Niemandsland

by Adwin de Kluyver

In Niemandsland neemt schrijver en historicus Adwin de Kluyver de lezer mee op een meeslepende literaire ontdekkingsreis richting de Zuidpool. Met aanstekelijk vertelplezier laat hij zien hoe de mens dit koude continent in de loop der eeuwen heeft gezocht, verkend, beschreven en benut. De Kluyver wekt hiervoor een bonte verzameling historische personages tot leven; mannen, vrouwen en zelfs dieren die een sleutelrol hebben gespeeld in de beeldvorming over Antarctica. Van de Vlaamse kanonnier die een doorgang tussen Amerika en het Grote Zuidland dacht te hebben ontdekt tot een walvisjagende schilder die als eerste Nederlander voet zette op het lege continent. En van de eerste vrouwen tussen de mannelijke avonturiers tot de nazi’s die er een kolonie trachtten te vestigen.

Meesterverteller De Kluyver vervlecht de verhalen over ontdekkers, antihelden, wetenschappers en charlatans met zijn eigen persoonlijke verlangen om het uiterste Zuiden te bereiken in de voetsporen van een vergeten Japanse poolheld. Als bemanningslid van een historische driemaster zeilt hij door de kustwateren van Antarctica. Onderweg maakt hij aantekeningen; over pinguïnsnelwegen, de meest zuidelijke pub op aarde en een stukje rood plastic. Niemandsland is een onweerstaanbaar leesavontuur over een vrijwel onbekend werelddeel waar niemand woont en dat van niemand is; een boek voor iedereen die zijn of haar uitzicht wil verbreden.

Genres: Nonfiction, Travel, Nature

382 pages, Hardcover

First published August 1, 2021

Reviews

[Elisa Goudriaan · Rating 5 out of 5]

Bijzonder boek met hele mooie zwart-wit foto's (wat natuurlijk goed werkt bij foto's van Antarctica!). Ik moest even inkomen in de structuur - steeds eigen reisnotities en notities over de Japanse poolreiziger Nobu Shirase afgewisseld met verhalen over andere poolexpedities) - maar toen ik erin gekomen was, zat ik er ook helemaal in en werkte juist die afwisselende structuur heel goed, omdat je zo kunt zien hoe geografische plekken die genoemd worden in de oudere verhalen in het heden gebruikt en bereikt worden. En ook hoe het wegens klimaatveranderingen hiermee gaat. Adwin de Kluyver heeft zich voor dit boek heel uitgebreid ingelezen (te zien aan de mooie thematische bibliografie) en de verschillende expedities daarna spannend in een soort roman-vorm opgeschreven. Achterin staat ook nog eens een zeer nuttige index, waarin zelfs alle elf pinguïnsoorten die in het boek voorkomen zijn uitgesplitst. Kortom, alles is tot in de puntjes verzorgd (zie ook alleen al de voorkant!) en dat de schrijver door de coronamaatregelen uiteindelijk niet naar Japan kon om meer over Shirase te zoeken, doet aan dit boek geen afbreuk.

[Literatursprechstunde · Rating 5 out of 5]

Die besinnliche Zeit über Weihnachten hat mir die Muse für die Lektüre von „Niemandsland“ beschert. Eine wahre Zeitreise durch die Antarktis durfte ich unternehmen mit Adwin de Kluyver auf dem Dreimaster „Europa“. Allen voran inspirierte ihn der Antarktisfahrer Nobu Shirase diesen „6. Kontinent“ für sich zu entdecken, doch auch der Maori- Stamm und ein Weggefährte James Cooks‘ waren Mitbegründer seines Interesses für den eisigen Kontinent.

Der Autor und Historiker Adwin de Kluyver wurde 1968 geboren. Er promovierte über die Kulturgeschichte der Polreisen und des Heldentums. Sein persönlicher Reisebericht in die Antarktis bildet nur einen kleinen Teil des Werks, denn er integriert viele weitere herausragende Persönlichkeiten, Seefahrer und Expeditionsleiter in „Niemandsland“ und schafft damit eine gar einzigartige Perspektive auf ein so vielfältiges Stückchen Erde zu ganz verschiedenen Zeiten - Vergangenheit, Gegenwart und sogar die Zukunft vereinigt er zu einer bereichernden literarischen Erfahrung.

Ein Konvolut Antarktis-Reisender bildet die Grundlage für die Erzählungen in „Niemandsland“. Wir erfahren von ihren Schicksalen und Unwägbarkeiten, denen sie auf ihren Entdeckungsreisen durch das Land aus Eis begegneten. Warum war Shirases Expedition nicht erfolgreich?! De Kluyver schildert es uns und steigert durch seine Art, Geschichten zu erzählen meine Wissbegier gen unendlich. Ich lernte Neues über Walfänger und den niederländischen Marinemaler Willem van der Does, der die Brutalität, aber auch Schönheit einzelner Momente in seinen Bildern verewigte. Mir wurde die Relevanz von Hunden an Bord näher gebracht durch Roald Amundsen auf seiner Südpolmission und ich erfuhr (Fun-) Facts über Adeliepinguine durch den englischen Schiffsarzt George Murray Levick, aber auch die katastrophalen Umstände rund um die Expedition von Ernst Shackleton bleibt nicht unerwähnt, er beschreibt das (Fehl-) Verhalten von Antarktis-Touristen und wie man es richtig macht und so vieles mehr…

„Niemandsland“ ist ein Buch, dass eindrücklicher nicht sein könnte - nicht nur durch seine Aufmachung und zahlreichen Fotografien, auch die beachtliche Rechercheleistung de Kluyvers‘ und sein angesammeltes Wissen finden in diesem Buch einen würdigen Platz. Ein wahrer Schatz für alle Meeresliteraturliebhaber*innen!

Ich fühle mich gerade mit Beenden von „Niemandsland“ um so vieles bereichert und bin dankbar, dieses Werk zu meinen Büchern zählen zu dürfen und die Möglichkeit zu haben, immer mal wieder darin zu schmökern. Ein Buch, dass mich noch ein Stück weiter sensibilisiert hat für die Antarktis und was von Nöten ist, um dieses eisige Paradies zu erhalten.

[Arie Kok · Rating 5 out of 5]

Unieke combinatie van avontuur, cultuur en geschiedenis. In zijn verhalen over reizen naar de Zuidpool kiest De Kluyver niet voor ongeremd avontuur en 'gebruik' van Antarctica. Eigenlijk zou het beter zijn er niet naar toe te gaan, maar met dit boek kun je het toch allemaal een beetje meemaken. Speciaal aanbevolen voor de lange winteravonden.

[L. · Rating 5 out of 5]

Ein wirklich wunderbares Buch. Antarktischer Reisebericht und kulturhistorische Textesammlung über den Südpol in einem Buch. Das Buch macht nachdenklich: Nachdenklich über das Verhältnis des Menschen zur Natur, über den Wunsch des Menschen Dinge zu besitzen, über den Wert von Ruhm und Heldentum und über die Grausamkeit der europäischen Entdeckungsreisen der Vergangenheit.

[Brontë · Rating 2 out of 5]

2,5*

[Reinier · Rating 5 out of 5]

Nu ben ik (in boeken) op elk continent geweest dit jaar.

[Birgit Koopman · Rating 4 out of 5]

Impuls purchase, because the book looks gorgeous. After reading it, I don't regret it. The travel story itself, which he describes and compares to a forgotten Japanese pole traveller is not that interesting. It is a good enough framing device, but nothing special. The chapters in between however are very good. There are different ways of looking at Antarctica. From the very first expeditions, to conspiracy theories. Works of poetry, literature and art inspired by its beauty. To eventually from outer space. It takes point of views you don't normally hear from. The sledge dogs from Amundsen, the mighty albatros, just your regular ship worker who played an important part in their respective journey, to the first women to step on the white continent.
I highly recommend this book and it has only strengthened my desire to see it for myself.

[Ad Pluijmers · Rating 4 out of 5]

De schrijver maakt als toerist een bootreis naar het Zuidpoolgebied (het continent Antarctica) en wisselt zijn reisverslag af met verhalen over expedities van een groot aantal vroegere ontdekkingsreizigers, zoals bijvoorbeeld de algemeen bekende Amundsen, Shackleton, Cook en Falcon-Scott. Zij probeerden allen eind 19e – begin 20e eeuw de Zuidpool te bereiken, of tenminste zo dichtbij als mogelijk. In het begin ging het echt om de timing (de eer om de eerste zijn!) en om wetenschappelijke onderzoeken. Later kwamen uiteraard de interesses van hun thuislanden om hun grondgebied uit te breiden, deels vanwege de strategische ligging, deels voor de mogelijke grondstoffen. Claims zijn er gekomen van o.a. Noren, Britten, Amerikanen, Belgen, Russen en zelfs Oekraïners. Er zijn inmiddels heel wat wetenschappelijke bases ingericht en in gebruik.

Als rode draad gebruikt Adwin de reis van Nobu Shirase die in 1910-1912 als eerste Japanner een expeditie naar Antarctica leidde. Het was een behoorlijk project, maar hij slaagde er niet in zijn doel te bereiken en hij heeft bijna zijn hele leven besteed aan het terugbetalen van de lening die hij voor de reis had afgesloten. Pas decennia na zijn dood kwam er erkenning voor zijn inspanningen als pionier.

Poolexpedities blijken altijd het domein van mannen te zijn geweest. In het hele boek komen maar twee vrouwen aan bod, en dat waren partners van mannelijke poolreizigers. Voor de poolreizen waren veel lastdieren nodig (veelal honden) om de sledes met voorraden en apparatuur te vervoeren. Het bleek erg moeilijk om de honden in leven te houden, soms gingen er wel honderd mee op één tocht, terwijl er maar een handvol levend terugkeerde bij de basis of het schip. De zwakkeren werden gebruikt als voedsel voor de anderen. De grote kolonies pinguïns waren onderwerp van menig onderzoek, maar vormden ook een deel van hun voedselketen.

Een interessant verhaal was dat van de Duitsers die eind jaren ‘30 veel behoefte hadden aan vetten, o.a. voor voeding, maar de walvisolie was ook een ingrediënt in de wapenindustrie (technisch vet en glycerine t.b.v. springstoffen). Een ‘wetenschappelijke’ expeditie naar Antarctica was een dekmantel voor het uitvoeren van hun ‘Fettplan’…

Het werd duidelijk dat het claimen van land en rechten om grondstoffen niet zomaar door zou kunnen gaan. In 1959 werd het Antarctisch Verdrag afgesloten tussen 12 toen al actieve landen. Er werd afgesproken om voorlopig af te zien van hun gebiedsclaims, om geen militaire activiteiten te ontplooien en om vrijheid van wetenschap te accepteren. In 1998 is er ook afgesproken om minstens 50 jaar lang geen delfstoffen op dit contitent te exploiteren. Inmiddels zijn er 54 landen die dit verdrag ondertekend hebben.
Of deze afspraken nog steeds betekenis hebben gezien de huidige geopolitieke ontwikkelingen (Trump) valt nog te bezien…

Het is een fijn boek. De beschrijvingen van de diverse reizen wisselen elkaar vrij snel af, wat ik vreemd genoeg eigenlijk wel prettig vond. Korte hoofdstukken met steeds weer een ander perspectief. De bijgesloten foto’s zijn niet van hoge kwaliteit, maar geven wel een idee van de barre omstandigheden aldaar.

[yasmin · Rating 3 out of 5]

Vond het moeilijk om hier een oordeel over te hebben. Ik was in de eerste instantie vooral geïntrigeerd door de titel en omslag, en vervolgens nog meer toen ik de achterkant las (ik heb een redelijke interesse in zeebiologie). Dus de inhoud verraste me nogal.

De eigen reisverslagen vond ik interessant en boeiend, vooral omdat zijn aanleiding om op reis te gaan zo gek specifiek was. De ingevoegde foto's waren daarbij ook een waardevolle toevoeging. Het nadeel hiervan was dat ik de hervertelde reisverhalen vanuit andere perspectieven steeds minder interessant vond, tot op het punt dat ik ze maar besloot over te slaan in plaats van er halfslachtige moeite voor te doen. Misschien dat ik het ooit nog een tweede keer leen om de resterende reisverhalen te lezen, maar ik vrees dat dat (nog lang) niet gaat gebeuren.

[Leon · Rating 5 out of 5]

Kurzweilig, schön illustriert, interessante Fakten. Ein Fünf-Sterne-Leseerlebnis! De Kluyver versucht, die schon zig mal erzählten antarktischen Entdeckerreisen aus einem anderen Blickwinkel zu erzählen (bspw. mit Fokus auf Amundsens Hunde). Das lockert auf. Seine Reisenotizen von seiner eigenen Reise in die Antarktis sowie die Ergänzungen zu Nobu Shirases Reise geben dem Buch einen abwechslungsreichen Charakter.

[Anna de Keijzer · Rating 4 out of 5]

In een zucht uit.

De schrijver koos ervoor om verhalen van ontdekkingsreizigers die hun bloedige handafdruk op het continent plaatsten af te wisselen met zijn eigen reis naar Antarctica.

Hierdoor komt de manier waarop we naar Antarctica kijken: naar de dieren, naar het continent als eigendom, naar de negatieve invloed van mensen op het continent, mooi naar voren.

[Anne · Rating 4 out of 5]

Dit boek is ooit op basis van de voorkant op mijn lijstje gekomen. Het is een bijzondere combinatie tussen de reis van de auteur, het verhaal van een Japanse poolonderzoeker en een flink aantal historische momenten en personages uit de geschiedenis van Antarctica. Met de pinguïns in dit boek loopt het gelukkig beter af dan met de honden en walvissen.

[Ruben Bos · Rating 5 out of 5]

Een geweldig boek over Antarctica en haar ontdekkingsreizigers. Prachtig vormgegeven.

[Nicolas · Rating 5 out of 5]

Schitterend boek!

[Pauline Gingnagel · Rating 5 out of 5]

Geweldig boek! Opzet erg goed en inhoud ook. Zelf een Albatros aan het woord. En een mooie vormgeving.

[Isoude Kuijper · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek. Leest heel erg fijn. Een echte aanrader. Ook al had ik wel wat moeite met al het dierenleed.

[Daniëlle Kastermans · Rating 3 out of 5]

Eerste helft van het boek vond ik verwarrend en niet heel boeiend. De tweede helft van het boek maakte dat goed.

[Petra De Graaf · Rating 4 out of 5]

Heerlijk boek over alles wat met poolreizen te maken heeft en dan nog meer! Ik hou ervan, weetjes en reisverhalen

[Dirk Van · Rating 5 out of 5]

Een sensationele leeservaring. Zelden las ik zo’n spannende mozaïekvertelling. De schrijver kruipt moeiteloos in de huid van een reeks dappere, duivelse, onschuldige en soms onnozele personages. Ondertussen verweeft hij soepel allerlei actuele thema’s in zijn verhalen. Als bonus reis je ook nog met hem mee op zijn zoektocht naar een beetje treurige Japanse poolheld. En dan ziet het boek er ook nog eens prachtig uit met kaarten en foto’s. Dit is literaire non-fictie van het allerhoogste niveau. Genieten!