Meer dan de mens alleen - Filosofie van het verlangen

by André Nusselder

Fascinerende analyse van het verlangen in de hedendaagse cultuur als tegenwicht tegen de zielloosheid van de moderne tijd. De mens heeft altijd verlangd naar meer. Vroeger kwam dit vooral tot uiting in de grote verhalen van godsdienst, politiek en vooruitgang. Deze grote verhalen zijn inmiddels ontmanteld, maar het verlangen blijft onverminderd bepalend voor de hedendaagse mens in een seculiere en individualistische samenleving. Sterker nog: het is wezenlijk voor wie we zijn en wat we doen. Wij worden gedreven door verlangens waarop wij meestal geen zicht hebben, en creëren onbewust allerlei kleine mythes en rituelen om uitdrukking te geven aan wat het alledaagse te boven gaat. Puttend uit de continentale filosofie en de freudiaanse psychoanalyse neemt filosoof André Nusselder ons mee in een hedendaagse verkenning van het verlangen die de diepere lagen van de menselijke ziel blootlegt. Aan de hand van het leven van Vincent van Gogh toont hij hoe gevaarlijk het verlangen kan zijn, maar ook hoeveel schoonheid het kan opleveren. In onze tijden van nostalgische en totalitaire hunkeringen, zielloosheid en vervreemding is Meer dan de mens alleen een onmisbaar boek in de zoektocht naar spirituele betekenis. André Nusselder (1969) is filosoof, docent (ethiek design) en auteur. Hij publiceerde eerder Interface Fantasy (onder redactie van Slavoj Žižek bij MIT Press) en The Surface Effect. The Screen of Fantasy in Psychoanalysis (Routledge). Meer dan de mens alleen is zijn eerste boek in het Nederlands. ‘Het wezen van mens-zijn is gemis en het daaruit voortvloeiende verlangen naar vervulling. Hoezeer de denktradities gebaseerd op Plato (met een nadruk op de geest) en Freud (met een nadruk op de driften) ook van elkaar verschillen, op dat punt zijn ze het met elkaar eens. Met het verlangen raken we aan de ziel van het menselijk bestaan.’

Genres: Philosophy

240 pages, Paperback

Published June 1, 2021

Reviews

[Seppe · Rating 5 out of 5]

Prachtige verkenning van het wezenlijke van mensen; het verlangen. De auteur André Nusselder schuwt niet zijn eigen zoektocht naar voren te schuiven, en wij volgen met hem mee. De titel verwijst naar het fantasmatische element van het verlangen, men verlangt een beeld, een idee. Denk aan de rede van Alcibiades in het symposium van Plato, deze verlangde iets ongrijpbaars in de wijsheid, kennis en liefde van Socrates. Iets dat veel meer was dan de reële Socrates als mens kon bieden.
Verlangen wordt enerzijds gekarakteriseerd met leed en gemis, maar is anderzijds ook het stabiliserende element om betekenis aan het leven te geven. Authentiek verlangen is levensnoodzakelijk, zo wordt gesteld, maar dat is juist de grote beproeving.

Grasduinend door het leven, schilderwerk en de geschriften van Vincent Van Gogh wordt dit thema van verschillende perspectieven toegelicht. De dagboeken en brieven bieden heel persoonlijke getuigenissen van een universeel menselijke vraag. Nietzsche wordt vaak geciteerd, en de parallel tussen hem en zijn zonnebloemschilderende tijdgenoot is bijzonder interessant, zeker over grenzeloze affecten en nakende waanzin.
In een tijdskader van overvloed aan mogelijkheden is het actueel de vraag naar het verlangen te herstellen. Toch mis ik een invulling waarbij verlangen als productief, en niet vanuit leegte of gebrek wordt gezien. Maar dit is natuurlijk de psychoanalytische leidraad van het boek. Zeker een aanrader!

[Daniël Zevenhuizen · Rating 2 out of 5]

Van Gogh wil terug naar Zundert maar dat kan niet, want dan kan hij er niet meer over kwijlen.

Zonder ironie nu: Nusselder maakt het thema van sublimatie behapbaar, maar gebruikt daar te veel pagina's voor. Het boek heeft een director's cut nodig. Dan had er meer over het contemporaine thema van het nihilisme achter de consumptie- en spektakelmaatschappij in gekund en minder herhalende, provocatieve want schijnbaar conservatieve beeldspraak (over hoe verlangen over de ziel zou gaan en behoeftes over het lichaam; over hoe mythes toegang kunnen geven tot het paradijs dat we verloren met de zondeval; over hoe we in het leven manieren proberen te vinden om het onheugelijke feit onder ogen te zien dat de navelstreng ooit werd doorgeknipt...).

Referenties naar het Symposium doen me altijd goed, maar er is meer over de zon.

[Rinie Altena · Rating 5 out of 5]

Zeer boeiend boek met de analyse van het verlangen vanuit een m.i. te ‘streng’ psychoanalytisch perspectief. Daardoor wordt het verlangen te sterk ‘gedetermineerd’ door het verleden.