Centaur

by Chris Polanen

Suriname, begin jaren negentig. Tien jaar na de staatsgreep verkeert het land in een crisis. Student Gili heeft het gevoel dat zijn leven stilstaat. Hij droomt van een grote liefde en studeren in Nederland. Van zijn vader, een populaire politicus en playboy die niet omkijkt naar zijn kinderen, hoeft hij niets te verwachten. Zijn enige kans: als springruiter met de oude hengst Norbert meedoen aan een wedstrijd om met het prijzengeld de studie te kunnen betalen. In de aanloop naar de wedstrijd ontmoet hij niet één, maar twee vrouwen die zijn leven volledig op zijn kop zetten en kan hij niet langer geheimhouden dat hij Norbert beter aanvoelt dan gebruikelijk voor een ruiter en zijn paard. Dan wordt zijn vader opgepakt na een bomaanslag op het regime en blijkt dat Gili en hij elkaar meer nodig hebben dan ze durven toegeven.

Centaur is een onvergetelijk en wervelend verhaal over volwassen worden en over hoe complex liefde en verlies kunnen zijn.

352 pages, Paperback

Published June 24, 2021

About the author

Chris Polanen is een Nederlands schrijver van Surinaamse komaf. Naar eigen zeggen doet hij het schrijven erbij; zijn beroep is dierenarts. Zijn schrijven komt voort uit heimwee naar Suriname. In 2001 was hij een van de winnaars van de Kwakoe Literatuurprijs voor beginnende auteurs.

Reviews

[Mireille · Rating 5 out of 5]

Genomineerde Beste Boek voor Jongeren
‘Centaur’ van Chris Polanen heeft me verrast, maar ik had eigenlijk ook geen idee wat ik moest verwachten. Het is een roman die haar publiek serieus neemt. Sommige stukken lezen door de vele interne monologen/gesprekken niet altijd makkelijk, dan moet je je best ervoor doen. Dat is precies wat hoofdpersoon Gili ook doet: zijn best doen voor het leven. Hij groeit op in Suriname, jaren ’90, een tijd waarin het politiek erg onrustig is. Zijn vader Pieter beweegt zich in die (welgestelde, corrupte?) kringen, Gili zet in elk geval zijn vraagtekens bij Pieters leven. Verder is zijn beste vriend Hugo dood, kan hij weinig naar de universiteit want vaak gesloten, en heeft hij op zijn 20e nog geen serieuze relatie met een meisje. Dat trekt hij zich erg aan, want “elke” Surinaamse man kijkt vol lust naar de vrouwen en dan vooral de Nederlandse stagiaires. Tegelijk beschouwt Gili veelvuldig de man-vrouwrelaties en komt tot de conclusie dat hij niet als de typische Surinaamse man wil optreden.

Kortom: Gili ziet geen toekomst voor zichzelf in Suriname. Het enige dat hem kan redden is het winnen van een paardenspringwedstrijd dat hem genoeg prijzengeld oplevert voor een vliegticket en meer. Kleine kans, want hij en zijn (lease)paard zijn alleen beter dan de rijke Fransen als het kouder weer is.
‘“De ruiter die Surinames eer hoog gaat houden!” Wat? Die hebben we met z’n allen allang de vernieling in geholpen.’
Ondertussen komt Pieter in de gevangenis terecht, wat bijzonder genoeg tot een toenadering leidt tussen vader en zoon.

Alleen door de thema’s al een interessante roman. Verder krijg je gedetailleerde en gepassioneerde scènes over het paardrijden voorgeschoteld en de dialogen tussen Gili, Hugo en anderen zitten vol details waaruit je opmaakt dat de auteur zijn oorsprong vindt in de Surinaamse cultuur. Overigens zonder verder het leven van Polanen uitgediept te hebben. De drie vertelde weken in het boek gaven me het gevoel van een lange reis. Om met een quote uit het boek te spreken: “Het telt niet hoe je het op dat moment beleeft, alleen hoe de herinnering voelt.” (Geen idee hoe het verhaal op jongeren overkomt, maar van mij krijgt het 5 sterren.)

Als extra is achterin een woordenlijst met woorden uit het Sranantongo opgenomen. “In het Sranantongo laten we ons gevoel spreken.”

[Marcia · Rating 3 out of 5]

Suriname, begin jaren negentig. Tien jaar na de staatsgreep verkeert het land in een crisis. Gili, het hoofdpersonage van Centaur, is een ‘echte man’ die constant nadenkt over hoe een man moet zijn, wat mannelijk is, wat niet en vooral hoe hij een blonde Hollandse schone kan veroveren. Hij heeft een vwo diploma op zak en studeert aan de universiteit maar deze ligt al een tijdje stil. Gelukkig heeft Gili een Plan B: een belangrijke paardrijwedstrijd winnen en met het prijzengeld naar Nederland vliegen om zich in te schrijven voor de studie diergeneeskunde in Utrecht.

Ondertussen probeert hij de dood van zijn goede vriend Hugo te verwerken, wordt zijn vader (met wie hij een moeilijke relatie heeft) opgepakt door de namaakdemocratie van Baas en wordt hij voor het eerst verliefd.

Het lijkt wel alsof Gili alleen met meisjes en met paarden bezig is in zijn hoofd - waardoor ik niet echt een band met hem kreeg - maar toch heeft Centaur meer diepgang dan dat. Op de achtergrond lees je over het woelige Suriname van begin jaren negentig. De wankele fake democratie, de verschillen tussen arm en rijk, tussen wit en zwart. Over de mensen die naar Holland vertrekken en degenen die achterblijven. Ook de definitie van mannelijkheid wordt onderzocht in dit boek, net als de liefde, seks, relaties en vreemdgaan.

’We zijn pas vijftien jaar onafhankelijk en al na vijf jaar hadden we onze eigen ordinaire staatsgreep die ellende en dood met zich meebracht. Wanneer gaan we vechten voor de democratie, tegen de soldaten met hun grote mond en weinig verstand? En hoelang gaat het duren voor dat gevecht gewonnen is?’

Waterjager, de debuutroman van Chris Polanen, vond ik erg goed. Hierdoor was ik dan ook erg nieuwsgierig naar Centaur, ondanks het feit dat ik absoluut geen paardenmeisje ben. In het begin moest ik wel even in het verhaal komen (vooral vanwege eerder genoemde paarden), maar de schrijfstijl is zo enorm verslavend dat je al snel in het verhaal wordt meegesleept. Hoewel ik weinig sympathie voelde voor Gili en zijn zoektocht naar de grote liefde, kreeg ik het verhaal niet uit mijn hoofd.

📖 Ik heb dit Ebook gelezen via Storytel, waar ik afwisselend ook enkele hoofdstukken beluisterde.
➡️ Je leest mijn recensie ook op boekvinder.be.

[Jovana De · Rating 3 out of 5]

3,5 ⭐️

Wat mij vooral aansprak in dit boek was dat het zich afspeelde in Suriname. Op de een of andere manier lees ik daar niet snel iets van of over, maar ik wou me toch wat verbreden. Het boek heeft me dan ook aangenaam verrast, en ik heb er wel echt van genoten.
Ik vond vooral de woordenwisselingen en de dialogen in het hoofd van Gili erg leuk en vertederend. Daardoor leefde ik wel echt mee met de hoofdpersoon, wat overigens ook een uiterst sympathiek figuur was. Wel vond ik het verhaal hier en daar voorspelbaar en saai. En ik had ook gehoopt op een iets wat andere benadering van de cultuur, maar dit is misschien meer mijn eigen wens dan dat ik dat op de schrijver kan afschuiven.

[Irene · Rating 4 out of 5]

Verrast door dit boek van Chris Polanen! Op basis van de cover zou ik dit boek niet (snel) oppakken, blij dat ik het gedaan heb. Polanen heeft een zodanig fijne en bijzondere schrijfstijl dat je snel in het verhaal zit. Daarbij is Gili een personage dat op verschillende vlakken voor herkenbaarheid kan zorgen voor de (jong)volwassene lezer. Hij rijdt paard en traint voor een belangrijke wedstrijd, voelt de gevoelens van Norbert (zijn paard), woont bij zijn moeder, ziet zijn vader regelmatig en rouwt zelf om zijn vriend Hugo welke zeer recent is overleden.

In de jaren '90 is het op politiek gebied onrustig in Suriname en zijn vader Pieter bevindt zich in kringen waar hij zich misschien beter niet kan bevinden. Gili vindt er in ieder geval iets van en het feit dat hij zijn vader bij de voornaam noemt in plaats van vader/papa/pa zegt al veel. Daarnaast wordt op een bepaalde manier vanuit Surinamers door mannen naar vrouwen (o.a. Nederlandse stagiaires) gekeken, behalve door Gili zelf. Hij (b)lijkt geen doorsnee Surinaamse man te zijn. Dat blijkt ook door de verschillende overdenkingen, observaties en gedachtegangen van Gili hierover. Hij denkt veel, maar zegt lang niet alles wat hij daadwerkelijk denkt. In hoeverre kan hij eerlijk zijn? Wat betreft de liefde hoort Gili in zijn hoofd allerlei eerder gegeven adviezen van Hugo welke hem soms helpen.

Uiteindelijk zoomt het verhaal nog meer in op de vader-zoon relatie als Pieter in de gevangenis terechtkomt en Gili de enige in de familie is die op bezoek gaat bij hem. Het doet meer met Gili dan hij in eerste instantie dacht en misschien wel hoopte.
Ondertussen probeert Gili te trainen met Norbert voor een belangrijke wedstrijd. Het lukt niet, omdat de hitte maar niet vertrekt. Het prijzengeld wil hij gebruiken voor een vlucht naar Nederland en een studie voor dierenarts. Hij weet wat hij wil.

Polanen weet op een toegankelijke en verfijnde manier de Surinaamse gedragingen en cultuur van die tijd in het boek te verweven. Vermoedelijk heeft hij ook eigen ervaringen in het verhaal gestopt zonder het over te laten komen als biografisch. Dat vind ik mooi gedaan en de woordenlijst achterin is een goede toevoeging. Soms zijn de gedachten en observaties van Gili zodanig uitgebreid/lang dat het de vaart uit het verhaal haalt. Bij het (evt.) wegleggen van het boek blijft het verhaal in je hoofd aanwezig en wil je toch door.

Ik zie lezers schrijven dat dit een fijn paardenboek is. Het gaat over zóveel meer dan paardrijden en een belangrijke wedstrijd. Dus nee geen paardenboek.

[Yv · Rating 4 out of 5]

Ik ging met vrij lage verwachtingen dit 'paardenboek' in, maar het heeft me echt positief weten te verrassen! Een mooi boek waarin Chris Polanen een realistische kijk op de Surinaamse mentaliteit van mannen legt, terwijl (spring)paarden een belangrijk onderdeel van het boek vormen. De hoofdpersoon wil de wedstrijd graag winnen zodat hij naar Nederland kan om te studeren en dierenarts te worden. In de dagen voorafgaand aan de grote wedstrijd, ervaart hij emoties van verlangens, liefde en verdriet, en wordt hij in slechts een paar dagen volwassen. Eigenlijk een soort coming-of-age roman in een zeer beperkt tijdsbestek.

[Kim · Rating 3 out of 5]

3.5 sterren.

[Anna · Rating 5 out of 5]

Tien jaar na de staatsgreep woont en studeert Gili nog in Suriname. Zijn gedachten gaan echter naar Nederland. Niet alleen woont zijn grote liefde daar, maar hij droomt ook om dierenarts te worden in het koude kikkerlandje. Gili ziet zijn toekomst dus niet in Suriname en hij probeert wanhopig allerlei wegen te zoeken om zijn verleden achter zich te laten. Die kans krijgt hij, maar dan moet hij wel meedoen aan een springwedstrijd met zijn oude hengst Norbert om genoeg geld te verzamelen om zijn studie in Nederland te betalen. Bovendien kan hij zich niet laten afleiden door zijn vader. Gili heeft geen goede relatie met hem, maar als zijn vader na een bomaanslag op het regime wordt opgepakt, blijkt dat ze elkaar toch meer te bieden hebben dan beiden dachten.

‘De vrouw zal het paard in de ogen kijken, over de hals strijken en de weg tussen haar hart en haar geweten afleggen. Een weg die ik maar al te goed ken. Je komt er je ouders tegen, je leraren, je dierenarts, je coach, iedereen die je probeerde te leren wat goed en fout is, wat belangrijk is in het leven. Je gaat met ze in discussie, maar omdat het versies zijn die in je hoofd leven, hebben ze niet de overtuigingskracht waarmee ze je in het echte leven toespreken. De enige die die heeft ben je zelf’.

Centaur van Chris Polanen sleept je mee naar warme Suriname en geeft een realistische kijk op de mentaliteit, de kracht van het land maar ook zeker de moeilijkheden waarmee de inwoners tot de dag van vandaag mee worstelen. Het verhaal en de schrijfwijze van Polanen functioneren als een literair monument voor Suriname en nemen de lezer op toegankelijk manier mee in het hoofd van Gili. De verschillende overdenkingen, observaties en innerlijke worstelingen van Gili verwijzen naar belangrijke ‘coming of age’ thematiek van de roman, maar verraden ook een diepere psychologische laag die Polanen in zijn roman met succes heeft verwerkt.

De wegen die de personages afleggen, zitten vol met tegenstrijdigheden. Hoewel Gili zich uitspreekt tegen het machismo en zich voordoet als hoffelijk naar de dames, spreekt zijn gedrag dit soms tegen. Hoewel Hugo, voormalig zwemkampioen, Gili probeert wijs te maken dat je niet over gevoelens praat, is Hugo degene die voor zijn dood met diepere gevoelens moet dealen. Shane, de springruiter die het meeste talent in zich had, sloeg de verkeerde weg in en belandde aan de rand van de maatschappij. Juist hij is het personage met de meeste hoop in de toekomst. Deze tegenstrijdigheden in de personages geven kracht aan het verhaal en tonen dat je met een uitzichtloze toekomst kracht uit je verleden kunt halen.

Ontroerende situaties in het verhaal worden versterkt door het emotionele taalgebruik van Polanen. De schrijver heeft zijn woordgebruik goed afgewogen en verwend de lezer met zinnen die je wel moet herlezen om ze nog dieper tot je te laten doordringen:

‘Voor het eerst hebben we het over onze ouders. Wanneer krijg je de behoefte om dat stuk van jezelf te laten zien? Elk gezin heeft verhalen die beter verborgen kunnen blijven en als je die vertelt maak je jezelf kwetsbaar. Maar misschien tonen juist die verhalen wat je zoekt in het leven, wanneer je lacht en wanneer je huilt’.

Centaur is dus een prachtige roman met een gelaagde uitwerking van de personages. Hoewel Gili met man en macht zijn verleden probeert achter te laten, geeft zijn geschiedenis met Suriname hem de kracht om een betekenisvolle toekomst buiten het land te bouwen waarin hij zelf de balans zoekt tussen liefde en verlies.

[Suzanne Brink · Rating 5 out of 5]

Erg goed boek. Onderhoudend, grappig bij vlagen, interessant, mooi om meegenomen te worden naar Suriname en in het hoofd te kruipen van een gevoelige jongen met een magische band met het paard, Norbert, dat hij berijdt. Pas toen ik het boek uit had, ontdekte ik dat de schrijver dierenarts is in Amsterdam Zuid-Oost. De moeizame band van de hoofdpersoon met zijn afwezige vader verandert wanneer die vader in de gevangenis belandt. Het parfum van de amazone Louise en haar van alle gemakken voorziene hotelbadkamer, de tips van Hugo hoe je als man een vrouw in moet pakken, veel beelden die me bij zullen blijven.

[Mirjam · Rating 4 out of 5]

'Een mens is niets meer dan de denkbeelden die hij over zichzelf en anderen heeft.'

Een boek over Suriname, volwassen worden, liefde en verlies.
Wat gebeurt er ontzettend veel in dit boek! De (voorbereiding op) de springwedstrijd is slechts een bijverhaal, maar toch zal dit boek jongeren met een liefde voor paarden aan kunnen spreken.

[Aimee · Rating 4 out of 5]

Dikke 4, wat heerlijk.

[Amber · Rating 3 out of 5]

3,5*

[Nienke · Rating 5 out of 5]

Heel mooi geschreven boek, met goed verhaal. Ik zou t graag nog een keer voor de eerste keer willen lezen

[Karen · Rating 3 out of 5]

Het is alweer even geleden dat ik dit boek dichtsloeg. Maar ik denk er nog vaak aan, al vind ik het moeilijk te zeggen waarom. Vooral de sfeer van Paramaribo begin jaren 90, zo'n tien jaar na de decembermoorden, blijft me bij. De 17-jarige Gili is ervan overtuigd dat hij wegmoet, naar Nederland, om iets van zijn leven te maken. Maar hij houdt van Paramaribo, al was het alleen maar omdat die stad hem gevormd heeft, met alle plussen en minnen die daarbij horen en waar hij zich beweegt als een vis in het water. De discotheken, de nachtelijke tochten op de brommer, de paardenstallen, de omzichtige omgang met elkaar, zijn bezorgde moeder, zijn stoere flierefluitende vader met politieke ambities. Levendig en tastbaar beschreven. Mooi zijpad is, zoals ook in Waterjager, het Surinaamse machismo dat Gili ten zeerste wantrouwt, maar toch niet echt naast zich kan laten liggen.