Σκιτσάροντας αστικότητες στη Μεσόγειο

by Κωστής Χατζημιχάλης

Τα ταξίδια στη Μεσόγειο είναι δύσκολα στις μέρες της πανδημίας και το βιβλίο αυτό προτείνει μια φυγή. Περιηγείται με σκίτσα και κείμενα τις μεγάλες και μικρές μεσογειακές πόλεις, αναζητώντας την ομορφιά της αστικότητας.
Αναζητά τις ποιότητες και την αίσθηση του οικείου στις πλατείες, στους δρόμους, στις αγορές, στα ταβερνάκια, στα καφενεία και στους ταρσανάδες. Αυτά συγκροτούν τη μεσογειακή αστικότητα στους οικισμούς της ενδοχώρας και των νησιών με την πυκνοκτισμένη κοσμοπολίτικη ιστορικότητα.
Χωρίς νοσταλγία γι' αυτό που χάνεται, 173 σκίτσα σε δεκάδες αστικά τοπία από δέκα μεσογειακές χώρες (Μαρόκο, Πορτογαλία, Ισπανία, Νότια Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Τυνησία, Αίγυπτο, Τουρκία, Κύπρο) και τέσσερεις της "ευρύτερης" Μεσογείου (Αυστρία, Ουγγαρία, Ολλανδία, Βέλγιο) κρατούν χαραγμένη στο χαρτί την εικόνα του τόπου και την απόλαυση της στιγμής. Αποτελούν μια διαφορετική ματιά στις παλιές μεσογειακές πόλεις οι οποίες, σε συνέχεια με την κατασκευασμένη ύπαιθρο, εκπέμπουν την μοναδική αστική ατμόσφαιρα.
Τα σκίτσα απεικονίζουν τις πολλαπλές εκδοχές της μεσογειακής αστικότητας και διασώζουν κάτι από το χρώμα, τους ήχους, τις φωνές και τα αρώματα αυτών των τόπων. Αυτά που νιώθει και απολαμβάνει ο επισκέπτης, που τον διαπερνούν, και κάποτε του αποτυπώνονται στο μυαλό. Έτσι, μέσα από τα σκίτσα του Κωστή Χατζημιχάλη, ξαναζούμε στους τόπους αυτούς με τους ανθρώπους τους, αναπνέουμε τον αέρα τους.
Τα σκίτσα δεν είναι επεξεργασία φωτογραφιών- όλα έχουν γίνει επιτόπου, άλλα σε ειδικά σημειωματάρια και άλλα σε απλά μπλοκ ή διαθέσιμα χαρτιά. Αποτελούν την παράπλευρη ωφέλεια των ταξιδιών του συγγραφέα στη Μεσόγειο από το 1963 μέχρι το 2020, τότε που δεν είχαμε πανδημία, δεν φορούσαμε μάσκες και κάναμε ταξίδια. Συγκροτούν ένα είδος γεωγραφικού-πολεο-αρχιτεκτονικού ημερολογίου και, μαζί με τα κείμενα που τα συνοδεύουν, συνθέτουν ένα ευχάριστο ανάγνωσμα και ένα διαφορετικό εργαλείο γνώσης και προσέγγισης του χώρου για όλες και όλους.

208 pages, Paperback

First published May 1, 2021

About the author

Ο Κωστής Χατζημιχάλης είναι ομότιμος καθηγητής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου και διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Τμήματος Γεωγραφίας. Έχει διδάξει στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ (1980-1997) και στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου (1997-2012) και, ως επισκέπτης καθηγητής, σε πανεπιστήμια της Ευρώπης, των ΗΠΑ, της Λατινικής Αμερικής και της Αυστραλίας.

Reviews

[foteini_dl · Rating 4 out of 5]

Αυτό είναι ένα βιβλίο που μου κέντρισε αμέσως το ενδιαφέρον με το που το είδα. Και όταν λέω "κέντρισα", μάλλον κρύβεται ένα #διπλής , μιας και το είδα στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου Κεντρί στη Θεσσαλονίκη (ποτέ δεν απογοητεύει).

Ο Κωστής Χατζημιχάλης, λοιπόν, ομότιμος καθηγητής του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου στο μεταπτυχιακό του τμήματος Γεωγραφίας, παίρνει περιπλανιέται σε πόλεις της Μεσογείου, από τη Ρόδο και τη Βενετία μέχρι τον Πειραιά και το Κάιρο, παρέα με ένα σημειωματάριο/μπλοκ και έναν μαρκαδόρο. Περιπλανιέται σε δρόμους, πλατείες, αγορές, καφενεία και ταβέρνες, νησιά και πετρόχτιστα σπίτια.

Τα κεφάλαια ανοίγουν με μικρά και ενδιαφέροντα κείμενα για την κατηγορία των χωρών που ασχολείται και ακολουθούν τα σκίτσα. Σκίτσα που δείχνουν πώς μπορεί να είναι πιο αποκαλυπτικά από μια φωτογραφία.

Ξέρεις τι; Όντως είναι. Στην δεύτερη καραντίνα ξεκίνησα -μετά από αρκετά χρόνια- να σκιτσάρω (όχι πολύ πετυχημένα, but still) κυρίως πολύ αργά το βράδυ που ήθελα να χαλαρώσω από τις ατέλειωτες ώρες σε μια οθόνη. Τελείωσαν οι καραντίνες και συνέχισα να κουβαλάω ένα σημειωματάριο και ένα μολύβι, γιατί ποτέ δεν ξέρεις. Παρατήρησα ότι αν όταν σκιτσάρεις κάτι ακόμα και μετά, μέσα από μια φωτό που έχεις βγάλει, σου έρχονται εικόνες από τον χώρο όπως τον έζησες. Μια άσκηση μνήμης, λοιπόν. Και επανοικειοποίησης με τον δημόσιο χώρο.

[Κατερίνα Τοράκη · Rating 5 out of 5]

Ο συγγραφέας σκιτσάρει δρόμους, σοκάκια, πλατείες, βουνά, νησιά, πόλεις και χωριά, τοπία μεσογειακά με τρόπο εκπληκτικό, περιγράφει με λόγια και εικόνες, αναλύει τα πώς και τα γιατί των μεσογειακών χώρων και μας καλεί ν'ανακαλύψουμε, να δούμε μαζί του λεπτομέρειες από την ψυχή των μεσογειακών τόπων. Λόγια και εικόνες με το μολύβι ενός εξαίρετου μάστορα του λόγου και του χώρου.

[Panayotis · Rating 5 out of 5]

Το νέο βιβλίο του Κωστή Χατζημιχάλη, ομότιμου καθηγητή Γεωγραφίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, αποτελεί την καλύτερη συντροφιά για να ταξιδέψει κανείς σε μια παράλληλη Μεσόγειο, αυτή των μικρών και μεγάλων πόλεων και στην ιδιαίτερη ταυτότητα που (συν)διαμόρφωσαν μέσα στα χρόνια, η οποία μας συνοδεύει ακόμα και σήμερα, αν έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά.

Τα μικρά κείμενα του βιβλίου μάς ξεναγούν σε επτά πτυχές της μεσογειακής αστικότητας, τη σημασία των οποίων ίσως δεν έχουμε κάτσει ποτέ να σκεφτούμε. Τα υπέροχα σκίτσα, από την άλλη, ανοίγουν παράθυρα όχι μόνο στον χώρο αλλά και στον χρόνο. Για τόπους που ξέρουμε και για άλλους που δεν έτυχε να μάθουμε. Κυρίως όμως για τόπους που ποτέ δεν είδαμε με αυτό το βλέμμα. Από την Ερμούπολη μέχρι τη Λισαβόνα και από το Μαρακές μέχρι τη Βενετία.

Το κράμα του αρχιτέκτονα με τον γεωγράφο -οι δύο ψυχές του Χατζημιχάλη- δίνει ένα σπάνιο αποτέλεσμα. Παράλληλα όμως η καλοσύνη, ο ενθουσιασμός για τον άνθρωπο και τις κοινωνίες του, η γνώση, η βαθιά συνειδητότητα και το ξεχωριστό του ήθος περνάνε πλούσια ανάμεσα από τις γραμμές και αφήνουν έντονο ίχνος στο κείμενο. Και με τη σειρά τους καθιστούν απολύτως σαφές γιατί οι νεοσυντηρητικές αντιλήψεις του καιρού μας θέλουν να τελειώνουν με αυτού του είδους τους δασκάλους, που διευρύνουν αντί να συρρικνώνουν τα πανεπιστήμια.

Αν τυχόν σκέφτεστε λίγο σαν εμένα, λοιπόν, το βιβλίο θα σας αρέσει σίγουρα. Αν πάλι όχι, μπορεί και να σας εκπλήξει ή ακόμη και να σας μαγέψει, σαν τη γωνιά της Λέσχης στην Ερμούπολη που αποκαλύπτει στον διαβάτη το Θέατρο. Το σίγουρο πάντως είναι ότι θα σας ταξιδέψει στο δυνατό φως της Μεσογείου.