Εξόριστες βασίλισσες

by Άννα Γρίβα

Κωνσταντινούπολη του 462 μ.Χ. Η Ευδοξία, βασίλισσα του δυτικού τμήματος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μετά το τέλος της αιχμαλωσίας της από τους Βανδάλους, επιστρέφει από την Αφρική στη γενέτειρα πόλη της. Έχουν περάσει χρόνια από τότε που μικρό κορίτσι εγκατέλειψε τη Βασιλεύουσα. Τώρα αισθάνεται ξένη και μόνη. Μάταια αναζητά έναν τρόπο να συνδεθεί με τις ρίζες της, ώσπου φτάνει στα χέρια της το ημερολόγιο της μητέρας της, της Αυγούστας Ευδοκίας. Η ανάγνωση του ημερολογίου θα φωτίσει τα γεγονότα του παρελθόντος με έναν εντελώς νέο τρόπο. Η Ευδοξία θα ανακαλύψει όχι μόνο την ιστορία της οικογένειάς της, αλλά την ιστορία του ανθρώπου που αγωνίζεται να δημιουργήσει έναν αληθινό εαυτό μέσα σε έναν βίαιο και σκληρό κόσμο, εκείνου που παλεύει για τον έρωτα, τη γνώση και την ελευθερία. Μέσα στο βιβλίο οι ιστορίες των γυναικών τέμνονται και αντανακλούν η μία την άλλη: η παθιασμένη Ευδοκία, η σκληρή και φιλόδοξη Πουλχερία, η ευαίσθητη Φαύστα, η περιπλανώμενη Ευδοξία, η αθώα Πλακιδία, οι ερημίτισσες της Ανατολής, οι ζητιάνες και οι μάγισσες. Άλλες βασίλισσες, άλλες φτωχές και ανώνυμες μέσα στο ποτάμι της ιστορίας, όλες εξόριστες από την ευτυχία, όλες σε μια διαρκή αγωνία να ορίσουν την ψυχή και το σώμα τους. Απέχουν άραγε οι ιστορίες τους από το παρόν και το μέλλον κάθε ανθρώπου που παλεύει να βρει τη θέση του μέσα σε έναν αβέβαιο κόσμο;

192 pages, Paperback

Published January 1, 2021

Reviews

[Lefki Sarantinou · Rating 5 out of 5]

Γυναίκες στο Βυζάντιο. Γυναίκες στη χαραυγή του Μεσαίωνα, σε χρόνους σκοτεινούς και μεταβατικούς, τότε που η ειδωλολατρία έπνεε σιγά σιγά τα λοίσθια και ανέτειλε το δόγμα του χριστιανισμού μέσα σε μια ατμόσφαιρα μισαλλοδοξίας και φανατισμού. Γυναίκες που φλέρταραν με την εξουσία, βασίλισσες και εξόριστες, δυνατές, με πάθος, θέληση, υπομονή και επιμονή προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους. Γυναίκες που πήραν την απόφαση να παίξουν με τη φωτιά, ρίσκαραν και έχασαν το παιχνίδι, αλλά βγήκαν τελικά νικήτριες με τον τρόπο τους.
Κοντά σε αυτές τις δυναμικές προσωπικότητες, υπάρχουν και οι γυναίκες της σκιάς, εκείνες που μένουν κρυμμένες πίσω από τις κουρτίνες, αλλά, παρ’ όλα αυτά, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα τεκταινόμενα από τα παρασκήνια. Αυτές δεν είναι οι βασίλισσες, αλλά οι υπηρέτριες, οι ζητιάνες, οι φτωχές, οι ανώνυμες, οι περιπλανώμενες και οι ερημίτισσες της ανατολής.
Για όλες αυτές τις γυναίκες της μακρινής εκείνης εποχής μας μιλάει η Άννα Γρίβα στο βιβλίο της Εξόριστες Βασίλισσες. Η υπόθεση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ιδίως στην Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα στα μέσα του πέμπτου μεταχριστιανικού αιώνα. Η Ευδοξία, η γυναίκα του αυτοκράτορα Βαλεντινιανού, επιστρέφει στην πρωτεύουσα μετά από την πολύχρονη αιχμαλωσία της από τη φυλή των Βανδάλων στη Βόρεια Αφρική. Τότε θα διαβάσει το ημερολόγιο της μητέρας της, της Αυγούστας Ευδοκίας και θα μυηθεί στη δική της, άγνωστη σε εκείνην, ιστορία.

Η Αυγούστα Ευδοκία είναι η πρώην Αθηναΐδα, η κόρη του πασίγνωστου φιλοσόφου Λεόντιου από την Αθήνα, η οποία θα καταλήξει εντελώς τυχαία στον αυτοκρατορικό θώκο, πλάι στον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄ τον Μικρό. Θα καταστεί ευνοούμενη της πανίσχυρης και ερωτευμένης με την εξουσία αδελφής του, της αδίστακτης Πουλχερίας και θα προσπαθήσει να ισορροπήσει ανάμεσα στο πλήθος των αντιφάσεων το οποίο θα χαρακτηρίζει έκτοτε τη ζωή της: τον έρωτα και τον γάμο, τον χριστιανισμό και τον παγανισμό, το θέλω και το πρέπει, τη βία και την ανθρωπιά, τη γνώση και την πίστη, την αλήθεια και την υποκρισία.

Σκοπός της Άννας Γρίβα δεν είναι η συγγραφή ενός απλού ιστορικού μυθιστορήματος, αλλά περισσότερο η ακριβής απεικόνιση και περιγραφή της ψυχολογίας μιας γυναίκας των ανώτερων τάξεων, δέσμιας των κοινωνικών επιταγών, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Διότι πόση ελευθερία είχαν εν τέλει στις επιλογές τους αυτές οι γυναίκες της εξουσίας; Όσο περίεργο κι αν φαίνεται σε εμάς σήμερα, η ζωή αυτών των γυναικών, των καταπιεσμένων από τις πατριαρχικές κοινωνίες, κάθε άλλο παρά ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα. Ο αναγνώστης θα καταλάβει, με το παρόν πόνημα της Γρίβα, πόσο πολύ ταλανίζονταν οι γυναίκες αυτές από τους πόθους και τα πάθη τους και πόσο διψασμένες ήταν για αγάπη, έρωτα και μία κανονική ζωή στη οποία οι ίδιες θα αποφάσιζαν γι’ αυτήν και όχι οι γύρω τους.

Στις Εξόριστες Βασίλισσες βλέπουμε τη διαχρονικότητα της ανθρώπινης φύσης και την καθολική ανάγκη όλων μας για αγάπη και αποδοχή, αλλά και υλοποίηση των πιο μύχιων επιθυμιών μας. Ούτε οι εποχές αυτές όμως ήταν τελικά για πρίγκιπες και πριγκίπισσες και ο αναγνώστης θα διαπιστώσει πόσο πολύ ανήκουν τελικά στη σφαίρα του μύθου όλες αυτές οι ωραιοποιήσεις των παιδικών παραμυθιών που αφορούν τις ζωές των πανίσχυρων βασιλιάδων. Ο αναγνώστης θα απομυθοποιήσει τη ζωή όλων αυτών και θα κατανοήσει ότι πάντοτε, σε όλες τις εποχές, η δύναμη του έρωτα ήταν εκείνη που κινούσε συχνά τα νήματα και ότι οι άνθρωποι είναι πάντα δέσμιοι τόσο της ανάγκης τους για αγάπη και αποδοχή, αλλά και της δίψας τους για εξουσία και αναγνώριση.
Η υπόλοιπη κριτική στο Literature

[Αλέξης Γυφτοδήμος · Rating 4 out of 5]

Πάντα καλοδεχούμενο ένα ιστορικό μυθιστόρημα και μάλιστα για μία εποχή για την οποία ελάχιστα γνωρίζω. Το ότι η συγγραφέας εστιάζει στο πόσο ανελεύθερες και περιορισμένες είναι αυτές οι θεωρητικά πανίσχυρες βασίλισσες κάνει το βιβλίο ακόμα πιο ενδιαφέρον. Δεν ξέρω τι κάνει ένα βιβλίο συναρπαστικό. Διάβασα πριν από μερικά χρόνια την τετραλογία του Conn Iggulden για τον Ιούλιο Καίσαρα (Οι Πύλες της Ρώμης κλπ). Πολύ γνωστά πράγματα, έχω διαβάσει πολλά γι αυτόν, τίποτα καινούριο αλλά βρήκα όλη την τετραλογία συναρπαστική. Διάβασα την "Μαρία των Μογγόλων" της Μαριάννας Κορομηλά. Δεν είναι μυθιστόρημα, δεν είναι βιογραφία, δεν είναι δοκίμιο, δεν ξέρω τι είναι, αλλά είναι συναρπαστικό. Οι "Εξόριστες Βασίλισσες" είναι ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, καλογραμμένο, ευκολοδιάβαστο αλλά όχι συναρπαστικό. Θα μπορούσε να γίνει; Θα ενδιέφερε την συγγραφέα να το κάνει; Δεν ξέρω.