De vele gezichten van Sicilië

by Fik Meijer

Door zijn strategische ligging heeft Sicilië altijd een magnetische aantrekkingskracht uitgeoefend. In De vele gezichten van Sicilië beschrijft Fik Meijer aan de hand van politieke, religieuze, culturele, sociale en economische ontwikkelingen hoe de culturen van verscheidene volken samensmolten en hoe brute machtspolitiek Sicilië in een neerwaartse spiraal bracht. Een bont gezelschap trekt voorbij: koningen, krijgsheren, generaals, hertogen, graven, pausen, bisschoppen, priesters, landbaronnen, kooplieden, boeren, pachters, arbeiders en slaven. Gezamenlijk schreven zij de geschiedenis van Sicilië. Sommige heersers waren heel opvallend aanwezig. In de Oudheid deden vooral de tirannen Gelon en Dionysius I van zich spreken, in de elfde en twaalfde eeuw leverden de Normandiërs Rogier I en zijn zoon Rogier II het bewijs dat uiteenlopende bevolkingsgroepen goed naast elkaar kunnen leven, en in de dertiende eeuw deed de Hohenstaufen-koning Frederik II de wereld versteld staan. Talrijke monumenten herinneren aan de gloriedagen van weleer. De opstand van de Siciliaanse Vespers in 1282 was een keerpunt. Slecht bestuur in de volgende eeuwen leidde tot opstanden van boeren en arbeiders. De uitbarsting van de Etna, aardbevingen en besmettelijke ziekten zorgden voor een verdere ontwrichting van de maatschappij. De criminaliteit nam toe. Kleine bendes op het platteland konden zodoende uitgroeien tot grote maffiaorganisaties in de steden. In De vele gezichten van Sicilië vertelt Fik Meijer met zijn aanstekelijke pen het complete verhaal van dit fascinerende eiland.


Fik Meijer (1942) studeerde klassieke talen en oude geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Na twaalf jaar als leraar werkzaam te zijn geweest in het voortgezet onderwijs en het hbo maakte hij in 1980 de overstap naar de Universiteit van Amsterdam. In 1992 werd hij bijzonder hoogleraar zeegeschiedenis van de klassieke oudheid en in 1999 hoogleraar oude geschiedenis. Sinds 2007 is hij met emeritaat.
Aanvankelijk publiceerde Fik Meijer vooral over de late Romeinse republiek, later ook over de zeegeschiedenis van de Grieken en de Romeinen. Ook vertaalde hij teksten van Griekse en Latijnse auteurs, waaronder Gregorius van Tours, Flavius Josephus (samen met Marinus Wes) en Paulus Diaconus (samen met Ted Meijer). De laatste vijftien jaar heeft hij zich met veel succes toegelegd op het schrijven van boeken voor een breed publiek, waaronder Gladiatoren, Paulus en Twee steden. Hij ontving in 2005 de Oikos publieksprijs, de onderscheiding voor een classicus die op voortreffelijke wijze de oudheid onder de aandacht van een groot publiek heeft gebracht. Zijn nieuwste werk heet Jezus en de vijfde evangelist.

Genres: History

416 pages, Hardcover

First published September 8, 2021

About the author

Fredericus Joannes Antonius Maria "Fik" Meijer is a Dutch historian and author. He studied classics and ancient history at Leiden University and graduated in 1973. Meijer is an emeritus professor of ancient history at the University of Amsterdam.

He has written numerous non-fiction books on the ancient world for a broad audience, a number of which have been translated into multiple languages. He has also published several translations of classic works into Dutch.

Reviews

[Corno De · Rating 4 out of 5]

Zeer leesbaar boek over de geschiedenis van Sicilië. Het is een boeiende balanceer act geworden. Hoeveel uitleg over grotere ontwikkelingen is nodig om de gebeurtenissen op Sicilië te kunnen plaatsen? Ik zie het boek als een goede introductie die uitnodigt om verder te lezen. Daar kan de uitgebreide literatuurlijst bij helpen.

[Nicole van der Elst · Rating 3 out of 5]

Vraag mensen naar hun beeld van Sicilië en er is een grote kans dat het woord maffia valt. Volgens emeritus hoogleraar Oude geschiedenis Fik Meijer doen ze het Italiaanse eiland hiermee tekort. ‘Ze kennen Sicilië niet en blijven steken in vooroordelen, totdat ze meer over het eiland te weten komen of betoverd raken door de schoonheid van de Siciliaanse cultuur.’ In een rijk boek laat Meijer juist die veelzijdigheid van dit strategisch gelegen eiland zien, waarbij hij de geschiedenis beschrijft aan de hand van politieke, culturele, sociale en economische ontwikkelingen.

De vele gezichten van Sicilië heeft voor de auteur een nieuw vertrekpunt. Voor het eerst richt hij zich niet alleen op zijn expertisegebied de oudheid, maar beschrijft hij de geschiedenis van het eiland tot aan de eenentwintigste eeuw. Dit werkt goed, want door zich te richten op een langere periode wordt al snel duidelijk hoeveel volken het eiland hebben bezocht of er hun macht hebben uitgeoefend. Grieken, Romeinen, Vandalen, Arabieren, maar ook het huis van Anjou, Bourbon en de Habsburgers regeerden voor korte of langere tijd over het gebied. Als een vakkundig verteller leidt Meijer je op een toegankelijke manier langs deze periodes en machthebbers, waarbij al snel de rijke cultuur komt bovendrijven. Eén van de beste voorbeelden van deze mengelmoes aan invloeden komt naar voren in de inleiding, wanneer Meijer op het Domplein in Syracuse zit. ‘Recht voor mij schitterde de blanke voorgevel van de Duomo in het zonlicht. Tot zover niets bijzonders. Sicilië heeft meer barokke kerken met schitterende façades. Maar toen ik langs en door de kerk liep zag ik in de zijmuren ‘pilaren’ die je er niet verwacht: Dorische zuilen uit het begin van de vijfde eeuw v.Chr.’

Door dit soort voorbeelden blijkt de voorliefde van Meijer voor het Italiaanse eiland, maar gaan ook de vele volkeren en culturen die de revue passeren leven. Toch schuilt in het beschrijven van een eeuwenlange periode ook een gevaar. Er komen ontzettend veel historische gebeurtenissen, personen en jaartallen voorbij en ondanks de tijdlijn aan het begin van het boek, is de informatiedichtheid soms net te groot. Hoewel de meeste beschreven gebeurtenissen cruciaal zijn om het grote plaatje over de ontwikkeling van het eiland te snappen, duizelt het soms van de personen die korter een stempel op Sicilië drukte, waardoor de rode draad uit het oog wordt verloren. Dit komt vooral omdat de nadruk in de beschrijvingen van de prehistorie tot de vroegmoderne tijd op historische en politieke ontwikkelingen liggen. Pas later verschuift de focus meer naar het culturele belang van het eiland, bijvoorbeeld doordat Sicilië in de tweede helft van de achttiende eeuw werd opgenomen in de grand tour van vermogende jongvolwassenen. Door geschiedenis en politiek af te wisselen met culturele en sociale gebeurtenissen, komt er meer afwisseling in De vele gezichten van Sicilië en zijn de historische periodes en personen makkelijker van elkaar te onderscheiden.

Uiteindelijk ontkomt ook Meijer er niet aan om in het laatste gedeelte van het boek de maffia aan te stippen. Toch doet hij dit op een uiterst heldere manier, want hij plaatst het ontstaan en het belang van de organisatie in een historisch perspectief. Zo wordt duidelijk dat de ijzeren greep van de maffia geen twintigste-eeuwse verschijnsel is, maar dat de oorsprong al eeuwen eerder op het Siciliaanse platteland ligt. Zoals deze dwarsverbanden zijn er meer in het boek, waardoor er ondanks het hoge informatiegehalte een compleet en rijk beeld van het Italiaanse eiland ontstaat. Voeg daar het enthousiasme van Meijer voor de regio aan toe en het kan niet anders dat door dit boek Sicilië met stip stijgt op de vakantielijstjes van veel lezers!

[Iris Schrijver · Rating 4 out of 5]

Een impulsaankoop ter voorbereiding van een reis naar Sicilië in 2022, maar wat een onderhoudende en aangename lectuur. Fik Meijer neemt je mee in het bewogen verleden en heden van Sicilië. De wisselvalligheid van het lot, het contrast tussen puissante rijkdom en erbarmelijke armoede, het diepgewortelde wantrouwen tegen overheden. Zoals de ondertitel al aangeeft, worden de vele gezichten van het eiland gedetailleerd geschetst. Ook een reis gepland naar Sicilië? Dan is met dit boek voorpret gegarandeerd.

[Arjen Taselaar · Rating 3 out of 5]

Goed leesbare inleiding tot de geschiedenis van Sicilië. Wel een beetje onevenwichtig, vooral waar het de sociaal-economische geschiedenis van het eiland betreft. De aandacht daarvoor neemt toe naarmate we het heden meer naderen. Het sterkst vond ik de cultuurhistorische delen van het boek. Vooral leuk voor reizigers die achtergrond willen bij wat ze zien bij een toer over het eiland.

[Peter Boot · Rating 3 out of 5]

Ik kan niet beoordelen hoe goed dit boek is in de zin van of het de belangrijkste elementen van de Siciliaanse geschiedenis noemt. De recensie in de NRC heeft voor de recentere periode wat bedenkingen. Maar het boek is prettig leesbaar en informatief, de geschiedenis van Sicilië is rijk aan interessante gebeurtenissen. En als je op Sicilië rondreist kun je veel dingen plaatsen dankzij dit boek.

[Silke · Rating 4 out of 5]

Fik Meijer was vanaf 1992 bijzonder hoogleraar Zeegeschiedenis van de Klassieke Oudheid aan de Universiteit van Amsterdam en later hoogleraar Oude Geschiedenis. Sinds 2007 ging hij met emiraat. In Nederland kent men hem vooral van zijn vertalingen zoals die van het werk van Flavius Josephus. Maar hij schreef ook heel wat geschiedenisboeken die toegankelijk zijn voor het brede publiek zoals onder andere De hond van Odysseus.

De geschiedenis van Sicilië is minder gekend, we hebben allemaal op school wel geleerd over Rome en de Romeinen en wie Latijn studeerde heeft zich er nog meer in verdiept. Maar over Sicilië werd nooit veel gesproken en daar wil Fik Meijer iets aan doen met zijn boek De vele gezichten van Sicilië. De titel verwijst
naar de verschillende stemmen die hij zal laten horen: van de Romeinse, Griekse of Carthaagse krijgsheren tot maffiosi. Maar ook koningen, militairen, bisschoppen, de Goden, generaals, priesters, … zullen aan bod komen. Ook zal hij veel verschillende aspecten bespreken zoals politiek, militair, religies, sociaal, … .

‘Sicilië is geen gewoon eiland, het is een gevoel, de een droom een werkelijkheid en illusie tegelijk’

Fik zal beginnen bij het Paleolithicum. Hij vertelt het verhaal van de rotstekeningen uit deze periode, die nabij Palermo gevonden werden. Hierna zal hij uitgebreid de Oudheid aan bod laten komen, zo zal hij het onder andere hebben over de vele Griekse tempels op Sicilië en hoe ze daar zijn gekomen. Later komen de Habsburgers en Bourbons op het eiland. Maar ook de Tweede Wereldoorlog zal hij onder de loep nemen om te eindigen met corruptie en de maffia.
De auteur heeft vooral een zeer compleet werk geschreven. Hij heeft een uitgebreide kennis en wil deze graag delen met zijn lezers. Fik Meijer verdrinkt zijn lezers net niet in teveel informatie. Datums, namen, … vliegen je tijdens het lezen om de oren. De tijdlijn aan het begin van het boek is dan ook een handige handleiding. De auteur heeft duidelijk een grote liefde voor het eiland. Wat ik zeker een pluspunt vond tijdens het lezen is dat er niet overal voetnoten stonden met allerlei verwijzingen naar zijn bronnen. Dit maakte het lezen toch wel
aangenamer. Achteraan het boek geeft Fik een korte verklaring voor zijn keuze om niet met voetnoten te werken, samen met een uitgebreide boekenlijst van werken die hij raadpleegde tijdens zijn research voor het boek.
Fik Meijer heeft een aangename schrijfstijl, het boek is geen enkel moment saai of langdradig en nodigt uit om verder te lezen. De illustraties zijn bovendien een toegevoegd waarde.

Ik kan De vele gezichten van Sicilië aanraden aan iedere geschiedenisliefhebber.
4 sterren ****

[Luana · Rating 4 out of 5]

Meijer narrativizes to such an extent that I started out a bit wary -- we're talking an 80+ year old retired professor who's written several books on Jesus and Rome... nice guy I'm sure, but that's an authorial voice that keeps me at a distance, no matter how pleasantly paternalistic he manages to come across.

After the opening chapters in Ancient Sicily heavily skewed towards military history (understandably so considering Meijer's background), he did manage to slowly get me on his side as the unification and fascism rolled around.

Wouldn't recommend it as a first primer (Mackay's Invention of Sicily is an unsurpassed 101), but as a slightly deeper dive after that, you could do a lot worse.

[Ummo Bruns · Rating 4 out of 5]

Great overview of an island which I only knew vaguely! It is sad to see the “spoiled wealth” of such a place with so many rich sources like wisdom, cultures of different backgrounds! A pity that it looks like a place of missed opportunities and constant quarrels between various groups! Well written and explained by Fik Meijer!

[Freek Bolt · Rating 4 out of 5]

Lees dit als je naar Sicilië gaat. Leest makkelijk weg.

[Jonathan Haesaerts · Rating 4 out of 5]

Emeritus Fik Meijer levert met dit werk andermaal een product af van datgene waarin hij zo excelleert: op een diepere doch toegankelijke wijze een chronologisch overzicht bieden van een bepaald thema uit de geschiedenis. Wat dat betreft is er voor Sicilië geen te kort aan inhoud, weinig regio's hebben zoveel fundamentele veranderingen doorgemaakt als het eilandje dat nu tot Italië behoort. Van de allereerste volkeren die nog vóór de Griekse kolonisten het eiland aandeden tot de huidige situatie overloopt de auteur op een boeiende wijze de geschiedenis van Sicilië dat een mooi voorbeeld vormt voor de these dat slecht leiderschap nog altijd beter is dan helemaal geen leiderschap.