What do you think?
Rate this book
De olifant in het universum
Govert Schilling over het grootste mysterie in de moderne sterrenkunde: donkere materie.
Het is een van de grootste onopgeloste vraagstukken in de astronomie: de ware aard van donkere materie. 85% van alle massa in het heelal bestaat eruit, maar hoewel er al tientallen jaren jacht op wordt gemaakt, weet niemand wat het precies is. Met de ontdekking van de al even mysterieuze donkere energie en met de twijfels aan onze opvattingen over de zwaartekracht lijkt het raadsel er alleen maar ingewikkelder op te worden.
Op zijn geheel eigen, toegankelijke wijze belicht Govert Schilling de geschiedenis van de zoektocht naar donkere materie en het actuele onderzoek naar deze 'olifant in het universum'. Hij bezoekt sterrenwachten en ondergrondse laboratoria, raadpleegt topwetenschappers en praat met Nobelprijswinnaars. In begrijpelijke taal maakt Govert inzichtelijk wat we niet kunnen zien en beschrijft hij wat dit onopgeloste raadsel ons leert over onze mysterieuze kosmos.
Het is een van de grootste onopgeloste vraagstukken in de astronomie: de ware aard van donkere materie. 85% van alle massa in het heelal bestaat eruit, maar hoewel er al tientallen jaren jacht op wordt gemaakt, weet niemand wat het precies is. Met de ontdekking van de al even mysterieuze donkere energie en met de twijfels aan onze opvattingen over de zwaartekracht lijkt het raadsel er alleen maar ingewikkelder op te worden.
Op zijn geheel eigen, toegankelijke wijze belicht Govert Schilling de geschiedenis van de zoektocht naar donkere materie en het actuele onderzoek naar deze 'olifant in het universum'. Hij bezoekt sterrenwachten en ondergrondse laboratoria, raadpleegt topwetenschappers en praat met Nobelprijswinnaars. In begrijpelijke taal maakt Govert inzichtelijk wat we niet kunnen zien en beschrijft hij wat dit onopgeloste raadsel ons leert over onze mysterieuze kosmos.
- GenresNonfictionScience
352 pages, Paperback
First published October 26, 2021
15 people are currently reading
98 people want to read
About the author
Govert Schilling
115 books44 followersGovert Schilling is freelance wetenschapsjournalist en publicist. Hij schrijft over sterrenkunde en ruimteonderzoek voor kranten en tijdschriften in binnen- en buitenland, o.a. voor de Volkskrant, Eos magazine, Science, New Scientist, Sky & Telescope en BBC Sky at Night. Hij publiceerde tientallen boeken over uiteenlopende sterrenkundige onderwerpen, waarvan sommige zijn vertaald, o.a. in het Engels, Duits en Chinees. Regelmatig geeft hij op radio en tv toelichting op ontwikkelingen in de astronomie. Daarnaast verzorgt hij publiekslezingen en cursussen, en is hij eindredacteur van de populaire website allesoversterrenkunde.nl.
Govert is autodidact op het gebied van de astronomie en de journalistiek. Hij was jarenlang actief in de Jongerenwerkgroep (JWG) voor sterrenkunde, was van 1980 tot 1987 hoofdredacteur van het sterrenkundig tijdschrift Zenit, en was tot 1998 werkzaam als programmaleider bij het Artis Planetarium in Amsterdam.
Voor zijn werk op het gebied van de popularisering van de sterrenkunde ontving Govert diverse prijzen en onderscheidingen, waaronder de Simon Stevin-kijker van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde KNVWS (1989, samen met astronaut Wubbo Ockels), de Eureka-oeuvreprijs van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO (2002) en de David N. Schramm Award van de High-Energy Astrophysics Division van de American Astronomical Society (2014). In 2007 werd planetoïde (10986) Govert naar hem genoemd door de Internationale Astronomische Unie (IAU); in 2021 is hij benoemd tot erelid van deze organisatie.
Govert Schilling is getrouwd, heeft een zoon en een dochter, en woont in Amersfoort.
Govert is autodidact op het gebied van de astronomie en de journalistiek. Hij was jarenlang actief in de Jongerenwerkgroep (JWG) voor sterrenkunde, was van 1980 tot 1987 hoofdredacteur van het sterrenkundig tijdschrift Zenit, en was tot 1998 werkzaam als programmaleider bij het Artis Planetarium in Amsterdam.
Voor zijn werk op het gebied van de popularisering van de sterrenkunde ontving Govert diverse prijzen en onderscheidingen, waaronder de Simon Stevin-kijker van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde KNVWS (1989, samen met astronaut Wubbo Ockels), de Eureka-oeuvreprijs van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO (2002) en de David N. Schramm Award van de High-Energy Astrophysics Division van de American Astronomical Society (2014). In 2007 werd planetoïde (10986) Govert naar hem genoemd door de Internationale Astronomische Unie (IAU); in 2021 is hij benoemd tot erelid van deze organisatie.
Govert Schilling is getrouwd, heeft een zoon en een dochter, en woont in Amersfoort.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 11 of 11 reviews
March 4, 2025
“Het heelal is niet iets wat we kunnen beheersen; het is iets dat ons uitdaagt, ons verwondert, en ons uitnodigt om verder te kijken.”
Een erg interessant boek over donkere materie en energie waar (nog) geen antwoord op bestaat.
Ik moet zeggen dat er stukken waren die mijn kennis ver te boven gingen, aangezien mijn kennis van deeltjesfysica erg beperkt is. Maar ondanks de soms complexe stof weet Govert Schilling er een interessant verhaal van te maken door je mee te nemen naar het verleden, het heden en de mogelijke toekomst van het onderzoek naar het onbekende. In het begin van zijn boek geeft hij al aan dat dit boek geen antwoorden geeft, maar eigenlijk meer vragen oproept. Veel kanten van de theorie van donkere materie en energie werden belicht, dus als lezer word je niet naar één mogelijke theorie gestuurd.
Een erg interessant boek over donkere materie en energie waar (nog) geen antwoord op bestaat.
Ik moet zeggen dat er stukken waren die mijn kennis ver te boven gingen, aangezien mijn kennis van deeltjesfysica erg beperkt is. Maar ondanks de soms complexe stof weet Govert Schilling er een interessant verhaal van te maken door je mee te nemen naar het verleden, het heden en de mogelijke toekomst van het onderzoek naar het onbekende. In het begin van zijn boek geeft hij al aan dat dit boek geen antwoorden geeft, maar eigenlijk meer vragen oproept. Veel kanten van de theorie van donkere materie en energie werden belicht, dus als lezer word je niet naar één mogelijke theorie gestuurd.
October 12, 2025
Daar zit je dan, lekker minding-your-own-business en denkend dat je het heelal een beetje begrijpt… tot Govert Schilling je vriendelijk uitlegt dat je er eigenlijk gewoon niets van snapt.
Eerst even voor de niet-wetenschappers en andere gewone stervelingen onder ons: Donkere materie is de naam die wetenschappers hebben gegeven aan “iets” waarvan we het bestaan alleen indirect kunnen waarnemen, via de zwaartekracht die het uitoefent.
Het zit zo: Grote structuren in het heelal (groot zoals in sterrenstelsels en superclusters van sterrenstelsel) lijken namelijk meer massa, véél méér massa, te hebben dan zichtbaar is. Alsof je je kleine neefje op de weegschaal zet en die opeens 100 kilo aangeeft. Dan klopt er iets niet: is de weegschaal stuk, drukt iemand buiten beeld de weegschaal in, of begrijpen we de zwaartekracht zelf misschien helemaal niet zo goed?
Het bijzondere is dat dit mysterieuze “iets” op geen enkele andere manier met gewone materie of straling lijkt te reageren. Dat maakt het een van de hardnekkigste raadsels van de moderne kosmologie.
En ga daar maar aan staan: een boek schrijven over iets waarvan we niet eens weten of het echt bestaat. Toch lukt Govert Schilling dat opvallend goed. Hij legt helder uit waarom we vermoeden dat donkere materie bestaat, wat de zoektocht tot nu toe heeft opgeleverd en welke ideeën er zijn over de aard ervan. Door gesprekken met onderzoekers verkent hij alle mogelijke paden. En dat maakt het boek tegelijk boeiend, maar soms wat speculatief. Niet iedereen kan natuurlijk gelijk hebben, er is uiteindelijk maar één theorie die de juiste zal blijken te zijn.
Schilling schrijft zoals altijd met enthousiasme en weet zelfs complexe theorieën begrijpelijk te maken zonder de lezer te verliezen. En hoewel het goed is om een basiskennis te hebben van astronomie en natuurkunde is het boek wat mij betreft ontzettend toegankelijk geschreven.
En dan nu, als afsluiter, mijn top 5 absolute meest nerderige zinnen uit de Olifant in het Universum (in willekeurige volgorde):
• Ook zonder supernova-waarnemingen en de galactische rotatiekrommen zouden kosmologen het concordante ΛCDM-model (waarbij Λ staat voor donkere energie en de CDM voor koude donkere materie) alleen al op basis van de Planck-data onderschrijven.
• In 2013 ging de Dark Energy Survey (DES) van start, met als doel bijna een achtste van de hemel in kaart te brengen. DES maakt gebruik van de 570-megapixel Dark Energy Camera op de 4-meter-Vintor M. Blanco-telescoop van het Cerro Tololo Inter-American Observatory, eveneens in Chili.
• Dit model wordt een gesloten of positief gekromd heelal genoemd, omdat de ruimtetijd zichzelf als het ware omsluit en een globale vierdimensionale kromming vertoont die geometrisch gezien vergelijkbaar is met de driedimensionale kromming van een bol.
• Onderzoek aan de manier waarop de baryonische materie akoestische oscillaties (de patronen die 380.000 jaar na de oerknal in de kosmische massaverdeling zijn gegrift) in de loop van de tijd zijn gegroeid, maakt het mogelijk om de uitdijingsgeschiedenis van het heelal verder te reconstrueren.
• Radioactief tritium (een zwaar isotoop van waterstof) vervalt tot helium-3, waarbij een elektron en een anti-elektronneutrino worden uitgezonden, en de wet van behoud van energie schrijft daarbij voor dat deze twee deeltjes samen hoogstens 18,57 keV aan kinetische energie kunnen hebben (vanwege e = mc^2) - dat zou zo zijn in het (zeldzame) geval dat het uiteindelijke helium-3-atoom helemaal geen kinetische energie meekrijgt.
Eerst even voor de niet-wetenschappers en andere gewone stervelingen onder ons: Donkere materie is de naam die wetenschappers hebben gegeven aan “iets” waarvan we het bestaan alleen indirect kunnen waarnemen, via de zwaartekracht die het uitoefent.
Het zit zo: Grote structuren in het heelal (groot zoals in sterrenstelsels en superclusters van sterrenstelsel) lijken namelijk meer massa, véél méér massa, te hebben dan zichtbaar is. Alsof je je kleine neefje op de weegschaal zet en die opeens 100 kilo aangeeft. Dan klopt er iets niet: is de weegschaal stuk, drukt iemand buiten beeld de weegschaal in, of begrijpen we de zwaartekracht zelf misschien helemaal niet zo goed?
Het bijzondere is dat dit mysterieuze “iets” op geen enkele andere manier met gewone materie of straling lijkt te reageren. Dat maakt het een van de hardnekkigste raadsels van de moderne kosmologie.
En ga daar maar aan staan: een boek schrijven over iets waarvan we niet eens weten of het echt bestaat. Toch lukt Govert Schilling dat opvallend goed. Hij legt helder uit waarom we vermoeden dat donkere materie bestaat, wat de zoektocht tot nu toe heeft opgeleverd en welke ideeën er zijn over de aard ervan. Door gesprekken met onderzoekers verkent hij alle mogelijke paden. En dat maakt het boek tegelijk boeiend, maar soms wat speculatief. Niet iedereen kan natuurlijk gelijk hebben, er is uiteindelijk maar één theorie die de juiste zal blijken te zijn.
Schilling schrijft zoals altijd met enthousiasme en weet zelfs complexe theorieën begrijpelijk te maken zonder de lezer te verliezen. En hoewel het goed is om een basiskennis te hebben van astronomie en natuurkunde is het boek wat mij betreft ontzettend toegankelijk geschreven.
En dan nu, als afsluiter, mijn top 5 absolute meest nerderige zinnen uit de Olifant in het Universum (in willekeurige volgorde):
• Ook zonder supernova-waarnemingen en de galactische rotatiekrommen zouden kosmologen het concordante ΛCDM-model (waarbij Λ staat voor donkere energie en de CDM voor koude donkere materie) alleen al op basis van de Planck-data onderschrijven.
• In 2013 ging de Dark Energy Survey (DES) van start, met als doel bijna een achtste van de hemel in kaart te brengen. DES maakt gebruik van de 570-megapixel Dark Energy Camera op de 4-meter-Vintor M. Blanco-telescoop van het Cerro Tololo Inter-American Observatory, eveneens in Chili.
• Dit model wordt een gesloten of positief gekromd heelal genoemd, omdat de ruimtetijd zichzelf als het ware omsluit en een globale vierdimensionale kromming vertoont die geometrisch gezien vergelijkbaar is met de driedimensionale kromming van een bol.
• Onderzoek aan de manier waarop de baryonische materie akoestische oscillaties (de patronen die 380.000 jaar na de oerknal in de kosmische massaverdeling zijn gegrift) in de loop van de tijd zijn gegroeid, maakt het mogelijk om de uitdijingsgeschiedenis van het heelal verder te reconstrueren.
• Radioactief tritium (een zwaar isotoop van waterstof) vervalt tot helium-3, waarbij een elektron en een anti-elektronneutrino worden uitgezonden, en de wet van behoud van energie schrijft daarbij voor dat deze twee deeltjes samen hoogstens 18,57 keV aan kinetische energie kunnen hebben (vanwege e = mc^2) - dat zou zo zijn in het (zeldzame) geval dat het uiteindelijke helium-3-atoom helemaal geen kinetische energie meekrijgt.
April 14, 2025
Govert Schilling is overduidelijk ontzettend capabel in het enthousiasmeren van de lezer voor een bepaalde tak van de wetenschap. Zijn schrijfstijl is meeslepend en maakt goed gebruik van de passie van wetenschappers die hun leven wijden aan het onderzoeken van voor mij onvoorstelbare concepten.
Ik was aangenaam verrast hoe geïnteresseerd ik bleef in de materie en denk dat het een lichte interesse in mij heeft aangewakkerd. Tegelijkertijd vermoed ik dat veel van de informatie die ik heb gelezen en deels begrepen, niet lang zal blijven hangen. Er wordt simpelweg zo veel op je afgevuurd dat het voor mij onmogelijk was om alles op te slaan. Het mooie is dat dit mijn nieuwsgierigheid naar nieuwe kennis niet heeft afgeremd. Het voelde soms veel, maar het wist wel steeds mijn aandacht vast te houden. Wel denk ik dat dit boek totaal niet geschreven is voor leken, een achtergrond in de natuurkunde lijkt mij geen overbodige luxe om genot uit dit boek kunnen trekken.
Het einde kwam voor mijn gevoel wat abrupt. Ik begrijp dat er geen definitieve antwoorden zijn, maar toen ik het boek uit had, leek er iets te missen. Een afsluitend hoofdstuk had mooi kunnen werken, al snap ik dat de opzet bewust ruimte laat voor toekomstige ontdekkingen.
Ik was aangenaam verrast hoe geïnteresseerd ik bleef in de materie en denk dat het een lichte interesse in mij heeft aangewakkerd. Tegelijkertijd vermoed ik dat veel van de informatie die ik heb gelezen en deels begrepen, niet lang zal blijven hangen. Er wordt simpelweg zo veel op je afgevuurd dat het voor mij onmogelijk was om alles op te slaan. Het mooie is dat dit mijn nieuwsgierigheid naar nieuwe kennis niet heeft afgeremd. Het voelde soms veel, maar het wist wel steeds mijn aandacht vast te houden. Wel denk ik dat dit boek totaal niet geschreven is voor leken, een achtergrond in de natuurkunde lijkt mij geen overbodige luxe om genot uit dit boek kunnen trekken.
Het einde kwam voor mijn gevoel wat abrupt. Ik begrijp dat er geen definitieve antwoorden zijn, maar toen ik het boek uit had, leek er iets te missen. Een afsluitend hoofdstuk had mooi kunnen werken, al snap ik dat de opzet bewust ruimte laat voor toekomstige ontdekkingen.
December 14, 2022
Goed geschreven boek over één van de grootste mysteries op gebied van de kosmologie: uit waarneming blijkt dat er in het heelal heel wat meer materie zou moeten zijn, dan dewelke wij momenteel direct kunnen waarnemen: de zogenaamde "donkere materie". Schilling beschrijft welke ideeën en experimenten aanleiding hebben gegeven tot begrippen als "donkere materie" en "donkere energie". Hij licht een aantal theoriën toe die proberen een verklaring te geven, maar die vandaag nog niet experimenteel bevestigd zijn. Hij schetst heel goed de zoektocht - en concurrentiestrijd - van en tussen de verschillende teams wereldwijd om als eerste met een sluitende verklaring te komen, maar tot op heden zonder resultaat. De schrijfstijl is eerder luchtig, hoewel toch wel enige kennis van natuurkunde vereist is om het te kunnen volgen. Enige nadeel: soms verliest de auteur zich iets te veel in de details van welke experimenten waar precies allemaal lopen.
March 12, 2022
Prima geschreven en toegankelijk boek dat toch een behoorlijke hoeveelheid basiskennis van de natuurkunde vraagt om het echt goed te kunnen volgen. Aan het einde sla je het boek dicht met de indruk dat het allemaal nog een stuk onbekender en raadselachtiger is dan wij denken. Het brengt de enorme zoektocht naar wat donkere materie zou kunnen zijn mooi dichterbij en laat daarbij goed de persoonlijke verhalen van de onderzoekers zien. Zeer leesbaar maar niet eenvoudig te begrijpen, zeker niet de laatste hoofdstukken.
January 17, 2023
Het is lastig dit boek te beoordelen. In de basis is Govert Schilling een prettige schrijver en weet hij deze ingewikkelde materie grotendeels begrijpelijk te maken. Het specifieke onderwerp zal echter niet voor iedereen even geschikt/toegankelijk zijn. Het boek is een mooie aanvulling voor mensen die al meer gelezen hebben over het heelal, maar het is niet geschikt als dit een van je eerste boeken is.
De vier sterren zijn vooral voor de toewijding en moeite die in dit boek gestopt is door Govert Schilling.
De vier sterren zijn vooral voor de toewijding en moeite die in dit boek gestopt is door Govert Schilling.
April 9, 2022
Donkere materie en later donkere energie. Nodig om een verklaring te geven voor anders onverklaarbare verschijnselen. Het boek beschrijft de totstandkoming van de gedachten hierover, maar ook dat we feitelijk amper een stap verder zijn gekomen in het begrijpen van wat het is. Sterker nog, de zoektocht leidt alleen tot grotere vragen en zelfs twijfel of er wel zoiets is als donkere materie.
August 22, 2022
In één keer uitgelezen. Leuke schrijfstijl die licht schijnt op ingewikkelde materie (pun intended) door toegankelijke uitleg te verweven met persoonlijke anekdotes van de betrokken wetenschappers. Het leest als een roman, hopelijk hoeven we niet te lang te wachten op een deel 2 die de losse draadjes (of strings...) aan elkaar knoopt (I'm looking at you physics!)
July 16, 2023
Erg interessant geschreven. Knap hoe het onderwerp begrijpelijk gemaakt is, zonder dat men eigenlijk ook maar enig idee heeft van wat donkere materie en energie is. De laatste hoofdstukken werden iets technischer, maar met hulp van Google kun je een heel eind komen. Aanrader!
February 16, 2022
Leuk geschreven, erg persoonlijk door de interviews en perspectieven van wetenschappers. Zeker een aanrader!
August 16, 2022
Eigenlijk mag (kan) ik het boek niet beoordelen ik heb maar hier en daar sporadisch een stukje gelezen , maar die stukjes vond ik leuk en interssant beschreven materie, over de donkere materie en energie , ....
ik ben niet echt een soort of classificatie wezen ergens zit er toch overal wat overlap en verweven stukken , maar ik kan er moeilijk omheen dat ik tot kool, water , stik , stof en al de andere stoffen dus ergens wel bij de stofclub hoor , wat zo een 5% van het universum zou uitmaken , er lijkt wel energie in onze (?) stofclub te zitten , maar we lijken weinig binding te hebben met de andere materie , .... in het boek staat dat er per seconde een heleboel deeltjes door ons en onze planeet heen gaan , ....
ik zie het een beetje anders wij zijn meer de bewegelijke geladen deeltjes en wij lijken meer door de donkere materie/energie te bewegen , dan zij door ons
Er lijkt wel gravitatie uitwisseling te zijn maar geen electro magnetische , ... ..
aantrekkingskracht en zwaartekrachtsgolven met vallen en opstaan 1 willen zijn ....., en de wegduwende druk van gecreëerde ruimte door samensmelting van materie en anti materie
zou er ergens toch geen energie verloren gaan en/of bij gecreëerd worden op kwantum schaal ? Of uitwisseling ? Het zou mijn energiepeil schommelingen kunnen verklaren ,
5% rondstuiternde energiestoffen in een zee van dingens , rare eigenschap levend te zijn in het stof ,
Boeiend thema voor de komende decennia , to energie or not to energie
Fotonen lijken geboren/ gebouwd te zijn in de zonnen waaruit ze zonder veel moeite ontsnappen aan de zwaartekracht ( waar ze toch gevoelig blijken voor te zijn , wat blijkt uit de zwaartekrachtsgolfbanen die ze volgen en zwarte gaten ). Welke kracht duwt ze uit de zonnen ? ?
... wiskundig bekeken 5% / 20% zou de kans om naar donkere materie aliens en zwaaien x4 zijn dan dat we naar gewone aliens kunnen zwaaien ,
Zouden die dan proberen uit te vogelen wat die 5% is ?
ik ben niet echt een soort of classificatie wezen ergens zit er toch overal wat overlap en verweven stukken , maar ik kan er moeilijk omheen dat ik tot kool, water , stik , stof en al de andere stoffen dus ergens wel bij de stofclub hoor , wat zo een 5% van het universum zou uitmaken , er lijkt wel energie in onze (?) stofclub te zitten , maar we lijken weinig binding te hebben met de andere materie , .... in het boek staat dat er per seconde een heleboel deeltjes door ons en onze planeet heen gaan , ....
ik zie het een beetje anders wij zijn meer de bewegelijke geladen deeltjes en wij lijken meer door de donkere materie/energie te bewegen , dan zij door ons
Er lijkt wel gravitatie uitwisseling te zijn maar geen electro magnetische , ... ..
aantrekkingskracht en zwaartekrachtsgolven met vallen en opstaan 1 willen zijn ....., en de wegduwende druk van gecreëerde ruimte door samensmelting van materie en anti materie
zou er ergens toch geen energie verloren gaan en/of bij gecreëerd worden op kwantum schaal ? Of uitwisseling ? Het zou mijn energiepeil schommelingen kunnen verklaren ,
5% rondstuiternde energiestoffen in een zee van dingens , rare eigenschap levend te zijn in het stof ,
Boeiend thema voor de komende decennia , to energie or not to energie
Fotonen lijken geboren/ gebouwd te zijn in de zonnen waaruit ze zonder veel moeite ontsnappen aan de zwaartekracht ( waar ze toch gevoelig blijken voor te zijn , wat blijkt uit de zwaartekrachtsgolfbanen die ze volgen en zwarte gaten ). Welke kracht duwt ze uit de zonnen ? ?
... wiskundig bekeken 5% / 20% zou de kans om naar donkere materie aliens en zwaaien x4 zijn dan dat we naar gewone aliens kunnen zwaaien ,
Zouden die dan proberen uit te vogelen wat die 5% is ?
Displaying 1 - 11 of 11 reviews