Vooropgesteld: ik ben groot fan van het concept van dit boek. Complotdenkers worden te makkelijk terzijde geschoven. Zij het hun ideeën, zij het hun redenen, ze zijn het waard om serieus genomen te worden. Dus toen ik hoorde dat Jaron Harambam dit boek ging maken, heb ik vrolijk bijgedragen aan de crowdsourcing.
Maar! Om complotdenkers kritiekloos leeg te laten lopen, is weer het andere uiterste van het spectrum. Complotten zijn goed, maar de waarheid is beter. En als iemand dan weer van alles mag insinueren over de inmiddels echt al een miljoen keer vrijgesproken Joris Demmink, of als zo'n selfmade coach weer eens ongehinderd mag debiteren dat ons lichaam heel goed in staat is om zelf te genezen (veel succes met kanker en aids, denk ik dan), dan word ik toch wat kriegelig. Bovendien staat Harambam ook bepaald niet objectief in het spel. Hij noteert dat mensen 'overtuigend' hun verhaal vertellen, 'krachtig' overkomen, 'gepassioneerd' geloven, 'waardevolle' inzichten hebben. Het zal allemaal, maar als ik overtuigend, krachtig, gepassioneerd en waardevol over het nut van de holocaust vertel, blijft het nog steeds de holocaust.
In dit boek doen Harambam en consorten precies dat: een plek bieden voor de periferie van ons denken (leuk!), maar zonder mitsen of maren (ruk!). Het blijven zo parallelle werelden: zij vs wij, A vs B, east is east and west is west and never the twain shall meet. Doodzonde, want Harambam is als op dit onderwerp gepromoveerd socioloog bij uitstek de persoon om de raakvlakken te vinden waar beide werelden iets van elkaar kunnen leren, of in ieder geval enige sympathie voor elkaar kunnen ontwikkelen.
16 hoofdstukken is bovendien wat veel. Eerst is het nog leuk, want al mijn favoriete complottheorieën van voordat complotdenken cool was: graancirkels, 9-11, aliens, alles. Maar de allersaaiste, meest voorspelbare complotten rondom corona, media (ik werk al jaren voor kranten, waarom informeert de hoofdredactie mij nooit over het complot waar we aan werken? en waarom krijg ik geen veertiende maand van Soros, het WEF of de WHO?) en big pharma komen ook voorbij, en die trek ik echt moeilijk slecht. All complotten zijn equal hoor, daar niet van, maar some (aliens! ufo's!) zijn echt wel episch veel meer equal than others.
Ook drie sterren voor de vorm van het boek. De foto's: wat gezocht, maar soms episch mooi. De opmaak: prachtig, maar godsgruwelijk irritant onleesbaar (zwart op paars, zwart op donkerrood, zwart op - nee echt - grijs), zoals elke 'kunstzinnige' productie even mooi als onleesbaar is. Doe. Het. Niet. Maak kunst of schrijf tekst, maar combineer die twee niet. Niet. Nooit. Nooit niet.
Conclusie: goed idee en mooi uitgevoerd, maar slecht idee en slecht uitgevoerd.