علویه خانم

by صادق هدایت

Genres: Novels

Paperback

Published January 1, 1322

About the author

See Sadegh Hedayat

Reviews

[Dream.M · Rating 4 out of 5]

اول خواستم علویه خانم و ولنگاری رو بخونم و همون رو اد کردم که بعد فهمیدم‌ اون کتاب بعدها بازنویسی شده و بخش ولنگاری بهش اضافه شده ووووبهرحال اصیل نیست. چیزی که توی خوندن آثار هدایت در سیر تاریخی مشخصه اینه که قلم جنابش داره بهتر و جاافتاده میشه. ظاهرا هم داره سبک خودش رو پیدا میکنه، ماهم بهش امتیاز بالاتر میدیم.
این کتاب درباره قشر پایین جامعه و ادبیات شفاهی خاص اونهاست. زنهای گدا، فالگیر و روسپی که در فقر مطلق زندگی میکنن. هدایت جوری از اونها و به زبون اونها نوشته که فکر میکنی خودش سالها باهاشون زندگی کرده. بقول یکی از دوستان، انگار هدایت یک دوربین و میکروفون برداشته و توی مسیر زیارت یواشکی همه حرکات و گفتار اون کاروان رو ضبط کرده.
از فحش های خیلی باحال و چاله میدونی که بگذریم، کتاب ارزش زیادی توی انتقال فرهنگ اون زمان داره. اینکه بدونیم طبقه خاصی از مردم چجور حرف میزدن و چطور فکر میکردن خیلی مهمه، و به لطف داستانهای اینچنینی و نویسنده های خلاق و باهوشی مثل هدایت، ما امروز اینها رو تقریبا می‌دونیم.
این همخوانی داره هرروز جذاب‌تر و آموزنده تر میشه. خیلی خوشحالم بخاطرش♡

[Sara · Rating 4 out of 5]

ریویو نوشتن برای این کتاب رو نگه داشته بودم تا در دور دوم خوانش اصطلاحات هم از داخلش بردارم و معانی و کاربرداشون هم بیارم، اما متاسفانه فعلا که وقت نشد برای بازخوانیش.

بطور خلاصه باید بگم که بسیار از نوشتار ادبیات عامه توسط صادق هدایت راضیم، نه بخاطر بی پرده نویسی و فحش‌هاش(که البته خود این ها هم بسیار عجیب بودند) بلکه بخاطر اینکه انگار واقعا در این بطن زندگی کرده یا حداقل برداشت های از نزدیکی داشته.
چیز دقیقی از تاریخ اون زمان و سطح فرهنگی رفتاری آدم ها نمیدانم ولی گویا صادق هدایت خوب میدونسته و احساس نیاز کرده به بیانشون.(که دستش درد نکنه.)

میزان اصطلاحاتی که ازش یاد گرفتم خیلی زیاد بود و اشاراتی که به آداب رفتاری داخل اجتماع های مربوطه میکرد جالب بود برام.

قاسم قره‌داغی یه چیز راجع به علویه خانم گفته بود که بیارمش اینجا:

علویه خانم داستان یک زن است.
زنی که نماد میلیونها زن ایرانی در دوره تاریخی صده گذشته می‌باشد. هدایت از این زن تصویري قلدر، بی‌چاك و دهن، لمپن و بر اساس ضرورت و موقعیت توسری‌خور ارائه می‌کند. زنی مانند و نماد زنان سنتی ایرانی و فرهنگ اسلامی که از دنیا فقط دنبال شوهري هست تا برای او سقفی مهیا کند، تا در زیر آن شب را به صبح برساند و شوهر مدام دنبال نان شب و برآورده کردن احتیاجات و نیازهاي زندگی برود و زن مسئولیتی جز سرویس دادن به مرد نداشته باشد. از دید دیگر این زن تمام هم و غمش مانند آنچه در دین به او یاد داده‌اند این است که مزرعه‌ای باشد براي شوهرش براي رفع نیازهاي جنسی و تولید فرزند براي مردي که به عنوان شوهر، صیغه و هر نام دیگري که می‌توان روي آن گذاشت، تا جامعه و مردم نتوانند ایرادي بر آن بگیرند.

آهان یه قسمت دیگه هم تایپیشو در آوردم از کتاب چون باهاش یکی دیگه از دوتسامو گول زدم بخونتش:

اول صیغه عبدالخالق دلال شد - یه مرتیکه تریاکی گند دماغی بود که نگو - مرغ هر چی چاقتره کونش تنگتره! با وجودی‌که پولش با پارو بالا میرفت از اونا بود که از آب روغن میگرف. خوب تا همچین نباشه که پول جمع نمیشه ـ از کلیه سحر منه سگ سوزن خورده دنبال پول میدوید. خانوم از هفتیه دووم دیدم یه صیغیه دیگه هم آورده تو خونه ول کرده ، با خودم شرط کردم پیسی بسرش بییارم که تو داستونا بنویسن - چه درد سرتون بدم ، سه ماه آزگار ازین محضر باون محضر کشوندمش . اینجور آدما پول بجونشون بسه. اون یخورده پول و پله هم که پسنداز کرده بودم از بین رف ، عبدالخالق هم پنج تمن مهریه اش رو هپرو کرد عاقبت طلاقش رو گرفتم. اما دسم جایی بند نبود ، یه زن لچك بسر چی میتونستم بکنم؟ هر چی کردم دیدم از پر دویدن پوزار پاره میشه. آخرش حاضر شد مهریه شو با یه تمن مصالحه بكنه - من هزار جور کلفت بارش کردم گفتم این پولو برو ماس بخر بسرت بمال مرتیکه بی حیا! همین میخواسی آب کمرت رو تو دل دختر من خالی کنی؟
دیدم بسر و گوش منم دس میکشه. يك روز نه گذاش نه ورداش گف:صیغیه من میشی؟ من بهش توپیدم گفتم: خوشم باشه، به مرده که رو میدن به کفنش می‌رینه. هنوز لكلكونت هم باقيس؟ تو با بچه من خوب تا کردی حالا میخواهی منم تو چاله بندازی؟ الاهی پایین تنت رو تختیه مرده شور خونه بیفته. اون میگف : قربون دهنت! بمن فحش بده از آتیش خاکستر عمل مییاد.

از همین تکه مدل نوشتاری سخنان و میزان اصطلاحاتی که به کار برده مشخص میشه.

[Arman · Rating 4 out of 5]

صادق هدایت در سال 1312 اقدام به انتشار دو اثر مهم خود میکند؛ "علويه خانم" و "نیرنگستان".

"علويه خانم" یک داستان بلند بود، و نیرنگستان فرهنگنامهای بود که در آن عقاید عامهی مردم جمعآوری شده بودند. اما این دو، در یک جنبه با هم مشترک بودند؛ هر دو نشان از نگاه تیزبین و البته دانش گسترده‌ی نویسنده درباره‌ی عقاید فولکلوريک و زبان عامه‌ی مردم در ابتدای دوران پهلوی اول داشت.

قبلاً هم نوشته بودم که جمالزاده یکی از ویژگی‌های اصلی داستان را "دموکراسی زبان" می‌دانست؛ اینکه مردم باید زبان داستان را فهمیده و با آن ارتباط برقرار کند. خود جمالزاده نیز به همین منظور، در داستان هایش اقدام به برساختِ زبانی مشابه با زبان مردم عامه نیز کرده بود.
هدایت نیز به تأسی از او، در بعضی از داستان‌هایش (مثل "مرده‌خورها") توجه ویژه‌ای به زبان طبقات مختلف مردم داشت.
اما او در "علويه خانم" قدمی فراتر گذارده و همه‌ی داستانش را (از آنجا که بر پايه‌ی دیالوگ پیش می‌رود) با استفاده از زبانِ مردمان طبقه پایین و خانم باجی‌ها روایت می‌کند؛ و اتفاقاً مهم‌ترين نقطه‌ی قوت "علويه خانم"، همین برساختِ زبانی غنی و زنده براساس زبان عامه‌ی مردم دورانش می‌باشد.

داستان علاوه بر دیالوگ‌های جاندار خود، تصاویر و جزئیاتی بسیار غنی نیز دارد و با مطالعه‌ی آن به خوبی می‌توان یک سفرِ برون شهری در آن دوران را زیست.

درون‌مایه‌ی سفر پیش از این چندین و چند بار در داستان‌های مدرن ایران تکرار شده بود؛ از این جمله می‌توان به جمالزاده در "دوستی خاله خرسه" (سفر با گاری از همدان به کرمانشاه در زمان جنگ جهانی اول)، مشفق کاظمی در "تهران مخوف"(سفر با کالسکه چاپار از تهران به قم) و هدايت در "طلب آمرزش" (سفر به عتبات عالیه با شتر) اشاره کرد.
همگی آنها، جدای از سفرنامه‌ها و گزارشاتِ آن دوره، ماده‌ی خام ارزشمندی را برای مطالعات مردم‌شناختی آن دوره فراهم کرده‌اند.




پ‌ن 1: با تشکر مجدد از همراهی یگانه، سعید و رویا

[Hamid · Rating 5 out of 5]

از فراوانی فحش های آبدارش اگر بگذریم ، ... شخصیت سازی خوب، دیالوگ ها عالی، و جالب تر از همه اینکه با کمی ارفاق انگار ما ایرانی ها هنوزم همان هستیم که در این کتاب هست. یک کم اتو کشیده تر ، با آیفون و اتومبیل و لباس برند اما ذات هنوز همان است .... در کل کتاب عالی بود

[Fat · Rating 3 out of 5]

من عاشق قلم صادقم.
اما کلمات این کتاب یکمی اذیتم کردن.
طبق معمول شخصیت‌سازی‌ها تک‌تکشون محشر بودن؛ انقدر شخصیت‌سازی صادق هدایت فوق‌العاده‌س که با همه‌ی شخصیتای کتاب اخت می‌شی.
علویه خانم زن بدکاره ای بود که به همراه خانوادش به مشهد می‌رفت...
این کتاب شبیه کتاب حاجی‌آقا یه کتاب گفت و گو محور بود، اما چیزی که آزارم می‌داد، ناسزای‌های خیلی خیلی زیاد داخل کتاب بود که البته به شخصیت داستان میومدن اما یکمی هم زیاده‌روی داشت.

_۳۰ مرداد ۱۴۰۲

[Shadi · Rating 4 out of 5]

راستش اگر تو معرفی کتاب نمیخوندم که علویه خانم تن فروشی میکنه شاید تا اخرش هم نمیتونستم مطمئن بشم،یا واقعا از این نظر مستقیم گویی نشده بود یا قوه تشخیص من با نوع نوشتار هدایت هماهنگی و همخوانی نداشت. به هرحال
بین کتاب‌هایی که از صادق هدایت خوندم،احساس کردم که این جا لحن و کلماتش بامزه‌س و گاها میخندیدم😂خیلی واسم جالب و خنده دار بود که علویه همش اشاره به اب کمر مردا داشت و این و با خشم میگفت در حالی که خودش پذیرای اون مردها بود.این تناقض در علویه بیشتر اون رو یک شخصیت فانی به من معرفی کرد،شاید هم هدایت چنین تصمیمی در مورد علویه داشته.

[Niyousha · Rating 2 out of 5]

وای این چی بود دیگه، حال بهم زن🤮

[Maedehto]

من این کتاب رو به توصیه یکی از اپیزودهای پادکست طنزپردازی با موضوع صادق هدایت خوندم .
تنهای چیزی که می تونم بگم اینه که با گذشت زمان زیادی از نوشتن این کتاب فضای جامعه نه بهظاهر بلکه در باطن تغییری نکرده و هنوزرد خرافات و عقاید غیر علمی در زندگی ما پر رنگه.

[Amin Entezary · Rating 5 out of 5]

نقل است که هدایت برای نوشتن این شاهکار، دفتر به دست در شهر می‌گشت تا کلمات و الفاظ عامیانه را یادداشت کند.

[علی امیری فر · Rating 5 out of 5]

طنز قدرتمند کتاب، نمایش زرنگ‌ بازی‌های ایرانی که به نظر تو گوشت و خون ماست. از لذت‌بخش‌ترین کتاب‌ها برای خوندن و حتی شنیدن.

[Amin · Rating 2 out of 5]

علویه خانم داستانی است که در آن فرم داستانی مهمتر از خود داستان است. یعنی داستان خاصی ندارد اما هدایت میخواهد انگار توان خودش برای به کار بردن زبان و اصطلاحات عامه برای نقد فرهنگ عامه را به رخ بکشد. مخصوصا فرهنگ مذهبی که مساله‌ای تکرار شونده در داستانهای مختلف اوست و صرفا به شکلهای مختلف بازتولید میشود.

پس دوباره هم با محتوایی آشنا روبرو میشویم که حتی اینجا هم گاه شکل مانیفستی گل‌درشت به خودش میگیرد:

"روی این پرده - منظور پرده خوانی محرم و عاشورا- سر تا سر عقاید، ایده ‌ال و محرک مردم نقش شده بود. و بتدریج که باز میشد به منزله آینه‌ای بود که نه تنها عقاید ماورای طبیعی خود را می‌دیدند که مطابق محیط و احتیاجات خودشان درست کرده بودند،‌بلکه یکجور انعکاس، یک آینه‌ای بود که تمام وجود معنوی آنها رویش نقش بسته بود"

بعدها مجموعه ولنگاری به این داستان اضافه شده و در مجموعه دیگری منتشر شده اند

[Ælshunīv · Rating 4 out of 5]

امان از خرافات...

[Mary · Rating 2 out of 5]

به نسبت یکی دوتا اثر دیگه که از صادق هدایت خونده بودم ضعیف بود.

[Zohre mhi · Rating 3 out of 5]

تا به اینجا یه اثر متفاوت از هدایت خوندم که گاهی میخندیدم و تعجب میکردم که یکسری از قسمتهاش انگار از یک نویسنده معاصره…. باری به هر جهت دایره لغاتم گسترش یافت :)

[دانیال عماری · Rating 3 out of 5]

آن شاخه از داستان‌نویسی هدایت که نویسندگانی مثل چوبک را تربیت کرد، در این داستان به اوج خودش می‌رسد. وضعیتی این چنینی: ببین این آدم‌ها چطور در گند و کثافت خودشان غلت می‌خورند!

[Nezihe]

Aleviye Hanım-Sadık Hidayet-Alfa Yayınları

[Asal Akz · Rating 4 out of 5]

نسخه صوتی بدون سانسور رو گوش کردم، خیلی بهم چسبید.
این جور داستان ها که انگار یه تکه هایی از گذشته رو با ذره بین نشون میده برام خیلی جذاب و ارزشمند