دانش‌نامه طنز پارسی: جلد ۵

دانش نامه طنز پارسی #5

by سید ابراهیم نبوی

انقلاب مشروطه باعث شد طنز و شو خطبعی و هجو و هزل و مطایبه که تا پیش از آن در ادبیات ایران وجود داشت، هدف و کارکردی اجتماعی پیدا کند و طنز به معنای واقعی آن هم زمان با وقوع انقلاب مشروطه زاده شود. در واقع اگر بپذیریم صنعت چاپ از ی کسو و تشکیل مجامع اجتماعی از سوی دیگر مانند کنسر تها، اجتماعات مخفی و علنی و مجامع گوناگون، موجب ایجاد ارتباطات عمومی شد و ارتباط سینه به سینه را تبدیل به ارتباط رسان های کرد، همین امر موجب شد شاعران و نویسندگان و گویندگان به جای مخاطب قرار دادن اشراف یا نخبگان یا درباریان به گفت وگو با عامه مردم بپردازند. آنچه در توصیف این ادعا باید گفته شود این است که 1. تا پیش از انقلاب مشروطه طنز زمینه اجتماعی نداشت و به هدف اصلاح اجتماعی نزدیک نشده بود. 2. تا پیش از انقلاب مشروطه طنز برای عموم نوشته یا سروده نم یشد و مخاطب عام نداشت. آثاری مانند لطای فالطوایف که مهر تاریخ پیش از مشروطه بر پیشانی دارند، آثاری هستند که خواص نوشت هاند تا خواص بخوانند و تا پیش از صنعت چاپ هرگز در معرض چشم عامه قرار نگرفتند. یا حتی رساله تأدیب النسوان و معایب الرجال نوشته شد تا در میان شاهزادگان قجر خوانده شوند. 3. تا پیش از انقلاب مشروطه طنز ایرانی جز در قالب شعر و حکایت گفته نشده بود. تازه پس از انقلاب مشروطه بود که طنز نوشتاری و مطبوعاتی آگاه یبخش شکل گرفت و زاده شد. 4. به ضرورت تحول فکری ناشی از مشروط هخواهی، مترجمان به ترجمه آثار فرنگی پرداختند که بعضاً جزو آثار طنز ناب به شمار م یآمد، از جمله است آثاری از مولیر و دیگران که چه به صورت ترجمه و چه به صورت اقتباس منتشر شد. میرزا حبیب اصفهانی نقش مهمی در این مورد داشت. 5. تصنیف با ماهیت طنز اگرچه پیش از این تا حدی در گفت ههای دلق کهای درباری یا ناصحان و ندمای شاهان و دلق کهای امرای محلی وجود داشت، اما پس از مشروطه تصنی فها مقصد و موضوع اجتماعی پیدا کردند و طنز یکی از را ههای جذاب شدن این تصنی فها شد، اگرچه تصنی فهای پرشور ملی و میهنی جایگاه ویژه خود را داشتند. 6. اصولاً آغاز پیدایش کاریکاتور نیز به جنبش مشروطه ایران بازم یگردد. در واقع چاپ موجب شد کاریکاتور از کشوری مانند روسیه نمون هبرداری شود و نخست از طریق آذربایجان به ایران بیاید و کمکم در ایران هم تولید شود.

504 pages, Paperback

Published November 23, 2020

About the author

ا(۲۲ آبان ۱۳۳۷ – ۲۵ دی ۱۴۰۳)
طنزپرداز و روزنامه‌نگار ایرانی