Er is nog niet veel ruimte voor mensen die zich tussen de hokjes “man” en “vrouw” bewegen. We kennen niet anders. Mannen en vrouwen. That’s it. Finit. Niet meer en niet minder. Alles is opgedeeld in tweeën, zelfs tandpasta heb je voor mannen of voor vrouwen. Maar wat nou als jij helemaal niet in een van deze categorieën valt? Er niet in past? Er niet in WILT passen? En bovenal: welke tandpasta gebruik je dan?
Van kleins af aan krijgen we al mee wat er hoort bij het man of vrouw zijn, de regeltjes en verwachtingen. Hersenonderzoek laat zien dat volwassenen binnen minder dan een vijfde van een seconde inschatten of iemand een man of een vrouw is, en daarop vervolgens hun gedrag en verwachtingen baseren.
Maar het is helemaal niet zo zwart-wit, niet altijd het een of het ander. Gender en diens hele construct moet op de schop. Het binaire denken in enerzijds mannen en anderzijds vrouwen moet minder rigide worden. De scheidslijn tussen genders is immers fluïde.
Mona van den Berg fotografeerde tientallen binair-brekende mensen en dat moet gezien worden. Zowel in de twee maanden durende expositie in de OBA maar ook in iets tastbaars: een boek met gelijknamige titel. In samenwerking met queer/genderdiversiteit activist Nanoah Struik, zelf non-binair, die de interviews afnam.
Mona van den Berg is sinds 2015 hoofdredacteur en uitgever van een (doorlopende) serie bijlagen voor Trouw en de Volkskrant. Daarnaast werkt ze als freelance fotografe voor deze kranten en voor o.a. Al Jazeera, The Guardian, Vrij Nederland en Het Parool. Haar stijl van fotografie is herkenbaar: rauw en werkelijkheidsgetrouw. In 2014 won ze de tweede prijs van de Zilveren Camera in de categorie Binnenland Documentair behaald en in 2020 in de categorie Nieuws Internationaal met de serie ‘Gevlucht naar Colombia’.
Wat een bijzonder boek. Eigenlijk jammer dat het self-published is, want daardoor een stuk moeilijker te vinden, en dit is nou juist zo'n boek wat je overal tegen zou moeten komen. Ik heb het boek aangevraagd bij mijn lokale bibliotheek en ben blij dat die daar nu in de collectie zit — hopelijk wordt het veel uitgeleend en helpt het meer mensen in hun gender journey.
Het boek bestaat uit deels interviews (met foto en quote) en deels informatie over de basics van gender en wat non-binair eigenlijk is, inclusief woordenlijst aan het einde. Lijkt me erg geschikt om aan je naasten te laten lezen die er niet veel van begrijpen maar wel open staan om te leren.
Ik vond het heel interessant om van verschillende mensen hun gedachten en ervaringen over gender te lezen, hoewel ik het zeker niet altijd met iedereen eens was. Het gaf me nieuwe inzichten over de manier waarop ik over mijn eigen gender nadenk en het voelde alsof ik niet alleen was. Het was heel divers en liet meer zien dan alleen het stereotype beeld wat er van non-binair bestaat: het androgyne, witte, slanke mens met kort haar.
Er waren helaas wel een paar minpuntjes, zoals hoeveel (grammaticale) fouten er in de tekst stonden. Dat is altijd het nadeel van self-published boeken in mijn ervaring... Ook vond ik het soms wat verwarrend dat er van bepaalde mensen wel een foto en quote was, maar geen interview. De vormgeving van de interview-pagina's vond ik een beetje saai, kon beter.