymi odsłonięciami autorki), ale z wielowymiarowej opowieści o historycznej czystce wyłania się prawdziwie czuły i jednocześnie bolesny obraz rodziny poharatanej traumami, tworzącej własną historię, której zrozumienie może być kluczowe dla funkcjonowania nas, kolejnego pokolenia. Traumie zresztą reporterka poświęca dużo miejsca. „Dziecko rodzica dźwigającego w sobie taką niewyrażoną traumę czuje się w szczególny sposób zanurzone w jego świecie. Choć będąc tego nieświadomym, nie potrafi nadać własnym doznaniom znaczeń”.
June 5, 2023
Dam 5 bo naprawdę sprawnie napisane, bez zbędności i pomimo zawiłości w postaciach, czasie, pomiędzy prywatą a historią czytelnik się nie gubi. Jedna z tych książek gdzie poznaje się historie przez odkrywanie rodzinnych dziejów autora jak w "Kajś" albo "Dom z Dwiema Wieżami".
December 15, 2023
DNF, może kiedy do niej wrócę
January 1, 2022
trzeba trochę przebrnąć przez pierwszą część - ale jest niezbędna. jak się zacznie drugą, nie można skończyć. doceniam to, że nie ma zbyt graficznych opisów, a jednocześnie wszystko to, co musi być powiedziane, jest - tak, żeby niczego nie zatajać. czytelnik szybko przywiązuje się do tej rodziny, zwłaszcza, kiedy samemu jest się z kresów i w sumie się nic o tych kresach nie wie. dużo przemyśleń bardzo cennych i bardzo mi bliskich - poczucie braku fundamentów, kiedy nie zna się historii rodzinnych, znieczulenie dzieci na wojnę przez nadmiar informacji w szkole. wszystko o polskiej traumie napisane absolutnie dobitnie i niesamowicie. widać, że mnóstwo pracy. na pewno doczytam artykuły wspomniane w tych rozdziałach.
myślę, że lektura obowiązkowa dla polaków generalnie, ale dla tych z kresów/mieszkających na ziemiach odzyskanych jeszcze bardziej. bo po przeczytaniu powstaje pytanie - ile osób wokół mnie ma taką historię i nosi ją w sobie, nawet o tym nie wiedząc?
myślę, że lektura obowiązkowa dla polaków generalnie, ale dla tych z kresów/mieszkających na ziemiach odzyskanych jeszcze bardziej. bo po przeczytaniu powstaje pytanie - ile osób wokół mnie ma taką historię i nosi ją w sobie, nawet o tym nie wiedząc?
February 19, 2022
"Czystka" Katarzyny Surmiak-Domańskiej została ogłoszona książką roku 2021 przez Magazyn "Książki". Czy nią jest? Nie wiem.
To dobrze napisana książka, w której historia powszechna (relacje polsko-ukraińskie, rzeź wołyńska, migracje wojenne) łączy się z historią osobistą, rodzinną, intymną. "Czystka" wpisuje się w obserwowalny trend sięgania po rodzinne historie, zanim będzie za późno, wyjaśniania traum, niedopowiedzeń, szukania odpowiedzi. Nie ma w tym trendzie nic złego, czytelnicy chcą czytać, wydawcy wydawać, i powstają dzięki temu książki ciekawe i wartościowe. Moje "ale" dotyczy jedynie jakości materiałów, splatanych z pojedynczych opowieści, wspomnień, zdjęć i listów. Czy to co się z tych strzępków wyłania jest równie ciekawe dla czytelnika, jak ważne dla autorki? Ile w tym prawdy, a ile domysłów? Brakuje w książce babci Frani, tak jak brakowało jej w życiu autorki. Ten brak jest właśnie najbardziej wymowny i symbolizuje te fragmenty skomplikowanej historii, których nie da się już odtworzyć.
Część historyczna, o banderowcach, była dla mnie bardzo interesująca. Zwłaszcza, że temat Wołynia jest często mocno eksploatowany politycznie i emocjonalnie. Tu mamy rzeczową i bezstronną informację, która przybiera na sile wzmocniona historią rodzinną, ofiary, obrońcy i ocaleńcy mają nazwiska, a i kaci mają twarze i swoje historie.
Jeśli zaś chodzi o przekazywanie traumy, najlepiej opisała to Anna Janko w "Małej Zagładzie".
To dobrze napisana książka, w której historia powszechna (relacje polsko-ukraińskie, rzeź wołyńska, migracje wojenne) łączy się z historią osobistą, rodzinną, intymną. "Czystka" wpisuje się w obserwowalny trend sięgania po rodzinne historie, zanim będzie za późno, wyjaśniania traum, niedopowiedzeń, szukania odpowiedzi. Nie ma w tym trendzie nic złego, czytelnicy chcą czytać, wydawcy wydawać, i powstają dzięki temu książki ciekawe i wartościowe. Moje "ale" dotyczy jedynie jakości materiałów, splatanych z pojedynczych opowieści, wspomnień, zdjęć i listów. Czy to co się z tych strzępków wyłania jest równie ciekawe dla czytelnika, jak ważne dla autorki? Ile w tym prawdy, a ile domysłów? Brakuje w książce babci Frani, tak jak brakowało jej w życiu autorki. Ten brak jest właśnie najbardziej wymowny i symbolizuje te fragmenty skomplikowanej historii, których nie da się już odtworzyć.
Część historyczna, o banderowcach, była dla mnie bardzo interesująca. Zwłaszcza, że temat Wołynia jest często mocno eksploatowany politycznie i emocjonalnie. Tu mamy rzeczową i bezstronną informację, która przybiera na sile wzmocniona historią rodzinną, ofiary, obrońcy i ocaleńcy mają nazwiska, a i kaci mają twarze i swoje historie.
Jeśli zaś chodzi o przekazywanie traumy, najlepiej opisała to Anna Janko w "Małej Zagładzie".
February 24, 2022
Kolejna książka o transmisji traumy głosem drugiego-trzeciego pokolenia. Czytałam z ciekawością, bo także starałam się kiedyś wydobyć i zachować wiedzę o tych wydarzeniach w mojej rodzinie. Mam też za sobą podróż do nieistniejącej od 1944 roku wsi rodzinnej mojej babci. Może to wydawać się nieoczywiste, ale autorka zachowuje sporo dystansu, przepracowuje to jakoś bardziej intelektualnie i na chłodno. Odpowiada mi to -w przeciwstawnej stylistyce można popaść w patos i rozedrganie.
October 19, 2021
2/3 książki bardzo mi się podobało, końcówka już trochę mniej porywająca, jakby autorce skończyły się pomysły, w jaki sposób te historie domknąć. Być może podstawowym problemem jest temat: własna rodzina. Wyważenie zawodowego obiektywizmu i empatycznego podejścia w przypadku osób najbliższych może być męczące i kłopotliwe. Rzecz poruszająca i napisana świetnym językiem.
September 27, 2022
Miałem napisaną świetną recenzję - niestety skasowała mi się. Więc powiem tylko tak: cudowna opowieść, reportaż rodzinny, w formie pewnego rodzaju śledztwa i budowy drzewa genealogicznego. Podobna do Kajś, tylko "akcja" dzieje się w Galicji a nie na Śląsku. Totalny hit, kandydat do książki roku dla mnie. Cudo, polecam z pełnym przekonaniem.
July 21, 2025
Interesuję się genealogią, więc drzewo genealogiczne na początku wprowadziło mnie w nastrój zagłębiania się w historię konkretnej rodziny, a równocześnie relacji polsko-ukraińskich. Na początku i na końcu książki zainteresowanie było największe, środek troszkę kulał, ale mimo to całość dała mi dużo pełniejszy obraz z czym mierzyliśmy się kiedyś i jak to wpływa na obecną sytuację.
November 4, 2021
Książka absolutnie przełomowa i bardzo ważna. Ogromny szacunek dla Autorki za jej wydanie. Niezwykle szczere i ludzkie spojrzenie na historię XX wieku przez pryzmat rodziny. Przede wszystkim jednak- objaśnienie wielkiej traumy
January 4, 2024
Autorka skupia się w tej książce głównie na problemach w komunikacji międzypokoleniowej. Na historię stara się spoglądać z jak największą empatią. Generalnie warto przeczytać polskie spojrzenie na traumę drugiej generacji.
November 27, 2021
Jedna z lepiej napisanych historii rodziny jakie czytałam. Przejmująca.
February 13, 2022
Wspaniała, wzruszająca.
June 11, 2022
Wspaniała!
November 21, 2022
"Czystka" to wnikliwy zapis procesu poszukiwania swoich korzeni. To reporterska droga, śledztwo w odkrywaniu zapomnianych wspomnień, przemilczeń ukrytych gdzieś w zakątkach umysłu. Polecam.
May 24, 2023
Piękna, wzruszająca. Pozostawiająca wiele do namysłu również o swoim pochodzeniu książka. Polecam każdemu, kto chociaż przez chwilę interesował się genealogią.
July 6, 2024
Książka wybitna
Wielowymiarowa
Wielowymiarowa
dnf
August 4, 2024Na razie robię DNF, kiedyś na pewno wrócę do tej książki.
October 1, 2024
4,5 stars
Displaying 1 - 30 of 33 reviews