Παραμύθια λαϊκά ενάντια σε δύσκολους καιρούς

by Δημήτρης Β. Προύσαλης

Όταν ακούγονται παραμύθια λαϊκά, ο λόγος των ανθρώπων του κόσμου ανοίγει δρόμους μέσα στα σκοτάδια. Ιστορίες περασμένες απ’ του χρόνου το δοκίμι, υποθέσεις μπολιασμένες απ’ τη σοφία και την ανάσα των πολλών, έρχονται ως φωνές απ’ το άχρονο και μαγιά του άτοπου να μιλήσουν για το σήμερα που στριμώχνεται ανήσυχο μα πάντα λοξοκοιτάει στο φως. Σε εποχές σκοτεινών περιόδων μοιράζουν απλόχερα την αισιοδοξία και ενδυναμώνουν την ενέργειά μας σε μια λογική μεταστροφής της διάθεσής μας έτσι ώστε να μπορέσουμε τελικά να μπολιάσουμε θετικά την καθημερινότητά μας. Μας υποδεικνύουν λύσεις και δημιουργούν άδηλα διαδικασίες αναστοχασμού και αποκρυστάλλωσης της συλλογικής εμπειρίας του κόσμου. Χωρίς να μας αποκοιμίζουν, μας καθησυχάζουν αφού στο τέλος όλα θα πάνε καλά και μοιράζουν απλόχερα την ελπίδα.
Τι στάση θα κρατήσουν δυο ποντικοί που παγιδεύονται σε ένα πηγάδι; Ποιο μήνυμα κρύβει ένα λουκούμι με φιστίκι ενός ξεπεσμένου βεζίρη; Ποια φράση γραμμένη σε δαχτυλίδι κρατά τον άνθρωπο σε ισορροπία; Είναι πάντα κακό ένα κακό σαν φανερώνεται; Τι μπορεί να κρύβει ένα όνειρο; Σε ποιον ανήκει το νερό; Ποια είναι η κυρά Μιζέρια και η ιστορία της;
Οι δικαστές και οι νόμοι υπηρετούνε άραγε το δίκιο; Πού βρίσκονται κρυμμένα τα πιο όμορφα τοπία του κόσμου; Ένα σπίτι που καίγεται φέρνει μονάχα την καταστροφή; Τι γεύση έχει μια σούπα φτιαγμένη από πέτρες; Μπορεί ο άνθρωπος να μετακινήσει βουνά; Ποια είναι η ιστορία της Ανάγκης;

208 pages, Paperback

First published January 1, 2018

About the author

Ο Δημήτρης Προύσαλης σπούδασε παιδαγωγικά, βιβλιοθηκονομία και μετεκπαιδεύτηκε στην ειδική αγωγή. Έχει μεταπτυχιακό Διδακτορικό δίπλωμα (Master) στην κατεύθυνση Λαογραφία και Πολιτισμός του ΠΤΔΕ του ΕΚΠΑ Αθηνών και είναι υποψήφιος Διδάκτοράς του. Από το 1988 εργάζεται ως δάσκαλος στη Δημόσια Εκπαίδευση. Από το 1999 ασχολείται με την έρευνα, συλλογή, καταγραφή και μελέτη του λαϊκού παραμυθιού. Από το 2003 κουβαλάει με σεβασμό και μοιράζεται, σε αφηγήσεις με ενηλίκους και παιδιά, λαϊκά παραμύθια απ’ τις προφορικές παραδόσεις των λαών, για όλα αυτά που ισορροπούν ανάμεσα στα ψέματα των παραμυθιών και τις αλήθειες της ζωής. Έχει συνεργαστεί με πανεπιστημιακούς φορείς σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, μορφωτικούς οργανισμούς και Δραματικές Σχολές, Δήμους και Ελεύθερα Πανεπιστήμια. Έχει αφηγηθεί σε διεθνή και ελλαδικά φεστιβάλ και σε ποικίλους χώρους. Έχει εκδώσει τις συλλογές Παραμύθια του Κάτω Κόσμου (2007), Ελληνόφωνα Παραμύθια από την Κάτω Ιταλία (2008), Παραμύθια των Παραμυθάδων (2011), Παραμύθια από το στόμα στο χαρτί και από το χαρτί στο στόμα (επιμ./2014), Παραμύθια των Ευχών (επιμ./2015), Παραμύθια με δυνατές γυναίκες (επιμ./2016). Παραμύθια των Μεταμορφώσεων (επιμ./2018), Παραμύθια με Σοφούς Τρελούς (επιμ./2019), Μύθοι, θρύλοι παραδόσεις σαν παραμύθια (επιμ./2020) από τις εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ και Παραμύθια λαϊκά ενάντια σε δύσκολους καιρούς (2017) από τις εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ. Έχει επιμεληθεί την έκδοση Πρακτικών διημερίδας με θέμα: Κουβεντιάζοντας για το παραμύθι…. (2002) από τις εκδόσεις Μολύβιος Νιάου, την έκδοση των Βιβλίων-Ημερολογίων για το 2010 Λαϊκά παραμύθια απ’ τις άκρες της γης και για το 2011 Λαϊκές Παραδόσεις απ’ τις γωνιές της Ελλάδας, Λαϊκά παραμύθια των Παλαιστινίων (2013) από τις εκδόσεις Α/συνέχεια, και του παιδικού Ο γαϊδαράκος των Χριστουγέννων (2009) από τις εκδόσεις Αρμός. Ανακοινώσεις του σε διεθνή επιστημονικά και ελλαδικά συνέδρια συμπεριλαμβάνονται σε συλλογικούς τόμους και πρακτικά. Έχει εισηγηθεί σε διεθνή και πανελλαδικά συνέδρια και συμπόσια με λαογραφική, ανθρωπολογική, παιδαγωγική και φιλολογική κατεύθυνση για τη δυναμική του παραμυθιού και τη σημαντικότητα της αφήγησης στην εκπαίδευση, τη θεραπεία και τον πολιτισμό. Είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου Παραμύθια & Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη από το 2011 με τη συνεργασία τοπικών φορέων και του Φεστιβάλ Αφήγησης Αθήνα… μια πόλη παραμύθια από το 2014 με τη συνεργασία του ΟΠΑΝΔΑ, που εμπνέεται από και αφιερώνεται στην Παγκόσμια Ημέρα Αφήγησης (20 Μαρτίου). Από το 2016 έχει την ευθύνη λειτουργίας της Λέσχης Αφήγησης Αθήνας Μοιράσου κι εσύ μιαν ιστορία. Είναι ιδρυτικό μέλος της Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη και του Σωματείου για την προώθηση της Φιλαναγνωσίας Διαβάζοντας Μεγαλώνω καθώς και τακτικό μέλος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας.

(Πηγή: "Λογό_τυπο", 2023)

Reviews

[Μιχάλης Παπαχατζάκης]

Τα "Παραμύθια λαΐκά ενάντια σε δύσκολους καιρούς" είναι, νομίζω, τα καλύτερα παραμύθια που έχω συναντήσει σε βιβλίο. Πρόκειται για μια συλλογή παραμυθιών από διάφορες γωνιές του κόσμου, Ελλάδα, Τουρκία, Ιταλία, Κίνα, Ρωσσία, Σκανδιναβία, Ινδία, Αμερική, Αφρική, που εκτός του ότι δίνουν ωραίες ζωντανές εικόνες, διαπαιδαγωγούν κιόλας με υψηλές αρχές ένα παιδί. Άλλωστε τα παραμύθια διαχρονικά κι αυτόν τον ρόλο παίζανε, εκτός από το να εξασκούν την φαντασία και να ψυχαγωγούν. Ίσως να διαπαιδαγωγούν και έναν μεγάλο που ξεχνά αυτές τις αξίες, πιεσμένος από την πραγματικότητα αυτής της κοινωνίας και αυτού του πολιτικού συστήματος το οποίο προκρίνει πολλές διαφορετικές και αντιθετικές με αυτές που είναι στη φύση του ανθρώπου. Και ποιά είναι η φύση του ανθρώπου; Αυτή που προκύπτει από τις αντιθέσεις, όχι απαραίτητα του απόλυτου κακού και του απόλυτα καλού. Νομίζω στο βιβλίο αποφεύγεται αρκετές φορές αυτή η ακραία κλιμάκωση, η οποία έχει και θεολογικές καταβολές. Εντούτοις η θρησκεία (ή σωστότερα, η επίκληση στα θεία) είναι παρούσα και στα κείμενα. Χαλαρά όμως. Λογικό.

Στα μεσαίου μεγέθους παραμύθια του βιβλίου, διαβάζουμε για την αλληλεγγύη, την συντροφικότητα, το φιλότιμο και την σκληρή δουλειά, το ομαδικό πνεύμα και την προσήλωση στους στόχους της κοινότητας, είτε αυτή είναι μια οικογένεια είτε ένα χωριό ολόκληρο, το δέσιμο με τη φύση και τα ζώα, και παράλληλα παίρνουμε και κάποιες πρωταρχικές πληροφορίες για τις διάφορες αγροτικές (ως επί το πλείστον) κοινωνίες της Γης. Είναι πολύ σημαντικό ένα παιδί να καταλάβει ότι όλοι οι άνθρωποι, όπου και να ζουν, ζητάνε τα ίδια πράγματα βασικά. Και σκέφτονται με σχεδόν ίδιο τρόπο. Και έχουν τις ίδιες αξίες.

Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί το φτωχό κορίτσι πρέπει να παντρευτεί τον πλούσιο πρίγκηπα. Εκεί δεν υπάρχουν τέτοια. Αλλιώς κοιτάνε να προοδεύσουν οι ανθρώποι. Κάποιοι και με πονηριά, αλλά στιγματίζονται. Όχι σαν τον Τζακ με τη φασολιά του, ας πούμε, που κατάκλεψε το κάστρο του γίγαντα, που αν θυμάμαι καλά δεν ενοχλούσε και κανέναν, και έγινε πρώτος μάγκας.