Zwarte bladzijden. Afro-Belgische reflecties op Vlaamse (post)koloniale literatuur

by Sibo Rugwiza Kanobana (Editor)

De tijd is rijp. De stem van zwarte mensen is sinds de moord op George Floyd nog nooit zo helder te horen geweest. Maar om een beter heden mogelijk te maken, moeten we terug naar het verleden. Het koloniale verleden.

In tien belangwekkende essays nemen Afro-Belgische auteurs de Vlaamse koloniale en postkoloniale literatuur onder de loep, van Hendrik Conscience tot Lieve Joris. De schrijvers, voor wie kolonisatie geen abstract gegeven is, werpen hun licht op de betekenis van ons cultureel erfgoed.

Zwarte bladzijden gaat over onze geschiedenis. Jij en ik, wit, bruin en zwart. Het is een verhaal van imperialisme en kolonisatie. Daarbij gaat het niet louter om het oogsten van rubber, maar vooral om de onmogelijke liefdes, de verkrachte lichamen, de gekidnapte kinderen, de gestolen generaties. Congo blijkt immers niet zomaar een land duizenden kilometers hiervandaan. Nee, Congo is een essentieel onderdeel van het Belgische DNA.

Genres: Nonfiction

200 pages, Paperback

First published June 24, 2021

About the author

Sibo Rugwiza Kanobana (1975) is docent aan de Open Universiteit van Nederland en een van de meest inspirerende stemmen in het huidige debat over racisme en kolonialisme. Bij De Geus verschenen eerder Witte orde en de bundel Zwarte bladzijden, die hij heeft samengesteld.

Reviews

[Benny · Rating 3 out of 5]

Sibo Rugwiza Kanobana nodigt tien Afro-Belgen uit om een Vlaams boek over Congo te lezen en bundelt hun indrukken. Hoewel Kanobana’s lezers ‘carte blanche’ krijgen om te reageren, is dit geen vrijblijvende oefening. Dat schrijft hij zelf heel expliciet in de inleiding:

“Het doel van dit project is om het structurele en procesmatige van kolonialiteit aan te kaarten, te duiden op de meervoudigheid en complexiteit daarvan en hoe die analyse relevant blijft om bepaalde vormen van ongelijkheid te begrijpen en bestrijden. Erkenning en legitimiteit verlenen aan een zwarte blik op onze geschiedenis en op ons literair erfgoed is een eerste bescheiden stap in die richting. En dat is wat dit boek wil zijn.” (p.28)

De schrijvers zijn wit, Vlaams en meestal al een tijdhje overleden. Naast een aantal minder bekende of inmiddels totaal vergeten auteurs (b.v. Jef de Pillecyn of Victor Vervloet)komen ook grote namen aan bod zoals Hendrik Conscience of Cyriel Buysse, maar dan met minder bekend werk. Het enige min of meer recente boek dat aan bod komt, tevens het enige boek dat ik zelf gelezen heb, is Terug naar Congo van Lieve Joris (1987).

De lezers zijn zwart, hoger opgeleid en in min of meerdere mate activist. Dan verwacht je vuurwerk, maar loert ook het gevaar van simplisme om de hoek. Ik bedoel: zwart leest wit en stelt dan boos vast dat wit wit is en niet zwart.

Soms leidt dat tot nogal gratuite kritiek op wat er (niet) staat, maar dat is gelukkig niet al te veel het geval. De meeste lezers schetsen een waardevol en genuanceerd beeld van de boeken. Sommige boeken zijn inderdaad hopeloos gedateerd, hoogstens nog relevant als tijdsdocument, andere verrassen in positieve zin, ook al is geen enkel boek helemaal ‘woke’. Dat kan je ook niet verwachten van een Vlaamse roman uit pakweg 1935.

De meeste van deze boeken zijn al lang niet meer in de handel te verkrijgen. In de meeste gevallen lijkt me dat geen gemis. Toch ben ik voldoende getriggerd om op zoek te gaan naar enkele titels.

Van de tien reflecties bekoorden me vooral die van Olivia Umurerwa Rutazibwa over De zwarte kost van Cyriel Buysse (1898), Kika Umurisa over De rode aarde die aan onze harten kleeft van Daisy Ver Boven (1962) en die van samensteller Sibo Rugwiza Kanobana zelf over Ik, blanke kaffer van Paul Blondeel (1971).

Zwarte Bladzijden is een welkom en geslaagd initiatief dat smaakt naar meer.

[milana · Rating 4 out of 5]

Deze essays waren een leerrijke ervaring en ik zou ze absoluut aanraden.

"De kolonisatie is dus niet louter het oogsten van rubber en het ontginnen van ertsen, maar ze betekent ook de intieme contacten, het machtsmisbruik, de onmogelijke liefdes, de depressiviteit, de verboden levens, de verkrachte lichamen, de mishandeling, het sadisme, de littekens, het opportunisme, de verscheurde gezinnen, de gekidnapte kinderen, de gestolen generaties. Het is niet altijd fijn om te lezen, maar het is noodzakelijk. Congo blijkt immers niet zomaar een land duizenden kilometers hiervandaan waar de Belgen ooit de plak zwaaiden. Neen, Congo is een onderdeel van het Belgische en Vlaamse DNA."

[Aäron Willem]

Boeiende uitnodiging om de koloniale literatuur niet gewoon in de vuilbak te gooien, maar te onderzoeken als getuigen van de mentaliteit van het koloniale tijdperk en erna. Heel interessant en zoals steeds wanneer de racistische mentaliteit onderzocht wordt ontnuchterend. Omdat dit boek door verschillende auteurs geschreven is en er ook nog eens op heel verschillende boeken uit de koloniale literatuur gereflecteerd wordt is dit boek enorm rijk aan perspectieven.

[Quinten · Rating 3 out of 5]

De verschillende bijdragen variëren best wat qua kwaliteit, misschien omdat het zo'n beknopte hoofdstukken betreft. De hoofdstukken van de hand van Hugues Makaba Ntoto, Kika Umurisa, Aminata Ndow en Sibo Rugwiza Kanobana konden me het meest bekoren. Deze auteurs combineerden m.i. het best de literatuurkritiek met een (post-)koloniaal oog en een persoonlijke insteek.

[Mirte · Rating 3 out of 5]

Zwarte Bladzijden leest als een trein. Auteur per auteur ontdek je als lezer een nieuw stuk koloniale literatuur. Als lezer wordt je meegenomen in de hoofden van de verschillende auteurs, het zorgt voor een soort déjà vue. Wat in de eerste twee essays nog vernieuwend leek ontmoet later een pad van herhaling. Op het einde krijg je weer een nieuw perspectief: dat van de vrouw.

Een krachtig begin en einde, een stroef midden waar je door moet. Herhaling zorgt namelijk dat je het beter opslaat.