Magnifieke jeugdroman over de jonge farao Toetanchamon en zijn halfzus die als een schaduw aan zijn zijde leefde.
In Schaduw van Toet nemen auteur Lida Dijkstra en illustrator Djenné Fila je mee naar het hof van de farao’s in het oude Egypte. Achter alle pracht en praal probeert een jonge koningsdochter zich staande te houden in een wereld vol list en bedrog.
Anchesenamon groeit op aan het hof van haar vader, farao Achnaton, in het oude Egypte. Ondanks de luxe van een mooi nieuw paleis en een leven vol parades en feesten is haar leven niet gemakkelijk. Haar familie heeft honger naar macht en haar vader maakt zich niet geliefd bij het volk. Anche heeft al vijf zusjes als ze er een halfbroertje bij krijgt: Toetanchamon, een zwak jongetje met een scheef voetje – de toekomstige farao van Egypte. Ze werpt zich op als zijn beschermer en leert hem alles wat hij moet weten om in leven te blijven. Als een schaduw leeft ze aan zijn zij, en alles lijkt goed te gaan. Tot het noodlot toeslaat en haar eigen leven in groot gevaar is…
Eerder verscheen van Lida Dijkstra en Djenné Fila (ill.) Het beest met de kracht van tien paarden, een wervelende jeugdroman over Theseus en de Minotaurus (genomineerd voor de Boekenleeuw 2020 en de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen). Lida Dijkstra schreef ook De ring van koning Salomo, met illustraties van Martijn van der Linden.
‘Een spannende hervertelling, geschreven in een pakkende, eigentijdse stijl, met humor.’ Bas Maliepaard in Trouw over Het beest met de kracht van tien paarden
Een origineel verhaal gebaseerd op feiten (denk ik). De illustraties zijn werkelijk prachtig en brachten het verhaal ook goed tot leven. Echter mocht er voor mij wat meer context in zitten om het ten volle te begrijpen en volledig in deze cultuur in te leven. De verhalen over de goden vond ik daardoor een beetje overbodig omdat de meeste niet echt verwerven zijn in het verhaal. Het mocht voor mij dus gerust wat langer zijn ook. Maar het is wel zeker dat het echt mooi gedaan is en dat de gewonnen prijs verdiend is.
Een bijzonder boek, dat is eigenlijk de beste beschrijving voor Schaduw van Toet van Lida Dijkstra met illustraties van Djenné Fila. Een donkerblauwe omslag met één van de bekendste Egyptische figuren, Toetanchamon, in goud valt meteen op. Toch begint dit verhaal niet met Toet zelf, maar met zijn halfzusje Anchesenamon, wie op latere leeftijd ook zijn echtgenote werd.
Dit boek is een studie in gemiste kansen, daar het over de koppen van de heersende misconcepties over de Amarna-periode blijft lopen in plaats van de gaten in onze kennis creatief te dichten. Het is duidelijk een werk dat de doelgroep iets over het oude Egypte en specifiek Amarna probeert te leren. Daarin slaat het echter de plank mis door vrijheden te nemen die niet te onderscheiden zijn van de (foutieve) publieke perceptie van Echnaton en het Atenisme.
Atenisme was geen monotheïsme, noch het idee van Echnaton alleen. Het is eerder te vergelijken met een henotheïsme, en daarbij een henotheïsme dat zich niet veel verder uitstrekte dan de microcosmos van Achetaton zelf. De veranderingen in zowel religie als kunststijl waren al geïnstigeerd onder Amenhotep III en Thoetmose IV; Echnaton echter heeft deze er voor onbekende maar waarschijnlijk politiek dringende reden vrijwel op één dag doorheen geduwd. Hoewel zijn acties wel van invloed waren op de rest van het land daar hij de buitenlandse politieke verhoudingen die zijn vader zorgvuldig had opgebouwd gewoonweg negeerde, was dit niet direct het gevolg van het Atenisme, zoals dit boek doet voorkomen. Wat Echnaton deed, lag niet heel ver buiten de heersende Oudegyptische religieuze en politieke concepten: hij nam deze echter tot hun logische uitersten in een poging de macht van de Amon-priesters te breken.
Dit boek valt ook in de valkuil het oude Egypte te beschouwen (of in ieder geval neer te zetten) als een monoliet. De Dynastiek-Egyptische geschiedenis bestrijkt grofweg 3000 jaar, en in die drie millennia veranderden de cultuur, religie en kunst constant. Dit is terug te zien in bijvoorbeeld het idee dat de koning in de Amarna-periode nog als levende god zou worden beschouwd - dit is niet het geval. Het concept is een Ouderijks concept en was tijdens het Nieuwe Rijk al bijna een millennium uit de mode.
Creatieve vrijheden zijn uiteraard belangrijk bij het schrijven van historische fictie. In het geval van Schaduw van Toet zijn er echter een aantal vrijheden genomen die bijdragen aan de misinformatie die toch al bestaat rondom de Amarna-periode. Tezamen met de vele kleine feitelijke onjuistheden (in het Nieuwe Rijk bestonden er nog geen kippen; drankhuizen waren Egypte onbekend; de Amarnakunst was net zo goed een ideaalbeeld van de realiteit, echter op een manier die trachtte te breken met de voorgaande ideaalbeelden) en een hier en daar mysogien nasmaakje (boze priesters die makkelijker in de omgang zijn dan een ontevreden echtgenote), is dit niet een boek dat ik zou aanraden als educatief materiaal.
In de 53ste aflevering van De Grote Vriendelijke Podcast praten we met Lida Dijkstra over 'Schaduw van Toet', een rijk en gelaagd boek over het halfzusje en latere echtgenote van de beroemde farao Toetanchamon. Het gaat over research doen tot je een ons weegt, mummielinnen hamsteren tijdens een pandemie, sterke vrouwen in een tijd dat een zoon volgens de heersende opvattingen meer waard was dan een dochter, over goden, macht, grafkelders en schrijven in versvorm. En een boodschap van illustratrice Djenné Fila, die de beeldschone illustraties maakte, geïnspireerd op Egyptische kunst. Luister nu via Spotify, je podcast-app of https://www.degrotevriendelijkepodcas...
Toetanchamon, een naam die tot verbeelding van velen spreekt. Wie kent niet het dodenmasker in blauw en goud? Het Oude Egypte van nu 3000 jaar geleden, piramides, sarcofagen, mummies en de ontdekking van het graf van ‘Toet’, onderwerpen die al vroeg fascineerden. Op de basisschool een excursie naar het Abdijmuseum, een eerste mummie gespot, een fascinatie aangewakkerd. Het RMO en het British Museum volgden evenals diverse boeken. Nu dit prachtige boek.
In deze vertelling met een vlotte prozaïsche poëzievorm speelt de ‘Schaduw van Toet’ de hoofdrol: Anchesenamon, de halfzus van Toetanchamon ofwel prinses Amany. Deze halfzus speelde een belangrijke rol in het leven van de jonge Toet. Ze beschermde hem, gaf hem les, was zijn verhalenverteller en werd later zijn vrouw. Amany was de dochter van Nefertiti en Achnaton, de farao, maar list en bedrog zijn aan de orde van de dag. Eje, de opa van Amany, aast ook op de troon. Priesters hebben een vinger in de pap, goden worden afgeschaft, er is wanorde, er ontstaat een machtsstrijd. Amany doorziet het spel, Toet niet. Ze doet hem een belofte. De titel is ontleend aan deze belofte.
Naast een mooi verhaal over een jong slim meisje dat opgroeit aan het hof van de farao, is het ook een historisch verhaal. Een verhaal dat je beeldend meer leert over de wereld van het oude Egypte. Een wereld die op deze wijze levendiger wordt dan wanneer je alleen plaatjes van mummies ziet. Dijkstra weet in dit oude verhaal de lijn naar het heden soepel door te trekken als we lezen over politiek, ziekte en machtsspelletjes. Het boek is opgedeeld in vier delen waarin niet alleen vanuit Amany wordt verteld. Ook de opperpriester is een verteller en in deel 1 wordt de benodigde informatie gegeven voorafgaand aan het leven van Toet. Hoe de familieverhoudingen liggen is snel terug te vinden op het schutblad. De namen in deze stamboom worden bij een eerste keer noemen in de tekst cursief weergegeven.
Narratief gaat hand in hand met illustraties. Zowel Dijkstra als Fila hebben zich enorm ingeleefd en ingelezen en het verhaal eigen gemaakt. Djenné Fila voelt exact aan welke kleuren en symbolen passend zijn. Symbolen die waarschijnlijk zijn gebaseerd op gevonden graftekeningen. Een mooi voorbeeld hiervan is de pagina vullende illustratie waarop wordt getoond wat op de kaptafel van de vrouw lag. De gedekte aardetinten met een rijke opvallende goudkleur maken met materialen als linnen en papyrus de illustraties levensecht. Interessant zijn de informatieve kaders met bijv. hoe je een mummie maakt en de bijbehorende afgebeelde godenpotten. Een andere tot de verbeelding sprekende illustratie is de jacht in bruin en goud, blz. 142 of het voorblad van deel 3 waarop de opbouw van de sarcofaag laag voor laag als in een illustratie is geprojecteerd.
Een bijzondere mythische vertelling die gebaseerd is op vondsten waardoor gebeurtenissen zelf ingevuld moeten worden. Dit is zeer fraai gerealiseerd en doet niets af aan de vertelkracht en de geloofwaardigheid. De passend gekozen lay-out geeft de tekst in mooi taalgebruik een vloeiend lezende cadans. De gelaagde illustratiekunstwerken geven beeld aan de tekst of bevatten een eigen verhaal. De vormgeving verdient niets dan lof. Het verschillend kleurgebruik in de tekst draagt bij aan de leesbaarheid. Een woordenlijst met namen, goden en dingen plus een kaartje completeren het zeer verzorgde geheel.
De miniaturen boven ieder hoofdstuk geven een extra mysterieus tintje aan dit fantastische ‘Schaduw van Toet’. Een Egyptisch sieraad in toegankelijke taal vanaf 13 jaar of eerder voor de geïnteresseerde ervaren lezer. Het is genieten in alle hiërogliefen van a tot z! #inmiddelsterechtgenomineerd
Schaduw van Toet van Lida Dijkstra is een vlot lezend, fijn boek voor iedereen die wat wil bijleren over het Oude Egypte. Het boek vertelt het verhaal van de jongste farao uit de Egyptische geschiedenis, Toetanchamon. Maar niet vanuit zijn standpunt, nee, vanuit dat van zijn zus en toekomstige vrouw, Amany.
De Schaduw van Toet is niet alleen een dun boek dat vlot leest, het staat ook boordevol prachtige illustraties van Djenné Fila. Die illustraties maken het verhaal echt compleet. Zo zorgt Dijkstra ervoor dat de personages een bepaalde diepgang krijgen die je (nog) niet kent bij deze historische figuren die je alleen kent uit je geschiedenislessen. Neem daarbij de illustraties van Fila en je kan je de historische figuren helemaal voorstellen: hoe ze eruit zien, hoe ze zich zouden bewegen, hoe ze praten, hoe ze zich voelen en ga zo maar verder.
De Schaduw van Toet is zeker en vast een aanrader voor kinderen, jongeren én volwassenen die wat willen bijleren over het Oude Egypte en de ‘personages’, samenleving, religie etc. van toen met diepgang willen leren kennen.
Dankjewel aan de uitgeverij voor het recensie-exemplaar!
Ondanks dat de auteur zich nogal wat geschiedkundige vrijheden heeft gepermitteerd, is 'Schaduw van Toet' toch een interessant en leesbaar verhaal met mooie illustraties. Voor jonge lezers is het wellicht allemaal iets te ingewikkeld qua namen en gebeurtenissen.
Ik vind dit boek om verschillende redenen goed en zeer bruikbaar in de basisonderwijsklas. Daar zit ook mijn enige punt van kritiek: het lijkt alsof Dijkstra het geschreven heeft met het handboek 'Close Reading' in de hand, speciaal geschreven om uitgekozen te worden als boek dat in Nederlandse klassen daarvoor gebruikt wordt want Close Reading is in.
Het plot zit zo in elkaar dat alles wat je als lezer evt. niet weet kleine Toet hardop aan zijn zus vraagt. Een personage zegt iets als: Het is een borstbeeld, dat zie ik zo want de schouders zitten eraan'. Dat is informatief maar het ligt er imo ook wel erg dik bovenop.
Dat de oudere zus van kleine Toetanchamon twijfelt aan het bestaan van de Goden is niet waarschijnlijk voor die tijd maar in het boek doet ze dat wel. Is het omdat dit beter aansluit bij de lezer? Je wordt daardoor wat minder het Egypte van toen ingezogen, want de setting is dan wel ongeveer 1340BC maar zus Amany denkt en doet als een kind van onze tijd.
Kennis van de goden is aan de lezer overdragen in de vorm van verhalen die Amany aan Toet vertelt voor het slapengaan, dat op die manier doen vind ik goed bedacht en de onderscheidende lay out en eigen tekstkleur werken goed mee. Ook de smalle kolom waarbinnen het heden van het verhaal zich afspeelt leest prettig.
De moeilijkheidsgraad wordt door al deze keuzes verlaagd en is imo geschikt va. gr 5-6 (klas 3 en 4 in België, 9 en 10 jaar) Dat is fijn want in die leeftijdscategorie is er een overvloed aan lectuur maar een tekort aan literatuur op de markt.
Fraai boek dus dat goed bij thema over faraonisch Egypte past maar ook uitstekend gelezen kan worden enkel ter vermaak.
In 2022 is het honderd jaar geleden dat het graf van Toetanchamon werd ontdekt door archeoloog Howard Carter. Deze historische jeugdroman Schaduw van Toet past dus perfect bij het jubileum volgend jaar. Lida Dijkstra neemt de lezer zo’n 3000 jaar mee in de tijd naar het Oude Egypte. De auteur combineert feiten en fictie op een zeer aangename en leerrijke manier, overgoten met een vleugje humor.
In dit boek gaat niet alle aandacht naar Toetanchamon, Toet, maar wel naar zijn halfzus Anchesenamon, of Amany om het wat gemakkelijker te maken. Zij is de dochter van farao Achnaton en Nefertiti.
Het verhaal begint meteen met een paar interessante intriges. Priesters hebben het te veel voor het zeggen, goden worden afgeschaft, de troon van de farao is felbegeerd door opa Eje en adviseur Efe,… maar Achnaton staat hen natuurlijk in de weg. List en bedrog vieren hoogtij. En dan krijgt Achnaton eindelijk zijn langverwachte zoon. Niet bij zijn vrouw Nefertiti, want die krijgt blijkbaar enkel dochters. Kiya, vriendin van de farao die in een apart paleis woont, is de moeder van Toetanchamon, Toet. Hij wordt geboren met een klompvoetje, heeft het van jongs af aan fysiek moeilijk en hij is zo kwetsbaar. Amany doet de belofte om haar halfbroertje te beschermen.
“Ik zal je schaduw zijn, dag en nacht aan je zijde, zelfs als je het niet weet. Dat beloof ik.”
Ze geeft Toet les, helpt hem van zijn angsten af, vertelt hem verhalen. Het zachte bange jongetje wordt door de jaren heen toch een beetje dapperder. Gelukkig maar, want er wacht hem nog een belangrijke taak. Na de dood van zijn vader wordt hij farao, ook al is hij op dat moment nog maar 9 jaar. Amany blijft hem steunen, ze wordt zelfs zijn vrouw. Dit was blijkbaar zeer gebruikelijk in het Oude Egypte, huwelijken tussen familieleden. Ze verhuizen terug naar het familiepaleis in Waset, maar na een regeerperiode van amper 10 jaar sterft Toet. Hij krijgt een mooie graftombe in de vallei der Koningen en Amany zorgt ervoor dat zijn lievelingsverhaal op de muur wordt afgebeeld, Het boek van de Hemelkoe.
En dan komt Amany voor een moeilijke beslissing te staan. Als Nefertiti verdwijnt en opa Eje farao wordt, vraagt hij Amany ten huwelijk. Haar wijze beslissing verklaart misschien wel waarom haar mummie nooit gevonden is…
De kracht van dit verhaal schuilt vooral in de schrijfvorm én in de zeer knappe illustraties. Lida Dijkstra vertelt het verhaal in een soort van vers, en daar is de lay-out ook aan aangepast. De tekst is gecentreerd, en dat oogt zeer mooi en stijlvol. De verhalen die Amany aan Toet vertelt, die zijn dan weer in doorlopende tekst geschreven én in een andere kleur weergegeven. Djenné Fila vult de tekst aan met prachtige illustraties. Ze heeft gebruik gemaakt van bladgoud en een beperkt kleurenpalet. Die kleuren roepen de juiste sfeer uit het Oude Egypte op. Sommige illustraties zijn paginagroot, andere dan weer subtieler. En elk hoofdstuk begint met een bijpassende hiëroglief. Er is dus echt wel goed nagedacht over het totaalplaatje! Knap werk!
Nog even terug naar het verhaal… Als jong meisje gedraagt Amany zich niet graag als prinses. Ze is slim, eigenzinnig, denkt na en stelt vragen. Het is fijn om te te lezen hoe ze opgroeit tot een sterke en gedreven vrouw. Ze maakt duidelijk haar eigen keuzes en ze kiest voor zichzelf. Ook Nefertiti wordt in dit boek als een sterke vrouw neergezet. Beiden hebben veel invloed achter de schermen en nemen zo ongemerkt de rol en de beslissingen van de farao over.
Lida Dijkstra laat de lezer ook kennis maken met het dagelijkse leven aan het hof in het Oude Egypte. Er wordt ruim aandacht geschonken aan politiek, godendom, rituelen, geloof en macht,… En ondertussen kom je ook te weten hoe een mummie wordt gemaakt, kan je een kijkje nemen in de make-updoos van Nefertiti en krijg je interessante verhalen over de goden te lezen.
De schrijfstijl en het taalgebruik zijn afgestemd op de jeugdige lezer, maar ook volwassenen zullen genieten van Schaduw van Toet. Een hedendaags tintje en een portie humor maken er een fijn verhaal van. Toch is er de nodige aandacht verreist om al de gebeurtenissen goed op te nemen. Maar je wordt rijkelijk beloond! Als lezer moet je ook voor ogen houden dat dit geen exacte geschiedenis is. Er is te weinig geweten over de precieze gebeurtenissen, omstandigheden en jaartallen uit deze periode. Het verhaal is dus maar deels op historische feiten gebaseerd. De gaten in de geschiedenis heeft Lida Dijkstra naar eigen inzicht en interpretatie ingevuld. Naar mijn gevoel passen feit en fictie hier mooi in elkaar.
Een opvallende cover, een duidelijke stamboom in het begin van het boek, achteraan lijstjes van goden, mensen en dingen. En voeg daar dan nog een duidelijke kaart van Egypte bij met de voornaamste plaatsnamen uit het verhaal… dan heb je toch een perfect geheel volgens mij! Er is enorm veel aandacht aan de vormgeving van dit boek besteed, en daar hou ik echt wel van. Schaduw van Toet is in alle opzichten interessant, origineel en prachtig. Ik geef dan ook met volle overtuiging 4,5 sterren.
“En de schaduw, die altijd bij je is als de zon schijnt, past op je, waar je ook gaat of staat.”
Laat je meevoeren naar het oude Egypte en de tijd van de Farao's. Waar feit en fictie naadloos in elkaar overgaan en je tussen de poëtisch geschreven tekst door meer ontdekt over de machtsverhoudingen, vrouwenrechten en goden van die tijd. Je leeft mee met Anchesenamon, Amany, de halfzus van Toetanchamon. Ze leeft als prinses in de schaduw van haar broertje Toet. Ze weet dit te vormen tot een kracht, ze wordt zijn schaduw als beschermer en ze leert hem alles wat ze weet. Haar liefde voor haar broertje is oneindig. Later trouwt ze met hem en vormen ze 10 jaar lang een machtig tweetal: "Als een tweekoppige god, die nooit in de rug kon worden aangevallen."
Prachtig om te lezen en zo mooi geschreven. Alle lof voor de schrijfster. De illustraties zijn adembenemend en nemen je volledig mee in hetgeen wordt beschreven.
Een interessant verhaal, met een leuke geschiedenisles over Egypte. De illustraties door het boek heen zijn mooi gemaakt en dragen - meestal - bij aan het verhaal.
Wat mij een beetje stoorde tijdens het lezen was dat de verhalen die Amany vertelde aan Toet soms me helemaal van het verhaal haalde. De ene keer waren ze leuk, de andere keer voelde het een beetje alsof de schrijfster Lida Dijkstra een verhaal zocht om te vertellen omdat ze al een tijdje er geen meer verteld had. Hierdoor las het soms een beetje geforceerd.
Een andere kleine opmerking die ik heb is dat ik het gehele boek door dacht dat het nog echt moest beginnen. Ik ga hem hoogstwaarschijnlijk nog eens lezen of ik nu, nu ik weet dat dit het verhaal is, de opbouw meer begrijp.
Een aanrader is het zeker! Voor mij alleen niet speciaal "geweldig".
A Dutch book called "In De Schaduw Van Toet" (In The Shadow Of Toet) by Dutch author: Lida Dijkstra.
It was good but a bit Christianized and focused too much for my taste on the monotheistic Atum worship period next to the myths being halfly reinvented (strange retelling) and the Deities being humanized & degraded sadly.
I did like the art a lot and the style of writing too, Lida Dijkstra can write well💕
(I liked the way of writing so much that I read this book in one sitting until it went from night to early morning with Sun and chirping birds)
(I say this from the view of my own faith, as I myself worship some Egyptian Deities as an eclectic solitary Pagan and Hard Polytheist)
Vanaf 12 jaar Het leven van Toetanchamon wordt door de ogen van Amany (zijn vrouw en ook halfzus) verteld. Je wordt de Egyptische oudheid ingezogen met dit verhaal wat deels gebaseerd is op historische feiten. Voor wiens interesse daar ligt, of graag een beeld wil schetsen van Toetanchamon en een Egyptisch paleis, is dit een fantastisch boek. De lay out van dit boek is prachtig en de tekst (die een centrale smalle kolom beslaat op iedere pagina) is sprekend en zeer leesbaar.
Dit boek verteld het verhaal van de beroemdste (en jongste) farao Toetanchamon, via het leven van zijn slimme zusje (en later vrouw). Dit geeft een heel ander perspectief aan dit historische verhaal. Het is een rijke, gelaagde vertelling over de kracht van de vrouw. Brede bladspiegel en sfeervolle passende illustraties.
Bewondering voor hoe dit verhaal is vorm gegeven en verteld! Amany is het halfzusje van Toet, die farao wordt op zijn negende. Altijd beschermd door zijn halfzusje. Ze trouwt met hem en blijft altijd bij hem in de buurt.
Heel bijzonder! Inhoud, lay-out, illustraties, alles is opvallend en anders. Bijzondere aanvulling op de informatieve boeken over Toetanchamon voor 11 jaar en ouder
Heel bijzonder verhaal. Vraag me wel af voor welke leeftijd het is want het is soms best ingewikkeld. Maar met Wikipedia erbij kun je goed volgen wat er allemaal waar gebeurd isHee
Dit boek bevat een origineel verhaal om wat meer informatie te geven over het leven van toetanchamon (op een fictieve manier). Het las vlot en maakt gebruik van mooie illustraties!!
Eigenlijk ben ik enthousiaster over de illustraties van dit boek dan over het verhaal, wát een waanzinnig werk levert Djenné Fila. Ik ben fan en wil alles lezen/bekijken wat zij illustreert!!
Het verhaal is ook wel tof, het verhaal van de bekende Toetanchamon vertelt vanuit het perspectief van zijn halfzus/vrouw. Ook een ode aan sterke vrouwen die in de schaduw van grote mannen staan (en vanuit die schaduwen aan de touwtjes trekken).