Пад чырвонай зоркай і свастыкай: Баранавіччына ў 1939-1944

by Аляксандр Бракель

У кнізе на прыкладзе Баранавіччыны дасьледуецца штодзённае жыцьцё ейных жыхароў. Хоць савецкія й нямецкія рэжымы вызнавалі адрозныя ідэалёгіі, абодва яны былі людажэрскія. Як адныя, так і другія практыкавалі тэрор супраць мірнага насельніцтва ды імкнуліся вынішчыць цэлыя ягоныя групы. Саветы ажыцьцявілі пагалоўную дэпартацыю з рэгіёну польскіх вайсковых асаднікаў зь сем’ямі, нацыстыя ж зганялі габрэяў у гета, каб неўзабаве пачаць іхную фізычную ліквідацыю. Нямецкая акупацыя прынесла значна больш чалавечых ахвяр, бо адбывалася ў варунках бязьлітаснай вайны на зьнішчэньне, а пік кровапраліцьця прыпаў на час, калі немцы адчулі пэрспэктыву паразы ў гэтай вайне.

486 pages, Paperback

Published January 1, 2018

Reviews

[scafandr · Rating 4 out of 5]

Даволі цікавае выданне, на тэму якой я напэўна нічога такога не чытаў. Тэма ВАВ для Беларусі неўміручая, шмат чаго напісана і сказана, шмат чаго яшчэ будзе напісана і сказана потым. І гэтая кніга таксама пра тое, што, здаецца, усе ведаюць. Але яна не столькі пра гітлераўскі фашызм, сколькі пра мястэчка і розныя шлады, якія там панавалі напряцягу 6 гадоў.
Да 39-га Баранавіччына была ў складзе Польшы. Потым на 2 гады прыйшлі Саветы. Усё пачало мяняцца, розная ўлада, новыя правілы. З аднаго боку польскі ўплыў зменшаны да мінімума, з другога боку, у Саветаў былі свае правілы і патрабаванні, якія насельніцтву Баранавіччыны не падабаліся. Хто тады жыў на гэтай тэрыторыі? Беларусы, палякі, яўрэі. Кожны хацеў нешта сваё. Палякі марылі зноў апынуцца у Польшы, яўрэі хацелі павагі і правоў, беларусы проста хацелі жыць самі па сабе. Усіх нязгодных Саветы адпраўлялі ў Сібір. Не падабаюцца каўгасы? Не падабаюцца закрыцці польскіх школ і гурткоў? Не разумееце, чым рэлігія дрэнная? Не хочаце аддаваць частку сваёй гаспадаркі? У Сібір, даражэнькія, у Сібір. Альбо на растрэл - выбірайце. А каб вам было лепш думаць і выбіраць сваю будучыню, вось вам сотні заселеных рускіх і лаяльных беларусаў з Усходу, якія даўно звыкліся да жыцця ў Саветах. Гэта заўсёды працуе, нават і ў сённяшнія часы.
Але потым у 41-м прыйшлі немцы. Новая ўлада, новыя правілы, новыя патрабаванні. Яўрэі паспрабавалі "новы шлях", у якім яўрэям не было месца. Палякі узрадаваліся, бо нарэшце можна было б зноў пачаць марыць аб польскай дзяржаве. А што рабіць беларусам? Ці новая ўлада лепшая, чым апошнія дзве? Наўрадці... Але што рабіць, калі кожны твой крок, кожны адказ ці дазвол страшыцца куляй у галаву? Што б ты ні зрабіў, за ўсё можна растацца з жыццём. Ці з немцамі стаў працаваць, ці партызанам дапамагаць, ці марыць пра Польшу. А антысемітізм быў выяўлены не толькў немцаў, але і сярод партызан, беларусаў і палякаў. Таму трэба прыстасоўвацца. Як хочаш, але прыстасоўвайся да новага ладу.
Кніга падобная да навуковай працы. Напэўна, гэта яна і ёсць... Шмат аналізу, шмат цыфраў. Асноўных тэм 6 - беларусы, палякі, яўрэі, немцы, партызаны, Саветы. Усе раздзелы - гэта злучэнні гэтых тэм. Беларусы і Саветы, палякі і Саветы, яўрэі і Саветы. А што там з партызанамі? Беларусы і партызаны, палякі і партыаны, яўрэі і партызаны. З гэтай прычыны ў кнізе шмат паўтораў. Здаецца, ужо зразумела, як ставіліся беларусы да новая ўлады, але давайце яшчэ разглядзім гэта з другога боку. Калі б аўтар выдзеліў толькі асноўнае у сваім тэксце, яна была б ўтрая меньшай. Але гэта не зусім дрэнна, бо чытаецца кніга лёгка. Разумееш, што шмат што было раней, але знаходзіш новыя цікавыя рэчы. Больш не спадабалася тое, што ў кнізе мала падрабязнасцей і гісторый. Няма адрасоў, дзе знаходзіліся штабы, няма вуліц, мала імёнаў. Можа гэта так таму, што шмат бумаг былі спаленыя, калі прыходзіла новая ўлада. А жыхары горада і мястэчкаў не вельмі хацелі расказваць пра тое, што было, каб не быць выселеным ці забітым. Я ўсё гэта разумею...
Цікавая кніга пра шматуладдзе за кароткі перыяд, напісаная немцам. Для тых, каго цікавіць гісторыя, ці хто родам з Баранавіччыны, будзе цікава.