ครูบาคติใหม่: แต่งองค์ทรงเครื่อง พุทธศรัทธาหลังกึ่งพุทธกาล

by ณัฐพงษ์ ดวงแก้ว

แต่งองค์ ทรงเครื่อง พุทธศรัทธา หลังกึ่งพุทธกาล

“ครูบาคติใหม่” คือ กลุ่มสงฆ์ทางภาคเหนือที่มีผู้เคารพนับถือเป็นจำนวนมากและไม่ได้จำกัดเฉพาะแค่คนไทยเท่านั้น การทำความรู้จักและเข้าใจต่อ “ครูบาคติใหม่” จึงเป็นเรื่องที่น่าสนใจไม่น้อย

เนื่องด้วยบทบาทของครูบาคติใหม่ที่เป็นผู้นำศรัทธาของผู้คน เป็นบทบาทที่ไม่ได้เห็นได้ง่ายๆ จากพระสงฆ์ทั่วๆ ไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคปัจจุบัน ในยุคที่คนเข้าวัดน้อยกว่าเข้าห้าง ในโลกที่เป้าหมายชีวิตคือความร่ำรวยมากกว่าการหลุดพ้น แต่เหตุใดครูบาคติใหม่จึงเป็นที่เคารพศรัทธาของผู้คน

หนังสือเล่มนี้ไม่ใช่แค่งานเขียนที่อ้างอิงจากตำราเท่านั้น แต่ผู้เขียนได้ลงพื้นที่สำรวจ โดยเข้าไปสัมภาษณ์ครูบาคติใหม่และเข้าไปบวชคลุกคลีตีโมงอยู่ในวัดกับ "ครูบาคติใหม่" เพื่อร้อยเรียงความเป็นมาของครูบาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน, อธิบายถึงความเชื่อมโยงระหว่างครูบาคติใหม่กับครูบาศรีวิชัย, ทำความเข้าใจกลุ่มผู้ศรัทธา, และพยายามอธิบายโลกหลังม่านพุทธศาสนาว่าอะไรคือที่มาของความนิยมและศรัทธาในตัวครูบาคติใหม่ เพื่ออธิบายการดำรงอยู่ของศาสนาในโลกยุคปัจจุบันและตอบคำถามที่น่าฉงนของมนุษย์เราว่าท้ายที่สุดแล้ว ศาสนาคืออะไร ?

240 pages, Paperback

Published January 1, 2019

Reviews

[Kin · Rating 3 out of 5]

เพิ่งได้อ่านจริงๆ ทั้งที่เห็นมาตั้งแต่งานชิ้นนี้เป็นวิทยานิพนธ์ ประเด็นของงานอาจจะฟังดูเฉพาะทางไปหน่อย แต่คิดว่ามีประโยชน์มากๆ ในฐานะประวัติศาสตร์นอกขนบ จำได้ว่าตอนผู้เขียนเล่าให้ฟังใหม่ๆ ว่ากำลังทำเรื่องครูบาคติใหม่ ยังไม่เข้าใจด้วยซ้ำว่าคำนี้คืออะไร แต่พอได้ฟังบ่อยๆ ถึงเก็ทมากขึ้นว่ากระแสความเชื่อนี้ค่อนข้างทรงพลังมากทั้งในหมู่คนท้องถิ่นและคนนอกบางกลุ่ม (โดยเฉพาะคนรวยในเมืองใหญ่)

หนังสือพยายามบอกเล่าความเป็นมาของคติความเชื่อของการเป็น 'ครูบา' ในแถบภาคเหนือของไทย ซึ่งประสมปนเประหว่างเรื่องเล่าและความศรัทธาที่มีอยู่เดิม เช่น แนวคิดเรื่องตนบุญหรือความศักดิ์สิทธิ์ของครูบาศรีวิชัย บวกกับความพยายามปรับตัวให้สอดคล้องกับ 'ตลาด' หรือความคาดหวังแบบใหม่ๆ ของคนในยุคของปัจจุบัน พูดง่ายๆ คือจะเป็นครูบาคติใหม่ที่ประสบความสำเร็จก็ต้องขายของให้เป็น เอา 'ทุนทางศรัทธา' มาต่อยอดเป็นทุนในรูปของเงินตราอะไรก็ว่ากันไป บทสุดท้ายที่พูดถึงประเด็นนี้ไว้ชัดมากๆ

อ่านไปก็ขำไป เพราะรู้สึกว่า 'ครูบา' นี่ช่างดูเป็นไลฟ์โค้ชมากกว่าไลฟ์โค้ชในอินเตอร์เน็ตทุกวันนี้ซะอีก แต่ก็นะ พูดให้ถูกอาจต้องบอกว่าไลฟ์โค้ชนั่นแหละที่เกิดทีหลังและทำหน้าที่แทน/คล้ายครูบาหรือบรรดานักบวชทางศาสนาเองตั้งแต่แรก

[tcheaw · Rating 4 out of 5]

เป็นหนังสือที่เสนอการเกิดขึ้นของครูบาคติใหม่ในภาคเหนือ ซึ่งพยายามเชื่อมโยงกับครูบาศรีวิชัย ตนบุญแห่งล้านนาในอดีต แต่ครูบาคติใหม่ไปไกลกว่าในด้านพิธีกรรม ความเชื่อ และการสร้างตัวตนและภาพลักษณ์ต่อเหล่าบรรดาลูกศิษย์ ทั้งชนชั้นกลางกรุงเทพ คนภาคเหนือ และกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เนื่องจากครูบาคติใหม่คือความหวังของผู้คนในปัจจุบันในสังคมที่ไม่มั่นคง และสามารถแผ่ขยายอิทธิบารมีไปได้ไกลผ่านเทคโนโลยีสมัยใหม่