Minjan

by Margot Vanderstraeten

Margot Vanderstraeten heeft met Mazzel tov een gevoelige snaar geraakt: niet alleen werd het boek een internationale best seller, het leidde ook tot bijzondere nieuwe ontmoetingen binnen de orthodox-joodse gemeenschap. Zo zijn er chef-kok Moshi van het beroemde Hoffy’s in Antwerpen, die iedereen die daarom vraagt graag uitleg geeft over de joods-culinaire traditie en het chassidische leven; Dan Z., een buitenbeentje met een humorvolle blik die al decennialang als enige de chassidische gemeenschap mag fotograferen; Esther, met wie Margot redetwist over de ultraorthodox-religieuze opvoeding en scholing; en ook koningin Mathilde passeert – wanneer zij wordt rondgeleid in de Dossinkazerne in Mechelen, waar foto’s van Dan Z. en teksten van Margot werden getoond en de ontroerende chassidische meneer Schwarz voor het eerst in zijn leven foto’s van de Holocaust zag. In Minjan is Margot Vanderstraeten op haar best: nu eens ernstig, dan weer lichtvoetig tot ironisch maar altijd met oprechte interesse zoekt zij, op haar eigen niet-godsdienstige manier, verbinding met buren die nabij een zo ander leven leiden.

Genres: Nonfiction, Religion, Judaism, Belgian, Jewish, Audiobook

288 pages, Paperback

First published September 16, 2021

About the author

Margot Vanderstraeten is een Vlaamse schrijfster en journaliste.

Margot Vanderstraeten in de Nederlandstalige Wikipedia

Margot Vanderstraeten in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Margot Vanderstraeten bij "Schrijversgewijs"


Margot Vanderstraeten is a Flemish writer and journalist.

margot@margotvanderstraeten.com

Reviews

[Ingrid · Rating 5 out of 5]

Door gesprekken met mensen in de Joodse wijk in Antwerpen ontdekt de schrijfster meer over het Joddse geloof en de Joodse wetten. Interessant en leerzaam op allerlei gebieden.

Through conversations with people in the Jewish quarter in Antwerp, the writer discovers more about the Jewish faith and Jewish laws. Interesting and educational in all kinds of areas.

[Ine · Rating 5 out of 5]

Je hebt boeken waarbij je het gevoel krijgt dat je samen op stap bent met het hoofdpersonage. Zo wandel je in Minjan samen met Margot Vanderstraeten door de straten van Antwerpen, je neemt de rituelen rond de sjabbes tegelijk met haar waar, je verwatert bij de heerlijke koosjere gerechten die ze in haar boek beschrijft. Het is niet veel auteurs gegeven om zo levensecht en authentiek te schrijven. Vanderstraeten doet daar bovendien nog een schepje bovenop: bij haar heb je het gevoel dat je met een levenswijze vriendin op stap bent, een innemende persoon die met een gezonde portie nieuwsgierigheid en zelfreflectie de ontmoetingen met de joodse gemeenschap uit haar stad opzoekt en er zichzelf en anderen mee verrijkt.

Na het succes van haar boek Mazzel tov, waarin ze op een meeslepende manier vertelt over haar ervaringen als huiswerkhulp bij een joods-orthodox gezin, krijgt Vanderstraeten veel reacties, zowel van binnen als buiten de joodse gemeenschap. Het boek zorgt voor nieuwe ontmoetingen en kansen: met sommige mensen bouwt ze een diepere band op, bij anderen blijft het contact beperkt tot een enkel gesprek. Uiteindelijk kiest Vanderstraeten ervoor om een nieuw boek te schrijven, Minjan, een boek waarin ze dieper ingaat op die ontmoetingen.

Minjan bestaat uit drie delen. Het eerste deel is opgebouwd rond de vernissage van de tentoonstelling Buren 2018, een samenwerking tussen Vanderstraeten en Dan Zollman, de joodse fotograaf achter de cover van Mazzel tov én Minjan. De vernissage is een feestelijk moment en de catering wordt verzorgd door Hoffy’s, het bekende joodse restaurant in Antwerpen. Op deze pagina’s spreekt vooral puurheid, bewondering, maar ook verwondering van Vanderstraetens kant omdat ze merkt dat ze al zoveel weet maar tegelijk nog zo weinig weet over de joodse gemeenschap uit haar stad. Het tweede deel concentreert zich op een lezing die Vanderstraeten geeft en de specifieke ontmoeting die daaruit voortvloeit. Esther, een enigmatische figuur, wandelt het leven van Vanderstraeten in en uit, spelt haar geregeld de les, maar komt daarna weer poeslief over. Ergens kan je niet anders dan sympathie voelen voor deze vrouw die haar hele leven gewijd heeft aan het naleven van de joodse wetten, hoewel, het moet worden gezegd, ze soms bijzonder bot overkomt. Het derde deel van het boek ligt nog heel vers in het geheugen en gaat over de lockdown, iets wat door iedereen en dus ook door de joodse gemeenschap als dramatisch werd ervaren. Bepaalde regels van de lockdown druisten in tegen wat de joodse gemeenschap zo eigen maakt. Zo moeten bepaalde gebeden bijvoorbeeld in een groep van minimum 10 personen (minjan) worden gereciteerd, anders zijn ze niet geldig. Tijdens een lockdown was het verboden om met zoveel mensen samen te komen, dus werd er naar alternatieven gezocht die door de buitenwereld niet altijd geapprecieerd werden. Ook was er het probleem van het afstandsonderwijs: bij de chassidische joden is het niet gebruikelijk om thuis over een computer te beschikken, waardoor digitaal onderwijs bij deze groep leerlingen niet mogelijk was. Het laatste deel van het boek komt ook extra persoonlijk over, aangezien Vanderstraeten erin beschrijft hoe haar man gediagnosticeerd werd met kanker en een zware behandeling moest ondergaan.

Vanderstraeten heeft een enorme vertelkracht en dat resulteert in een prachtig en prettig leesbaar boek. Op vrijwel elke pagina kun je als niet-joodse lezer iets nieuws leren over de joodse gemeenschap, in het bijzonder over de chassidische joden. Tegelijk krijg je niet het gevoel dat je een overdosis aan informatie krijgt of dat je een informatief boek aan het lezen bent. Vanderstraeten beschrijft op een naturelle en gezapige manier het leven zoals het is wanneer je als niet-joodse in contact staat met praktiserende joden, wat voor een verrijking dit biedt en ook tot welke misverstanden en eventuele conflicten dit kan leiden. Bovendien is dit boek ook een waardevol tijdsdocument, een uniek inzicht in de joodse gemeenschap ten tijde van corona.

Het enige minpunt is dat dit boek zo snel uit was. Wat had ik graag nog meer gelezen over Margot, Martinus, Dan, Mosje, Esther, Leah… Aan het einde van het boek heb je echt het gevoel dat je alle personen in je hart hebt gesloten en je kunt niet wachten om weer meer over hen te lezen.

[Nathalie · Rating 5 out of 5]

Mazzel tov van Margot Vanderstraeten werd een internationale bestseller en kreeg vertalingen in verschillende talen. Minjan is het vervolg hierop dat zich liet schrijven door alle ontmoetingen die volgden op de publicatie en de talrijke lezingen over dit boek. Margot opende een wereld die voor velen gesloten blijft, en raakte een gevoelige snaar door haar vele gesprekken en persoonlijke reflecties over haar talrijke ontmoetingen neer te schrijven en de personen die ze opvoert met empathie en respect te benaderen, zonder haar kritische en oprechte blik als niet-gelovige observator te verliezen. Een aantal bekende maar ook onbekende personen passeren de revue in dit vervolgboek. En nog steeds ben ik niet in Hoffy's geraakt (corona iemand?), waar ik graag de keuken eens zou uitproberen! 

[Isabel · Rating 5 out of 5]

Oh, heel mooi, verrijkend en bijzonder interessant.
Zalige inkijk in die -voor mij- boeiende gemeenschap.
Een must read na “Mazzel tov”!
Ik hoop zo hard dat er nog boeken volgen in deze “reeks”.

[Hermien · Rating 5 out of 5]

Very informative book about Jewish life in Antwerp.

[D · Rating 4 out of 5]

The book is a follow-up on Mazzel Tov by the same author. It contains impressions on Jewish, in particular Ultra Orthodox, life in Antwerp. The information is obtained through conversations with friends and acquaintances of the author, which makes the story all the more interesting and personal. 3.5 stars

[Veerle · Rating 5 out of 5]

Een heel mooi waardig vervolg op Mazzel tov!

[Chantal · Rating 4 out of 5]

Een interessant en intrigerend vervolg op mazzel tov. Een boek dat ik eerlijk gezegd niet zou hebben uitgelezen mocht ik de schrijfstijl van Vanderstraeten niet zo smaken. Ik kan me namelijk, met de beste wil van de wereld, niet verzoenen met de ultraconservatieve principes van deze gemeenschap. Sommige uitspraken deden echt mijn bloed koken. Maar toch, grote bewondering voor de serene manier waarop de schrijfster, doch zonder haarzelf te verloochenen, dit heeft neergepend.

[Anna-Thalia De Meyer · Rating 5 out of 5]

Maar ons restaurant staat open voor iedereen, en ik zie elke dag dat een kleine portie dialoog op de mens dezelfde werking heeft als de vitaminen in onze gerechte.
P. 52 - Mosje

[Lotte · Rating 5 out of 5]

Een boek dat nog lang blijft nazinderen. Misschien zelfs nóg beter dan Mazzel tov.

[Maartje De Groot · Rating 4 out of 5]

Een aantal jaar geleden las ik Mazzel Tov. Het boek over Margot Vanderstraeten die als studente een aantal jaar huiswerkbegeleiding gaf aan de kinderen van een orthodox-joods gezin uit Antwerpen. Haar langzame kennismaking met deze vrij gesloten cultuur was helder en met veel respect beschreven.
Nu kwam het vervolg hierop uit: Minjan. Dit boek laat niet één gezin, maar verschillende orthodoxe joden zien en geeft zo een nog ruimer beeld van (vooral) de chassidische gemeenschap in Antwerpen.

Het boek:
Met de heldere en beschrijvende manier van schrijven van Margot Vanderstraeten waan je je direct middenin de diamantwijk van Antwerpen. Je ziet de straten voor je met de donkergeklede bevolking. De mannen met hoeden met brede randen en pijes langs hun oren. De vrouwen met rokken tot op hun kuiten en een naad middenachter op hun panty. De kinderen die met stepjes en fietsen, maar ook allemaal in donkere kleding rondrijden. De groepjes pratende mannen voor winkels.

Deel 1 draait om een vernissage. Margot Vanderstraeten maakt samen met de joodse fotograaf Dan Zallmann een tentoonstelling. Dan levert de foto's en Margot voegt daar stukken tekst uit haar boek Mazzel Tov aan toe. Dan is een bijzondere fotograaf die toegang krijgt tot een zeer gesloten gemeenschap en daar foto's van mag maken. Hij is ook bijzonder omdat hij autistisch is. Margot beschrijft hun relatie en de manier waarop de tentoonstelling tot stand komt. Hierdoor krijg je niet alleen een inkijkje in de chassidische wereld, maar ook in de wereld van deze autistische kunstenaar. In dit eerste deel vertelt de schrijfster ook over Mosje, een chassidische kok die een zeer bekend restaurant runt. Deze man verovert vast een plekje in je hart. Hij is zo eerlijk en wijs, zo open naar andere mensen en zo vol van zijn heerlijke eten, dat je niet anders zou willen dan aan een tafel in zijn restaurant plaatsnemen, alle heerlijkheden proeven en ondertussen met hem spreken over allerlei dingen die je bezig houden.
Vooral het stukje over joodse begrafenissen maakte indruk. De traditie om op lage en oncomfortabele krukjes te zitten en geen leren schoeisel te dragen in de eerste zeven dagen na een sterfgeval wordt als volgt uitgelegd:

'..... het is beter de pijn te voelen dan hem te camoufleren.' en '..... comfortabel schoeisel brengt je niet dichter bij de diepere betekenis van het leven en de dood.'

Deel twee gaat over een bijzondere ontmoeting tijdens een lezing. Margot leert een vrouw kennen die graag spreekt over haar chassidische geloof, maar zich ook weer regelmatig helemaal afsluit. Een vrouw die nieuwsgierig is naar de buitenwereld, maar ook heel erg hangt aan haar eigen cultuur en hier ook heel liefdevol over kan spreken. Zij is veel minder open naar anderen en ook strenger dan Mosje, maar toch ook vol liefde en wijsheid. Ook kom je in dit deel een aantal gematigder joden tegen en mag je als lezer deelnemen aan een sabbatsviering.

'Sabbat is mindfullness avant la lettre, Zen nog voor Boeddha het licht zag.' Want '..... om te werken heb je discipline nodig. Dat weet iedereen en dat gelooft iedereen. Maar om wekelijks vierentwintig uur op een aandachtige manier niets te doen, heb je nog meer discipline nodig.'

In dit deel komen ook duidelijk de verschillen tussen de joodse stromingen naar voren.

Het derde deel richt zich iets minder op de chassidische cultuur. De man van Margot blijkt kanker te hebben en ook de corona-epidemie slaat om zich heen. Dit neemt veel van haar tijd en aandacht in beslag. Toch blijkt ook in deze vreemde tijd dat haar joodse vrienden met haar zijn begaan.

Door het hele boek heen voel je de zorg voor elkaar en de oplossingsgerichtheid die in die kleine gemeenschap centraal staat. Er worden veel mooie dingen beschreven. Toch is het niet allemaal rozengeur en maneschijn en blijft Margot kritische vragen stellen. Minjan is een mooie opvolger voor iedereen die nieuwsgierig is naar een wereld die meestal zeer gesloten blijft. Ook is het een mooi boek om naast een boek als Onorthodox van Deborah Feldman te lezen. Dit laatste boek, geschreven vanuit een vrouw die uit de gemeenschap komt en er uit weggegaan is, laat meer de negatieve kant zien.

De titel:
Een minjan is een groep van minimaal tien mannen - die nodig zijn om samen te bidden.
Zonder deze tien mogen ze bepaalde delen van het gebed niet zeggen.
Eem minjan kan overal gevormd worden, zelfs op een vliegveld. Of, zoals in de tijd van de lockdown, ieder op zijn eigen balkon.

[Peeters Pierre · Rating 5 out of 5]

In haar boek Mazzel tov schreef Margot Vanderstraeten haar ervaringen als jobstudente bij een orthodox – Joodse familie neer. Vanuit dit boek groeiden er bijzondere ontmoetingen, openden zich deuren en kwamen opportuniteiten op haar pad binnen de gesloten orthodox – Joodse gemeenschap die ze in het boek Minjan op haar eigengereide onorthodoxe manier beschrijft, maar steeds met respect voor ieders mening en cultuur. Uit deze heel veelzijdige en interessante gesprekken kwam goed tot uiting dat ‘Jodendom’ an sich niet bestaat, maar dat er wel heel veel verschillende strekkingen en stromingen zijn.

Het boek is opgebouwd in drie delen: ‘De vernissage’, ‘De lezing’ en ‘De lockdown’, gevolgd door een dankwoord en een heel interessante en nuttige verklarende woordenlijst.

‘De vernissage’ draait om een tentoonstelling rond de joodse fotograaf Dan Zollman in Kazerne Dossin te Mechelen.
In ‘De lezing’ behandelt de auteur uitgebreid haar ontmoeting met Esther, een heel bijzondere figuur die ongezouten haar mening vertolkt en veelal geen andere waarheid dan de hare kent. In ‘De lockdown’ geeft de schrijfster zichzelf bloot en komen de verhalen en vaststellingen naar boven, die plaatsvonden toen alle activiteiten stilvielen en het land op slot ging. Voor de Joden werd dit als heel dramatisch ervaren, omdat de opgelegde regels indruisten tegen hun geloofsregels.

Ik geef toe heel verbaasd te zijn over de creatieve manier waarop de gemeenschap de lockdown-regels naar haar hand heeft gezet om het geloof ten volle te kunnen beleven, ook al kon de goegemeente dit niet echt appreciëren.
Wat mij bijzonder opviel aan dit boek, was de solidariteit die van deze groep mensen uitgaat en die ze bewust beleven, uitstralen en uitdragen. Hulp bieden aan anderen die het even moeilijk hebben, ook aan niet-joden, staat voor hen buiten kijf.

Ik vind de manier waarop de auteur haar boek heeft opgebouwd, haar informatie heeft vergaard heel lovenswaardig, naast de wijze waarop ze alles te boek heeft gesteld. Niets was voor Margot Vanderstraeten onbespreekbaar, ze ging niets uit de weg, stelde kritische vragen en gaf onverbloemd haar mening. De gesprekspartners wikten en wogen hun antwoorden en stelden op hun beurt vragen, plaatsten de schrijfster voor dilemma’s en lieten haar nadenken over bepaalde issues.
Ook al geeft ze aan geen specialist te zijn, ik kan mij niet van de indruk ontdoen dat de auteur een heel grote kennis over de joodse gemeenschap in Antwerpen heeft en ik ben blij dat ze dit met ons wil delen.

Door haar boeken krijg ikzelf een andere kijk op deze gesloten gemeenschap en meer begrip voor hun doen en laten. Dit boek geeft immers een heel goed beeld van de huidige tijdsgeest en de moeilijkheden waar iedereen, maar de Joods -orthodoxe gemeenschap in het bijzonder, mee kampt.

Het loont als buitenstaander zeker de moeite om zich even te verdiepen in deze gesloten gemeenschap die vasthoudt aan regels, tradities, normen en waarden en alles wat dit kan verstoren, angstvallig blijft buitensluiten.

Margot Vanderstraeten heeft een heldere, vlotte, meeslepende, integere en beschrijvende schrijfstijl. Ze weet de lezer door haar vertelkracht te boeien en steeds bij het verhaal te houden.

Dit heel toegankelijke, beladen en respectvol geschreven boek waardeer ik graag met vijf sterren.

Meer leuke recensies zijn te lezen op www.indeboekenkast.com

[Annemie Van Winckel · Rating 4 out of 5]

Margot Vanderstraeten’s tweede boek over de Joodse gemeenschap in Antwerpen, even divers als alle andere ‘groepen’ in een grootstad. Dit keer focust ze zich op de Chassidische medemens en beschrijft ze met veel empathie en begrip hun handel en wandel. Fotograaf Dan Zollman en enkele vrouwen -de ene al wat vaster in het geloof dan de andere- zijn de protagonisten. In Mazzel tov volgde ze één familie waardoor ik veel dieper werd meegesleurd in het verhaal. In dit tweede boek lukte het me niet om me verbonden te voelen, misschien omdat er teveel moest verteld worden. Maar het verhaal over het bezoek aan de Dossinkazerne, de gesprekken met Esther en de pandemiemiserie zijn wel een meerwaarde. Corona is ook hier hard binnengekomen, niet in het minst in de Joodse families die veel reizen en dicht op elkaar leven en feesten. Ook het leven in en rond de synagoge ging op slot, een ramp voor gelovigen.
De vaak wat humoristische ondertoon in het boek kon ik wel appreciëren. En Vanderstraeten heeft een vlotte pen, maar dat wisten we al langer.

[Mark · Rating 4 out of 5]

Een 'soort van' vervolg op Vanderstraete's 'Mazzel Tov' (2017), ontstaan uit de reacties op de succesroman. De voorbereidingen van een tentoonstelling in de Dossinkazerne, de verontwaardigde chassidische lezeres Esther die een vriendin wordt, de komst van corona en hoe de joodse gemeenschap erop reageert, het zijn de drie thema's van een roman die je dwingt na te denken over hoe je staat tegenover mensen die radicaal andere keuzes in het leven maken. Bijzonder boeiend.

[Lut Van Hoof · Rating 5 out of 5]

Ik wil begrijpen en begrip tonen voor iedereen die 'anders' is en anders denkt. Niet makkelijk. Een oordeel is zo snel gevormd. Er zijn heel wat tinten grijs en Margot Vanderstraeten geeft voldoende stof tot nadenken.
Knap werk.

[Cindy Vanarwegen · Rating 5 out of 5]

Minjan was een boek waar ik erg naar uitkeek om het te lezen. Na Mazzel tov wist ik dat deze nieuwe titel van Margot Vanderstraeten over de Antwerpse Joden een must-read zou zijn. En dat was het ook: leerrijk, vlot geschreven, een open blik, en veel stof om over na te denken. De verwachtingen werden meer dan waargemaakt.
In Minjan geeft de auteur de lezer opnieuw een inkijk in het leven van Joodse families in Antwerpen. Op het eerste gezicht lezen we over een cultuur die erg ver staat van onze eigen gewoontes. Denk maar aan een taboe op Harry Potter boeken of een “Filternet” in plaats van Internet zoals wij dit in het westen gebruiken. Toch zijn er ook elementen die buitenstaanders als erg waardevol zullen ervaren. Zo zullen heel wat lezers met veel respect lezen over de hechte Joodse familiebanden. De contacten die Margot Vanderstraeten reeds jaren opbouwde zorgen voor een brede waaier aan informatie die een breed beeld geeft van de diverse Joodse gemeenschap in Antwerpen. Een beeld waarin uiteraard de geschiedenis een belangrijke rol speelt.
In haar boek heeft de schrijfster aandacht voor de verschillende groeperingen binnen de Joodse geloofsgemeenschap. Afhankelijk hoe streng gelovig ze zijn, hanteren de Joden verschillende normen en gewoontes. Steeds tracht de auteur door interviews en persoonlijke ervaringen de handelswijze van de Joodse gemeenschap te kaderen en te begrijpen. Hierbij gaat ze de discussie of confrontatie niet uit de weg en getuigt ze steeds van een grote openheid en bereidheid tot communicatie. Dat de auteur zich bij een welbepaalde situatie ook durft af te vragen hoe ver begrip kan/moet gaan, vind ik een moedig standpunt. “Waar gaat begrip over in een knieval tegen wil en dank? Wanneer wordt er, in het voordeel van de ander, te zeer aan de eigenheid geknabbeld? Waar begint de tolerantie te schuren?”
Doordat het boek werd geschreven tijdens de lockdown, maken de leefomstandigheden in deze periode deel uit van het verhaal. Hierdoor is het een absolute must om het lezen van dit boek niet uit te stellen. Tijdens de coronacrisis kwam de Joodse gemeenschap regelmatig in het nieuws. De persoonlijke verhalen en de achtergrond die hierbij geschetst wordt, geven de lezer een ruimer beeld van hoe de situaties zoals beschreven in de pers, tot stand kwamen. Behalve het Joodse thema krijgt ook de enorme impact die de lockdowns hadden op ieders leven, aandacht. De erg persoonlijke situatie van de schrijver en haar partner vormt een onderliggende verhaallijn in het boek.
Minjan, net zoals Mazzel tov, is een toegankelijk en vlot boek dat een beladen en actueel thema bespreekbaar maakt. De laagdrempeligheid maakt het een ideaal boek om ook jongeren te bereiken. Enkel door andere culturen te leren kennen, is een begripvolle samenleving mogelijk. Begrip dat van beide kanten moet komen. Om deze reden zijn boeken als Minjan vandaag de dag meer dan nodig. Een goed voorbeeld van openheid en communicatie kan alleen maar toegejuicht worden. Mosje, zaakvoerder van het gekende Joodse restaurant de Hoffy’s, drukt het als volgt uit:
“Ik zie elke dag dat een kleine portie dialoog op de mens dezelfde werking heeft als de vitaminen in onze gerechten.”

[Wendy · Rating 4 out of 5]

Minjan is het meer dan waardige vervolg op Mazzel Tov!
Mazzel Tov vond ik persoonlijk op bepaalde momenten iets te oppervlakkig, in dit boek wordt dat ruimschoots goedgemaakt. Door haar contacten met een aantal Joden, door haar gesprekken en discussies met hen, kan Margot Vanderstraeten veel dieper op bepaalde zaken en gebruiken ingaan. Doordat ze zich niet beperkt tot één gezin kan ze het verhaal meer open trekken, kan ze meerdere standpunten en strekkingen aan het woord laten. ‘Hét’ Jodendom bestaat niet, er bestaat een hele wereld tussen modern-orthodox en ultraorthodox, en zelfs daarbinnen (en daarbuiten) zijn er nog zoveel verschillende stromingen.

Margot Vanderstraeten geeft aan nog lang geen specialist te zijn, voor wie die indruk verkeerdelijk gekregen zou hebben. Ook zij maakt nog altijd fouten in haar contacten met de Joden, en het siert haar dat ze deze ook benoemt.
Maar ze blijft in gesprek gaan, terwijl ze zich zich tegelijkertijd ook kritisch opstelt, zonder evenwel veroordelend te zijn. Ze wil begrijpen, ook als dat zo moeilijk is voor wie niet to die wereld behoort. En ze wil door haar boek begrip brengen, waar ze zeker in slaagt. Het lijk vaak zwart-wit, en zo ver van ‘onze’ (niet-joodse) cultuur af te staan. Maar er zijn tegelijkertijd ook zoveel mooie waarden die we best zouden mogen overnemen (zoals bv de zorg voor anderen).

Dit boek gaat vooral niet over wie gelijk heeft:
‘Is het mogelijk dat elke betrokkene gelijk heeft? De Jood, de katholiek, de moslim, de geseculariseerde?
Is het mogelijk dat ieders gelijk aanvechtbaar is en inherent een ongelijk inhoudt?’
Maar het gaat vooral over begrip en respect hebben voor elkaars waarden, hoe moeilijk dat soms ook kan zijn, en hoezeer het botst met je eigen waarden en cultuur.
Een middenweg vinden is niet altijd gemakkelijk, getuige hiervan is de vriendschap tussen Margot en Esther, de perfecte illustratie van hoe moeilijk het kan zijn om iets op te bouwen tussen mensen van verschillende culturen, hoe graag ze het ook willen.

Dit boek werd tijdens de lockdown geschreven, en die maakt er dan ook een belangrijk deel van uit (de creativiteit van de Joden om bepaalde regels te kunnen blijven volgen, eigenlijk wel bewonderenswaardig!), net zoals de ziekte van haar man. Vooral dit laatste maakt het op momenten ook erg persoonlijk, en dat geeft het boek nog wat extra, vooral ook door hoe sommige personages uit haar boek daarop reageren. Ergens maakt dat de cirkel een beetje rond(er).

Met erg veel interesse gelezen, een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in het (Antwerpse en/of ultraorthodoxe) jodendom.

[Nina Vincx · Rating 4 out of 5]

Enkele jaren geleden las ik Mazzel tov van Margot Vanderstraeten. Ik was onder de indruk en heb het boek de voorbije jaren vaak uitgeleend en aangeprezen. Het geeft een unieke inkijk in het leven van enkele joodse families in Antwerpen. Een wereld die normaalgezien vrij gesloten blijft.

Dit boek gaat op hetzelfde elan verder. We krijgen het persoonlijke verhaal van de schrijfster verweven met informatie over de Joodse gemeenschap in Antwerpen.
Doorspekt met de actualiteit van Corona en de lockdowns. Het is leerrijk op verschillende vlakken: inkijk in tradities, eetgewoonten, taal, …

Minjan is een quorum van tien volwassen mannen dat vereist is om in groep te kunnen bidden. Op het einde van het boek staat een verklarende woordenlijst die heel handig blijkt te zijn.

Enkele jaren geleden verscheen unorthodox. Dankzij dit boek staat unorthodox ook hoog op mijn lijstje van te lezen boeken en te bekijken series.

Ik vind het wederom een aanrader en ga dit boek waarschijnlijk nog vaak uitlenen.

Ik raad iedereen wel aan om eerst Mazzel tov te lezen en dan pas Minjan.

.

[Alwin van Gils · Rating 4 out of 5]

Weer een bijzonder mooi verhaal na mazzel tov. Het geeft je een kijk op deze bijzondere groep van mensen en leert je toch met andere ogen te kijken
De film left lugage van heel wat jaren geleden en unorthodox op netflix hebben natuurlijk ook hier al aan bijgedragen maar dit boek maakt alles heel menselijk en warm
Gisteren gekocht en vandaag uitgelezen
Ik kon niet stoppen
Een aanrader

[Kathleen · Rating 4 out of 5]

De persoonlijke dialogen bieden een verfrissende invalshoek om te leren over het - voor velen toch wel onbekende - joodse geloof in Antwerpen. Fijn dat dit boek bestaat naast wetenschappelijke literatuur, verhalen in de media, ... Nadeel: je krijgt veel honger van de vele verwijzingen naar eten en ik kan niet wachten om eens te gaan eten bij Hoffy's.

[Vincent Ceulemans · Rating 5 out of 5]

Een boeiend en vaak ontroerend relaas dat een mooi vervolg vormt op "Mazzel tov". Vanderstraeten biedt een veelzijdige en intrigerende inkijk in de gesloten wereld van de Chassidische Joden. Met de nodige zin voor kritisch denken, nieuwsgierigheid en veel humor. Aanrader!

[Lydia · Rating 4 out of 5]

Graag gelezen. De schrijfster vertelt, over ontmoetingen, contacten, binnen de Joods orthodoxe gemeenschap van Antwerpen. Zeer goed geschreven, soms grappig, soms ernstig.

[Kelly Deriemaeker · Rating 4 out of 5]

Weer heel graag gelezen.

[Kevin Gielen · Rating 4 out of 5]

Helped me to gain some insights in close knitted community of ultra orthodox jews who I live alongside of in Antwerp.

[Niesten Tanja · Rating 4 out of 5]

Een geweldige opsteker en zeker een boek dat tot nadenken aanzet.

Door de makkelijke schrijfstijl, is dit toch redelijk beladen onderwerp heel goed te begrijpen. Er komen eigenlijk niet alleen de verschillen binnen het jodendom zelf ter sprake, maar stelt onze huidige leefwijze en stijl in vraag.

Is het niet makkelijker om alles te laten bepalen door een godsdienst of welke instantie dan ook, en volgens deze regels te leven in harmonie, dan alles zelf te willen in vraag stellen en het leven en zijn verwikkelingen zelf te willen beheersen en sturen ? In hoeverre kom je dan met de term autisme in contact ? De visie op een autistische jood is dan ook weer hilarisch ter sprake gebracht. De interactie tussen verschillende levensvisies, met een zo neutraal mogelijke schrijfster in het midden, wordt perfect in balans gebracht in een leerrijk boek. Er wordt wel gerefereerd naar de voorganger Mazzel tov,

maar het kan perfect op zichzelf gelezen worden zonder vereiste voorkennis.. 

Ik raadt iedereen aan, die toch wel verder wil denken, dan de hokjes die ons voorgekauwd worden, om dit makkelijke en op zich leerrijke boek, ter hand te nemen als ontspanning. 

[Herbert · Rating 4 out of 5]

Het tweede in de reeks of zeg ik gewoon een opvolger van Mazzel Tov ? In iedere geval gaat het in dit boek wederom de gesloten Joodse gemeenschap in Antwerpen en de contact die ze met haar voorgaande boek heeft opgedaan. En ook wel de afkeuring die er in aan bod komt. Maar is het niet steeds zo dat er altijd voor eender welk onderwerp afkeuring zal zijn? Eigenlijk is dit eigen aan de mens ergens zit er wel één of meerdere individuen tussen die het niet eens zijn en het dan ook nog niet behoorlijk kunnen communiceren. Ik vind het boek erg goed niet zo goed als de voorganger maar dat kan ook zijn omdat plots de verwachtingen voor dit boek hoger liggen omwille van het voorgaande. In ieder geval 4 sterren betekend voor mij een heel goede score en dat is ook wel verdiend.

[Ummo Bruns]

Margot Vanderstraeten heeft een geweldig boek geschreven! Als voormalig bewoner van de wijk 2018 in Antwerpen was het een extra mooie inkijk in een gemeenschap, die ik toen als "gewoon "ervoer". Prachtig zijn de dilemma's in de dialogen van beide kanten; de locaties brachten me terug naar de wijk die ik verliet om op "den buiten" te gaan wonen met onze pasgeboren dochter. Hulde voor dit boek dat met empathie en persoonlijkheid werd geschreven! De personen, de karakters en de meningen, geweldig! Dank daarvoor.

[vejunaunicorn · Rating 4 out of 5]

4.5*
Výnimočná kniha o výnimočných vzťahoch, nie tak celkom košér. Nie je samozrejmosťou aby sa ortodoxní židia otvárali ľuďom mimo ich komunity, dokonca gójom (neveriacim). Z ich uzavretosti je stále cítiť náznak strachu a obozretnosti, snaha nevyčnievať, ktorá nikdy nevymizne.
Autorka nám umožňuje nahliadnuť do jej konverzácii s priateľmi, ktoré sú veľmi inšpiratívne a opäť raz ako aj v knihe Mazl tov, sa dozvedáme o sviatkoch, tradíciach, sposobe života ortodoxných židov. Z rozhovorov možno priam cítiť porozumenie no niekedy aj beznádej nad veľkými rozdielmi, pravidlami a zákazmi,ktoré sú pre nás nepredstaviteľné. Páčilo sa mi, že hoci priateliť sa za týchto podmienok je náročné, ak je prítomný vzájomný rešpekt a snaha porozumieť, nič nie je nemožné.
Keďže ľudí vždy fascinuje všetko čo je tajomné a svetu skryté, aj mňa život tejto uzavretej komunity veľmi zaujíma a nebyť kníh autorky Margot Vanderstraeten, moje poznanie by bolo oveľa chudobnejšie. Samozrejme, kniha nie je taká bohatá na poznatky a fakty ale skôr na medziľudské vzťahy a konverzácie ktoré kľudne mohli zostať zabudnuté, no na naše šťastie nezostali a ja som za to vďačná.

[kombucza · Rating 5 out of 5]

Moim zdaniem Minjan to jeszcze bardziej poruszająca książka niż "Mazzel tov" - bo chronologicznie dużo bliższa naszej pandemicznej rzeczywistości, a także ukazująca jeszcze bardziej skrajne odmiany judaizmu

[Charlotte · Rating 4 out of 5]

Meer dialoog, meer diversiteit, meer meningen en dus ook beter dan zijn voorganger. Ik had wel graag in het dankwoord gehoord of Esther nu al dan niet toestemming gaf voor haar stukjes, voor mijn eigen gemoedsrust.