Η γλώσσα μας: 180 κείμενα για τη γλώσσα

by Γεώργιος Μπαμπινιώτης

Στα 180 κείμενα αυτού τού βιβλίου αναφέρομαι σε πολύ μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Μιλώ για βασικές έννοιες της γλώσσας, ζητήματα από την ιστορία της ελληνικής γλώσσας, μεγάλους μελετητές της γλώσσας, τη διδασκαλία της γλώσσας, τα τρία βασικά επίπεδα της γλώσσας (λεξιλόγιο, γραμματική και σύνταξη), τη γλωσσική πολυμορφία και, φυσικά, για το "αεί ζητούμενον", που δεν είναι παρά η ποιότητα της γλώσσας. Αναφέρομαι ακόμη σε θέματα όπως η γλώσσα στη λογοτεχνία αλλά και στη θρησκευτική μας παράδοση, η γλώσσα στην πολιτική, το πιο τεχνικό αλλά ευρύτερα ενδιαφέρον θέμα της γραφής και ορθογραφίας, και "το άριστον εν τη γραμματική τέχνη", όπως θα έλεγε ο ιδρυτής της γραμματικής ανάλυσης, ο Διονύσιος ο Θραξ, που είναι η ετυμολογία, "η πύλη στη γοητεία της γλώσσας", όπως την αποκαλώ.

Θεωρώ ότι μέσα από αυτά τα κείμενα όποιος αγαπά τη γλώσσα και θέλει να τη γνωρίσει στην ουσία της, από περισσότερες πλευρές και σε μεγαλύτερο βάθος, όποιος θέλει να μπει στον "μαγικό" κόσμο της γλώσσας και στις ατραπούς της γλωσσολογίας χωρίς προαπαιτούμενες γνώσεις, όποιος πιστεύει ότι η καλή γνώση της γλώσσας και των περί αυτήν δεν είναι απλώς μια πρόσθετη γνώση αλλά ο συντομότερος δρόμος για να συνδεθούμε με τη σκέψη, αυτός θα εκτιμήσει καλύτερα τα κείμενα και τον σκοπό αυτού του βιβλίου.

672 pages, Paperback

First published September 1, 2020

Reviews

[Antonio Papadourakis · Rating 5 out of 5]

180 κείμενα για την γλώσσα χωρισμένα σε θεματικές ενότητες. Η μόνη θεματική ενότητα που δεν μου άρεσε ήταν η τελευταία, η ετυμολογία, ίσως επειδή δεν την κατάλαβα σε βάθος.
"Η σκέψη μας δεν είναι παρά άμορφη και αδιαμορφοποίητη μάζα. Χωρίς τη γλώσσα η σκέψη μας είναι σαν ένα νεφέλωμα, όπου τίποτε δεν μπορεί να προσδιοριστεί με σαφήνεια."
"Άλλο λόγος και άλλο ομιλία. Ο λόγος είναι η εσωτερική πλευρά της γλώσσας, ότι γνωρίζει ο κάθε ομιλητής, το σύστημα της γλώσσας, ενώ ομιλία είναι η εφαρμογή αυτού του συστήματος, το προϊόν εφαρμογής του μηχανισμού της γλώσσας, του λόγου."
"Η νέα ελληνική αποτελεί τη συνέχεια της μεσαιωνικής ελληνικής των βυζαντινών, η οποία προέρχεται από την Αλεξανδρινή κοινή, που, με τη σειρά της, αποτελεί ενοποιημένη και απλουστευμένη μορφή της αρχαίας Αττικής διαλέκτου."
"Η γλώσσα είναι ρηματοκεντρική, στηρίζεται στην πληροφορία που δίνει το ρήμα της πρότασης."
"Ένα κείμενο είναι η ανάπτυξη μιας κεντρικής ιδέας που εξειδικεύεται σε μία ή περισσότερες παραγράφους, ανάλογα με την έκταση του κειμένου. Κάθε παράγραφος αποτελεί συνήθως μία νοηματική ενότητα η οποία απαρτίζεται από ακολουθία νοημάτων. Κάθε νόημα συνίσταται γλωσσικά από μία πρόταση, η δε νοηματική ενότητα είναι με τη σειρά της μία προτασιακή ενότητα, ένα σύνολο προτάσεων. Βάση κάθε πρότασης είναι το ρήμα και αναγκαίοι όροι του τα ορίσματα, το υποκείμενο του ρήματος και το αντικείμενο."
"Νόηση και μητρική γλώσσα ξεχωρίζουν τον άνθρωπο και μέσα από τη συγκρότηση κοινωνιών του εξασφαλίζουν ποιότητα ζωής, γιατί με τη μητρική του γλώσσα ο άνθρωπος μπορεί να εκφράσει τον κόσμο αφού πρώτα τον συλλάβει με το νου του."
"Η καθαρότητα της σκέψης μας εξασφαλίζει και την ποιότητα του λόγου μας."
"Πάνω από όλα γλώσσα είναι το να μπορείς να συνθέσεις σωστά ένα κείμενο με πληρότητα νοημάτων με νοηματική και γλωσσική αλληλουχία και με επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα."
"Οι λέξεις δεν υπάρχουν για τις λέξεις αλλά για τις έννοιες που θέλουμε να δηλώσουμε συγκροτώντας τα νοήματα μας. Εφόσον η γλώσσα είναι η έκφραση της σκέψης μας, η ποιότητα στη γλώσσα είναι και ποιότητα στη σκέψη μας και τανάπαλιν."
"Ο πυρήνας της γλώσσας είναι το ρήμα, οι ενέργειες δηλαδή, οι πράξεις, οι δραστηριότητες μας, οι καταστάσεις μας γύρω από τις οποίες χτίζεται ο λόγος μας."
"Κάθε πολιτισμός είναι πρώτα και πάνω από όλα ιδιαίτερο σύστημα αξιών, είναι δηλαδή το πώς τοποθετείται ένας λαός ιστορικά απέναντι στη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο του, τους άλλους ανθρώπους και το γενικότερο περιβάλλον, καθώς και τι προτεραιότητες και επιλογές θέτει γενικά για τον άνθρωπο."
"Με τον όρο πρόσληψη νοούμε την προσέγγιση του κειμένου από την πλευρά του αναγνώστη, νοούμε την ανάγνωση, την κατανόηση, την ερμηνεία του κειμένου. Η πρόσληψη, όπως και η παραγωγή, είναι κατεξοχήν δημιουργική εργασία."
"Η λογοτεχνία μπορεί να μη λύνει προβλήματα αλλά είναι η κατεξοχήν πνευματική διεργασία που θέτει προβλήματα."
"Η λέξη ως λέξη μπορεί δυνάμει να δηλώνει περισσότερες από μία σημασίες, πράγμα που εξυπηρετεί την οικονομία της γλώσσας, αφού με λιγότερες λέξεις δηλώνουμε περισσότερες σημασίες. Οι προτάσεις αποδίδουν τα νοήματα , όχι οι λέξεις. Είναι λάθος να μιλάμε για το νόημα μιας λέξης."
"Το πρώτο αλφάβητο πού προήλθε από την Ελληνική είναι, ως γνωστόν, το λατινικό αλφάβητο, δηλαδή το ελληνικό δυτικό (όπως λεγόταν) αλφάβητο της Εύβοιας (Χαλκίδας), που μεταφέρθηκε από τους Έλληνες εποίκους στην Κάτω Ιταλία (Μεγάλη Ελλάδα), από όπου και γενικεύτηκε στον αρχαίο ιταλικό χώρο."
"Δεν αλλάζεις εύκολα έναν από τη φύση του συντηρητικό θεσμό, που είναι ο τρόπος γραφής, για να περάσεις σε μία τελείως διαφορετική γραφή και ως μορφή και ως σύστημα: να περάσεις από μία συλλαβογραφική γραφή (τη γραμμική Β) σε μία φθογγογραφική συμφωνογραφική γραφή (το φοινικικό αλφάβητο) που οι Έλληνες μετέτρεψαν στο πρώτο πραγματικό αλφάβητο."
"Ετυμολογία είναι για αναζήτηση του 'ετύμου', της αληθούς δηλαδή προέλευσης μιας λέξης. Η αναζήτηση της αλήθειας των λέξεων, η ετυμολογία, είναι παράλληλα και ιστορική αναδρομή στις λέξεις, είναι ιστορία των λέξεων."

[Kiki Dal · Rating 4 out of 5]

4,5 αστέρια

[George Adamides · Rating 5 out of 5]

An exceptional book. It should be must read for all Greek philologist scholars. I learnt so much from reading this book and I really appreciate the work.