Bezette stad

by Paul van Ostaijen, Erik Spinoy (Contributor)

In de zomer van 1914 wordt Antwerpen onverwacht gebombardeerd vanuit een zeppelin. Na een korte strijd valt de stad in handen van de Duitsers. Zes jaar later probeert Paul van Ostaijen, zelf Antwerpenaar, het leven en de chaos van de bezette stad vast te leggen. Met flarden van liedjes, reclames, uithangborden, filmbeelden en krantenberichten roept hij in een ‘ritmiese typografie’ de beelden en geluiden op van de stad in al haar vervreemdende wanorde. Zijn beroemde typografische experimenten verbeelden de bommen, het vuur en de verminkten, maar ook het dagelijkse en nachtelijke leven in het bezette Antwerpen.

Bezette stad is hét kunstwerk bij uitstek waarin het bezette Antwerpen, maar eigenlijk elke bezette stad, op grootse wijze wordt opgeroepen. Een onvergetelijk monument voor een stad in oorlog.

Genres: Poetry, Classics, Dutch Literature

168 pages, Paperback

First published January 1, 1921

About the author

Leopold Andreas 'Paul' van Ostaijen was a Flemish poet and writer who wrote his most important works in the post-World War I era.

Reviews

[Stef De Meyer · Rating 5 out of 5]

Zo een banger he put his whole van ostaijussy in this one

[Guus van der Peet · Rating 5 out of 5]

Honderd jaar geleden wilde Paul van Ostaijen met deze expressionistische gedichten de chaos van de Eerste Wereldoorlog uitbeelden. De bombastische lettertypen en de door elkaar heenlopende talen maken voelbaar hoe de lucht opeens gevuld is met bommenwerpende zeppelins (geschreven in de vorm van een zeppelin) en hoe de Duitse soldaten door de straten van Antwerpen marcheren. Tegelijkertijd verliest Van Ostaijen de levendigheid nooit uit het oog: zodra het een beetje veilig is verlaten mensen hun huizen en dansen ze door de verlaten straten. Nu ben ik gewoonlijk niet zo’n fan van de Covid/oorlogsvergelijkingen, maar een eeuw later voelt het toch vreemd herkenbaar wanneer hij beschrijft hoe de kinema’s en de music halls eindelijk weer opengaan, en dat ‘Plots/ binnen de kring van haar moedeloosheid’ de stad weer gaat leven. De afgelopen maanden waren er een aantal gedichten die regelmatig in mijn gedachten voorbijkwamen. ‘Spleen’ van Godfried Bomans bijvoorbeeld, over de onnoemelijke verveling vanachter het vensterglas, of ‘November’ van J.C. Bloem, waarin de verteller vanuit zijn kamer ‘een ongekleurd namiddaglicht’ in de ‘troosteloze straten’ beschrijft. Sinds ik Bezette Stad weer heb opgepakt en de samenleving beetje bij beetje opengaat, denk ik weer regelmatig aan Van Ostaijen – en daar ben ik best wel blij mee.

[Vito Courtens · Rating 4 out of 5]

Met zijn onorthodoxe stijl die zelfs vandaag, zo’n honderd jaar later, nog steeds de lezer frappeert, breekt Van Ostaijen van de norm en creëert hij iets unieks. Geïnspireerd door de opkomende jazzmuziek van de jaren twintig omvat hij de Antwerpse Zeitgeist in een ritmische, improvisatorische stijl en geeft hij zodoende een meeslepend overzicht van de periode tussen 1913 en 1918. Hij schetst hoe het dagelijkse leven verandert onder bezetting van de Duitsers, hoe men alsmaar meer grijpt naar escapisme en lijdt onder nihilisme. Subtiel hint hij naar een mogelijkheid tot revolutie, een nieuw wereldbeeld geleid door de idealen van de Avant-Garde.

Zoals te merken aan mijn toon vond ik deze bundel zeer interessant. Nog nooit heb ik zoiets revolutionairs, iets wat zo anders is dan het voorgaande, gelezen. Kortom: een echte must-read.

[Marcia · Rating 3 out of 5]

Ik las Bezette Stad van Paul van Ostaijen tijdens de Corona-lockdown in het leesatelier van deBuren. Matthijs de Ridder, de biograaf van Van Ostaijen, besprak iedere avond een gedicht en dat was een heel leerrijke ervaring. Zonder de uitleg van Matthijs had ik me absoluut geen raad geweten met deze bundel. Ik wist niet wat ik las, totdat hij zowel een historische context schetste als inging op de poëzie zelf. Vijf sterren voor het leesatelier van deBuren, maar helaas kan ik niet hetzelfde zeggen over de bundel.

Qua vormgeving en typografie vind ik Bezette Stad geniaal. Maar ik denk dat Paul v O en ik verder niet zo goed door een deur zouden kunnen. Ik heb het vooral moeilijk met zijn vrouwbeeld - hij kent alleen de hoer, de moeder en Maria geloof ik ...

Wie meer wil weten over Paul Van Ostaijen, alsook benieuwd is naar hedendaagse interpretaties van zijn werk, kan terecht op besmettestad.eu.

[Ingrid · Rating 4 out of 5]

Paul van Ostaijen zorgt toch wel voor een unieke ervaring als het gaat om poëzie.
Ik heb zeker niet alle gedichten begrepen, maar dat hoeft ook niet. Dit is bijzonder.

[Eva · Rating 2 out of 5]

In my Dutch class we read one of the poems in this collection. I really liked it. I don't often read poetry, even though I actually love it. The reason is that I don't tend to like the poetry you're supposed to like. Needless to say, I was really excited when I found another poet I liked: Paul van Ostaijen.

However, after reading this collection, I can't give him that title. It turns out that poem I was talking about was about the only one I liked. The collection was very repetitive in my opinion, with every poem trying to say the same thing.

I'm happy I gave this a chance, but disappointed with the outcome. I'd give this 2 out of 5 stars.

[Daniëlle · Rating 5 out of 5]

Ik zal niet beweren dat ik het snap. Ik denk ook niet dat dat kan. Maar juist dat niet-snappen is denk ik wat zo magisch prachtig is aan deze bundel: iedere keer vind ik weer andere verbanden en interpretaties (in tegenstelling tot velen die na Van Ostaijen kwamen zonder er eindeloos diep en geconcentreerd naar te moeten graven). Tip: doe eens een poging het hardop te lezen, het is heerlijk muzikaal.

[Demeter Damaris · Rating 4 out of 5]

Balloterende borsten
In de kelder bibbert het vlees kiloachtig

[Mimi · Rating 4 out of 5]

Paul van Ostaijen has always been one of my favourite poets, and no analysis-session in Dutch language class has diminuished that.

In "Bezette Stad" (Occupied City), which was written 100 years ago, he uses his signature, unique style of playing with words, with their double meaning, repeating sounds to paint the picture, adding rhythm and typography, inserting other languages (here French, English and German). The soul of Antwerp in 1914.
This truely is like a Jazz jamm-session on paper.

[Frederick · Rating 4 out of 5]

Exact honderd jaar geleden verschijn deze bundel van onze wellicht grootste modernistische avangarde-dichter, Paul van Ostaijen. In deze mooie uitgave komen de typografische experimenten zeer goed tot hun recht.

[Carmen Badea · Rating 5 out of 5]

Snap ik alles wat er staat? Nee.
Heeft alles gewoon indruk op mij? Zeker weten.

[magda · Rating 1 out of 5]

why

[Daphne · Rating 4 out of 5]

wish i had the patience to sit down with a physical dutch copy. a wonderful way of portraying daily life and its horrors in an occupied city

[Bart Schaap]

Error...

[Miss Jaggers]

I won't rate it because I can't understand poetry, and it feels just unfair to do that. I can mostly appreciate it, and in my opinion that's not enough for rating something. Not only that, but I'm not huge of poetry either.

Anyway, so here it goes:

1. I read it in Dutch, and my level of Dutch is not that good yet. Looking up for words in a dictionary is a good thing to do. Still, I could not interpret some poems as the concepts are really twisted to represent this inner world. Thus, there are two barriers (language-wise, skill-wise).
2. However, I do appreciate the fact that Paul van Ostaijen transmitted something in some poems that reached my poor orientated mind to poetry. For me, it felt like even the most uncapable-to-understand poetry people, could understand or feel at least a tiny part. In my estimation, that's great.
3. What I like about this era is how inventive people were art-related. The poems in this book feel like they are alive! Every poem has a certain shape, word order, you can read it in multiple ways, it has drawings, lines in which words begin with the same letter. If you read it out loud, you can even remark interesting sounds and intonations. I was reading out loud one of the last poems, and I simply felt how the pacing changed from fast to slow, or slow to fast due to how the lines were arranged in the page.

Truly an interesting book. I'll reread it once I'm more fluent in Dutch.

[Nienke · Rating 3 out of 5]

Je moet van zijn abstractie houden.
Voor mij persoonlijk te abstract als je weinig weet over de auteur. Met deze kennis en historische kennis, wordt het begrijpelijker.

[Keymil · Rating 5 out of 5]

this book gagged me so hard

[Quentin Zero · Rating 5 out of 5]

Third poetry collection I read by Paul v Ostaijen. Really cool typographic experiment, using different fonts and locations to express meaning. I liked how the poems had no single way to be read (eg left to right top to bottom like a normal poem) and sometimes there was a really strong rhythm. favourite poem: http://www.dbnl.org/tekst/osta002verz...

[Wilfried · Rating 2 out of 5]

Eindelijk uitgelezen. Dat was werken! Naar mijn mening iets te veel geëxperimenteer. Al blijft deze vernieuwende dichtvorm (letterlijk en figuurlijk) uit de jaren twintig natuurlijk opmerkelijk.

[Florette Fonteyne · Rating 5 out of 5]

Toen ik 'Bezette stad' opensloeg, voelde ik meteen dat dit geen gewoon dichtwerk is. Van Ostaijen grijpt je bij de keel met zijn experimentele typografie, zijn collageachtige opbouw en zijn meervoudige stemmen. Het is niet louter een evocatie van Antwerpen in oorlogstijd, maar een poëtische ontmoeting tussen chaos, vervreemding en een verlangen naar iets nieuws.

Wat me vooral raakte:
- De vorm: de gedichten verschijnen in verschillende typografische varianten - woorden die vallen, zigzaggen, groter of kleiner worden - zo wordt de vorm zelf deel van de betekenis.
- De stemmen: er is zelden één 'ik' die spreekt: de bundel is dialogisch, met fragmenten van advertenties, liedteksten, straattaal, filmteksten, krantenkoppen - alles gemengd.
- De thema's: de ervaring van bezetting, verval, wanhoop, maar ook een zekere wrange hoop en de drang naar hernieuwing. "Misschien wordt eens / de nood zo groot / alle dijken breken" - een zin die nog lang nazindert.

Toch was dit geen gemakkelijke lectuur. Soms struikelde ik over de fragmentarische structuur; het vraagt tijd en geduld om de lagen te ontwarren. Soms lijkt de tekst zichzelf meerdere keren te betwijfelen, en dat kan verwarrend zijn. Maar juist in die spankracht zit de energie: het werk dwingt je als lezer actief mee te denken, te voelen, te interpreteren.

Ik vond het prachtig hoe Van Ostaijen niet voor helderheid kiest, maar voor spanning - tussen vorm en inhoud, tussen verleden en nu, tussen ongeluk en verlangen. Het is zo'n bundel die je na het lezen niet loslaat, waarbij je voortdurend terugkeert naar fragmenten, geluiden, beelden.

[Stephanie]

I think I'm going to stop rating again. I'll admit to returning this year as it felt easier but sometimes it's really hard to judge!

This book is a case in point, I picked it up from a free shelf locally after flicking through and loving the layout and typography of the poems - and I still appreciate those aspects. That alone delivered the essence of the chaos of war to me but a lot of the poetry went over my head. I enjoyed bits, the flowing of one word into another, an imitation of the irresistible stamp of the soldiers' march, the sense of war, but a chunk did go over my head somewhat. I will come back to it, give it more time. I like a challenge, I like difference and experimentation and this is apparently part of the Dadaist movement, something I haven't really explored and I think I need to read a bit more on to appreciate it properly.

[Claartje · Rating 4 out of 5]

Heel bijzonder! Uit de letters op de voorkant kon ik nog niet de titel halen. Wel frappant dat we daarna Oscar espers (de vormgever) op verschillende plekken tegenkwamen als beeldhouder, o.a. in de beeldentuin bij Antwerpen. Ik las het boek in die stad, met het voorwoord erbij werd duidelijker hoe Paul van Ostayen dichtte: vanuit Berlijn, over het Antwerpen in de oorlog. Er gebeurt van alles, maar je moet het vooral over je heen laten komen, met donderende geraas soms, en dan weer met de music hall-muziek. Ritmisch en muzikaal is het zeker. Ik heb ervan genoten. Nu door met De besmette stad, 100 jaar later, gedichten uit en in coronatijd.

[Tarian · Rating 3 out of 5]

*Review bezieht sich auf die deutsche Ausgabe, Wunderhorn Verlag 2024

Everything everywhere all at once.
Panorama der besetzten Stadt Antwerpen und Berlins, in das der Dichter flieht. Vom Nachtleben bis zu Alltagsbeobachtungen umschließt dieses experimentelle, verschiedenste Zeiteinflüsse - Kubismus, Surrealismus, Expressionismus... - verbindende Buch unterschiedlichste Aspekte der bekriegten Stadt Antwerpen und der Hauptstadt des kriegsführenden Deutschen Reichs Berlin.
Dabei funktioniert nicht alles, manche Passagen dieses formal umwerfend offenen Werkes fehlt es an Stringenz, aber als Wegweiser dessen, was in der Kunst möglich ist, ist van Ostaijen ein einmaliger Lyrikband gelungen.

[Tobias Cobbaert · Rating 5 out of 5]

Ja geniaal he

Van Ostaijens ritmische typografie en z'n vele flarden teksten en indrukken zijn het perfecte middel om de chaos van een bezette stad, maar eigenlijk ook van elke hedendaagse grootstad uit te drukken. Een perfecte symbiose van vorm en inhoud.

Daarnaast is de taal hier ook heel muzikaal, en kan je je even goed amuseren als je de inhoud wegdenkt en puur in het klankspel opgaat.

[Elsa de Reus · Rating 3 out of 5]

Makes no sense very confusing but looks nice

[Caro · Rating 5 out of 5]

Waaah. Ik was een beetje sceptisch of ik deze esthetische chaos aankon, maar het antwoord is ja. JA!

[Dorien van Gerven · Rating 1 out of 5]

oh my god

[Angelique · Rating 3 out of 5]

Blij dat dit besproken wordt bij the school of life, omdat het ingewikkeld is.

[Peter Vegel · Rating 4 out of 5]

BOEM // PAUKESLAG (BOOM // KETTLEDRUM)

The first couple of words and phrases of this powerful poem has haunted me (in a good way) since first coming across them in Dutch class when in high school. Many years later, I finally picked up this book and am very happy I did. This work is an important milestone in experimental poetry. And thanks to a wonderful translation, it is now also available to be discovered by a wider audience.

From the very moment I picked up the book and started reading, I was there with Van Ostaijen in the Occupied City. I saw the German soldiers march by as an exhausted and decrepit bunch, and the rows of ambulances and refugees, scrambling for refuge. The language and musicality of the typography and layout draw you in immediately and are a real treat for the senses.

The book also comes with a useful explainer of the references.

In short, I highly recommend this important work if you are into experimental poetry or poetry in general.