Over overmorgen

by Simone Atangana Bekono, Fiep van Bodegom, Arnon Grunberg

Tien schrijvers waren rond in de toekomst. Ze richten hun blik op dat wat vandaag zo ongrijpbaar lijkt: hoop. In een wereld die gedefinieerd wordt door veelvuldige crisissen, hangt de dreiging van ondergang als een donkere wolk over onze verbeelding. Maar kunnen we voorbij die duistere vooruitzichten ook een glimp van hoop opvangen? Is er ook een ander verhaal te vertellen over de tijden die voor ons liggen? In tien korte verhalen verkennen schrijvers uit Vlaanderen en Nederland die tijden met andere ogen en vertellen ze ons wat ze daar zien.

Over over morgen is een publicatie die radicaal kiest voor andere verhalen over de toekomst.

Genres: Fiction

208 pages, Paperback

Published September 21, 2021

About the author

Simone Atangana Bekono (1991) studeerde in 2016 af aan Creative Writing ArtEZ. Ze publiceerde op De Optimist, Samplekanon en in De Gids. Ze droeg voor op de Nacht van de Poëzie, Read My World, het Wintertuinfestival en vele andere podia. Simone werd geselecteerd voor het Slow Writing Lab van het Nederlands Letterenfonds en voor CELA, een ontwikkeltraject voor schrijvers en vertalers in zes Europese landen. Momenteel werkt ze aan een roman die bij Lebowski zal verschijnen. Simone zit in een talentontwikkeltraject van Productiehuis De Nieuwe Oost.

Reviews

[Johan Haneveld · Rating 5 out of 5]

9 Ik zal maar meteen mijn vooroordeel dat ik koesterde ten aanzien van dit boek uit de doeken doen: dit is een bundel met toekomstverhalen geschreven door 'Literaire' schrijvers, waaraan geen enkele auteur meewerkt die we kennen uit de wereld van de Nederlandstalige SF en fantasy. Dit soort bundels worden vaker uitgebracht en ik vraag me telkenmale af waarom er geen Sf-schrijvers voor worden gevraagd. Denken en schrijven over de toekomst is immers ons 'bread and butter', zogezegd. En het schrijven van SF is een andere metier dan het schrijven van 'Literatuur', dat immers eigen genrekenmerken heeft (al zullen sommigen willen beweren dat het een kwaliteitsaanduiding is).
Nu waren er inderdaad enkele verhalen in deze collectie die me -met mijn pet op als SF-lezer-tegenvielen. Mijn vooroordeel over het genre van de 'Literatuur', namelijk dat de verhalen weinig 'plot' hebben en geen sluitend einde en dat er veel aandacht is voor introspectie en bespiegeling boven handeling, werden in die verhalen bevestigd. Het waren momentopnames van een leven, 'slice of life' waarbij de geintroduceerde vernieuwingen/veranderingen in de toekomst er eigenlijk weinig toe deden - de zelfreflectie van de hoofdpersoon veranderde er niet door. Dit gold bijvoorbeeld voor 'Varen' van Jeroen Olyslaegers - dat het heeft over algoritmes die communicatie met anderen overnemen, maar daar eigenlijk niets mee doet. Dit verhaal was te navelstaarderig. Of in mindere mate voor 'Terrarium' van Annelies Verbeke, dat zich afspeelt in een boeiende toekomst, maar waar ik als genrelezer meer had willen weten over hoe deze tot stand is gekomen, dan over de jaloezie van een meisje over een ander die een solo krijgt. Beide verhalen waren trouwens heel goed geschreven. Wat schrijfstijl betreft zouden genreschrijvers bij deze auteurs te rade mogen gaan (ikzelf incluis).
Een ander verhaal dat wel meer plot had, had het mis wat betreft de SF-elementen. De personages volgen op TV de landing van een robotje op Neptunus. Maar dat Neptunus een gasplaneet is waar je helemaal niet op kunt 'landen' was de auteur kennelijk niet bekend. Ook een goed geschreven verhaal, daar niet van, maar voor mij als SF-lezer haalde dit mij wel uit het verhaal. Ook de bijdrage van Anton Grunberg was wat meer een karakterbeschrijving, maar had wel duidelijk een kop en een staart. Vlot geschreven, levendig hoofdpersonage.
Maar ondanks deze verhalen werd mijn vooroordeel uiteindelijk onderuit gehaald. De meerderheid van de verhalen was namelijk goed geschreven (zoals de rest) en functioneerde ook als genreverhaal. Dit gold bijvoorbeeld voor de fabel 'De mier' van Ish Ait Hamou waarin de dieren zich moeten beraden over het lot van de laatste mensen op Aarde. Een mooi slot van een verhaal dat vraagt of wij daadwerkelijk iets kunnen toevoegen aan de Aarde of dat wij alleen maar oplokken en vernietigen. Ook heel goed was 'Zaad' van Simone Atangana Bekono, dat het midden hield tussen fabel en dystopie, waar de gerechtvaardigde boosheid van onderdrukten ten opzichte van 'zakenmannen' uiting kreeg. Het pompte en schuurde en bleef op mijn netvlies hangen.
Ik werd heel aangenaam verrast door 'Laat ons de wolken zijn' van Auke Hulst - een echt SF-verhaal dat ook in Ganymedes of EdgeZero had kunnen staan. Geschreven met mooie beelden. Aanvankelijk vervreemding maar uiteindelijk wordt het duidelijk. Gebaseerd op goede speculatie. Met maatschappelijk commentaar erin verwerkt (en nadenken over het schrijverschap, dat -gebaseerd op recensies die ik heb gelezen over het werk van Hulst- een terugkerend thema lijkt te zijn). Echte SF en op basis hiervan denk ik dat ik misschien toch ook eens een roman van Hulst moet proberen. Tijd om me over mijn vooroordelen heen te zetten.
Lize Spit blijkt ook een goede SF-schrijver. Bij haar titel moest ik denken aan 'De Schroefvliegen' van Raccoona Sheldon, mogelijk toeval. Geschreven in de vorm van een artikel dat aan een redacteur wordt voorgelegd beschrijft het hoe een groep jongeren gebruik maakt van 'fake news' om mensen tot klimaatvriendelijk gedrag aan te zetten. Heel geslaagd en het zet je aan het denken over wat er nodig is om mensen van gedrag te laten veranderen.
Slotverhaal 'Wendingen' kiest net als het openingsverhaal voor een meer essayistische vorm. Beide vragen zich of of we heldenverhalen nodig hebben om ons leven te veranderen, of dat we gewoon moeten beginnen met doen wat we al lang weten dat we moeten doen. Ik beschouw ze echter meer als essays dan als verhalen.
Dat deze verhalen vooral gaan over klimaatverandering en hoe we als huidige generatie hoop kunnen houden terwijl we de wereld een slechte kant op zien gaan, sprak me ook heel erg aan. Wat dat betreft vormt deze bundel een goede aanvulling bij 'Welkom in de broeikaswereld' waarin de verhalen toch veel meer een waarschuwende toon hebben.

[Dolf Wagenaar · Rating 4 out of 5]

Ik heb deze bundel gelezen bij wijze van voorbereiding op het zelf schrijven van een klimaatverhaal voor een andere bundel. Hiervóór had ik met name klimaatverhalen uit de Nederlandse sf-wereld gelezen (en Clifi van Adriaan van Dis), dus wilde ik ook wat meer verhalen uit de Nederlandse mainstream-literatuur lezen.
Zoals dat vaker gaat met themabundels zijn de verhalen wisselend van kwaliteit, maar ook wisselend wat betreft invalshoek en verdere thematiek. Zeker de helft van de verhalen vond ik genoeg tot nadenken aanzetten.
De bundel begint én eindigt met iets dat ik een 'verhalend essay' zou willen noemen. De eerste, van Rebekka de Wit, is sterk door het benadrukken van de complexiteit van 'het klimaatprobleem' - er lijkt een kloof te zijn tussen de theorie en de pragmatiek in het klimaatdebat, er is sprake van paradoxen en van verschillende werkelijkheden (zoals de psychosociale, de politieke en de juridische). Het verhaal lijkt in mijn ogen op te roepen om tot meer afstemming te komen binnen het klimaatdebat, om idee en praktijk meer op elkaar te laten aansluiten. Het verhaal van Fiep van Bodegom biedt op een filosofische manier enige troost in de vorm van een soort berusting, een fijne adempauze in het verder toch vaak hectische en frustrerende klimaatdebat.
Zowel het verhaal van Annelies Verbeke als dat van Simone Atangana Bekono lijken in te gaan op de ethische vragen van de 'groene strijders'. In het geval van Atangana Bekono leek ik iets te missen (gaat het hier om eco-fascisme?). Het verhaal van Jeroen Olyslaegers vond ik sterk, omdat het meer aansluit bij de persoonlijke beleving van het klimaatprobleem; het lijkt aan te sluiten bij het concept 'solastalgie' (dat ik zelf in mijn verhaal meer centraal wil stellen). Ish Ait Hamou heeft een fabel geschreven - een vorm die ik persoonlijk nooit zo sterk vind, al is de verhouding dier-mens in de huidige antropogene ecologische ramp natuurlijk wel toepasselijk. Met het verhaal van Jens Meijen over windmolens kon ik zelf wat minder.
De bijdrage van Auke Hulst vond ik fijn leesbaar omdat het ook stilistisch en verhaaltechnisch goed in elkaar zit (met name door de twist en de titel).
Arnon Grunberg heeft een verhaal geschreven dat alleen hij had kunnen schrijven. Het moest me in al zijn ironie en sarcasme denken aan zijn 'De asielzoeker'. Thematisch vond ik het misschien wel het sterkste verhaal, omdat het aandacht schenkt aan een wat ondergeschoven aspect van de klimaatcrisis, namelijk die van dehumanisering en 'othering' van minderheden zoals vluchtelingen (en, zoals hier, gastarbeiders).
Het verhaal van Lize Spit stelt klimaatactivisme centraal. Het idee is leuk, maar mijns inziens net wat te ongeloofwaardig uitgewerkt. Een vergelijkbare, maar minder vergezochte hoax had denk ik wat sterker gewerkt.
Zoek je een leuke staalkaart van (korte) Nederlandse klimaatfictie buiten de sf, dan is dit zeker een aanrader. Voor Nederlandse klimaat-sf is er de door Johan Klein Haneveld samengestelde bundel 'Voorbij de Storm'.

[Kelly · Rating 3 out of 5]

Zoals zovaak met verzamelbundels verschilt de kwaliteit onderling flink, maar hoe dan ook een vermakelijke bundel met een aantal zeer interessante verhalen

[Nis El]

(OVER)LEVEN NA DE GROTE ONTKOPPELING

De Vlaamse auteur Jeroen Olyslaegers, bekend van de roman *Wil* (2016), schreef het intrigerende kortverhaal ‘Varen’, dat deel uitmaakt van de bundel ‘Over over morgen’. In deze bundel presenteren verschillende auteurs hun eigen visie op een mogelijke toekomst. ‘Varen’ focust op de relatie tussen mens en natuur en roept de ongemakkelijke vraag op hoe de mens zich staande kan houden als de natuur terugvecht.

Wat we te lezen krijgen is het verhaal van een naamloze verteller die probeert te overleven in een wereld die door klimaatverandering en vervuiling onherkenbaar is geworden. De verteller en zijn vrouw kozen ervoor de ooit zo bekende wereld in te wisselen met een leven midden in een landschap, waarin de natuur de overhand heeft genomen. Terwijl het koppel hun leven leidt als de 'ontkoppelden', ontkoppeld van de wereld zoals wij die kennen, worstelen ze met gevoelens als wanhoop en spijt die effect hebben op gezondheid en relatie. Ondernamen ze wel de juiste onherroepelijke keuze?

Olyslaegers beschrijft op meeslepende wijze de gevaren en de schoonheid van een wereld waarin de natuur zich heeft hersteld van menselijke invloeden. Het verhaal toont hoe de mens zich moet aanpassen om te overleven, maar ook hoe deze nieuwe wereld de mens confronteert met zijn eigen kwetsbaarheid. De verteller realiseert zich steeds meer dat de bomen in zijn tuin na elk seizoen het op zichzelf zullen halen. Het verhaal roept vragen op over de rol van de mens in de wereld, de mens tussen de moderne technologische wereld en de oude moeder natuur wereld.

De kracht van ‘Varen’ ligt in de beschrijvingen van de veranderde wereld en de innerlijke strijd van de verteller. Olyslaegers laat de lezer nadenken over de gevolgen van klimaatverandering en hoe we ons kunnen redden in een wereld die we zelf hebben verwoest. Het verhaal blijft hangen door de vragen die het oproept en de manier waarop het de lezer confronteert met een mogelijke toekomst.

Dat het verhaal indruk maakt, komt ook door Olyslaegers' toegankelijke schrijfstijl. Ondanks het zware thema blijft het verhaal vlot leesbaar en boeiend. De sombere toon wordt af en toe onderbroken door korte momenten van hoop, wat het verhaal een zekere spanning geeft. De dialogen zijn minimaal, maar krachtig. Zijn partner strijdt immers met gezondheidsproblemen waardoor de leegte en de galm in het huis tot bij de lezer komen. De monologen van de verteller onthullen een diepere laag van angst, spijt en uiteindelijk berusting. De keuze om het verhaal in de eerste persoon te schrijven, trekt de lezer direct in de belevingswereld van de protagonist, wat het gevoel van isolatie en wanhoop versterkt.
‘Varen’ van Jeroen Olyslaegers is een beklemmend kortverhaal dat de lezer laat nadenken over de relatie tussen mens en natuur. Het is een verhaal dat zowel ongemakkelijk als realistisch aanvoelt en dat nog lang nazindert. Vooral in tijden van WOKE waar de gewone burger weigert toe te geven aan de heersers, ligt deze post-apocalyptisch niet ver van ons bed.

Een belangrijk element in het verhaal is de verandering van de protagonist zelf. Als lezer komt het geruststellend over dat hij aan het einde van zijn brief besefte waar hij naartoe wilde gaan. De man zocht niet enkel hulp voor zijn vrouw, maar diep vanbinnen zocht hij deze toenadering voor zichzelf. Zijn vrouw heeft hij als een trouwe partner kunnen dragen en verzorgen. Maar wie verzorgt hém dan, In een geïsoleerde wereld van ontkoppelden? In een wereld van man en vrouw en hun grote tuin vol leven en dood. Een groot stereotiepe probleem bij mannen, zowel bij ontkoppelden, heersers, in het verleden en in het heden. Mannen die alles in zichzelf opkroppen, een figuur waarop een vrouw kan leunen, maar omgekeerd is dit ook broodnodig.

De achterblijvers moeten zich een weg banen door een wereld die door de Grote Ontkoppeling letterlijk en figuurlijk is opgeschud, waarbij ze geconfronteerd worden met hun eigen tekortkomingen en de uitdagingen van een nieuwe samenlevingsvorm.

Ten slotte komt de verteller tot een ontroerende realisatie over de noodzaak van wederzijds begrip en steun in een wereld die door de Grote Ontkoppeling volledig is veranderd. Terwijl hij worstelt met de gevolgen van hun keuze en de isolatie die zijn vrouw en hij ervaren, wordt de kwetsbaarheid van menselijke relaties onder de loep genomen. De boodschap die blijft hangen, is dat zelfs in een wereld die lijkt te zijn verwoest, de behoefte aan verbinding en zorg voor elkaar onveranderd blijft. Olyslaegers sluit af met een melancholische maar hoopvolle toon, die de lezer uitnodigt om na te denken over de manier waarop we onszelf en anderen ondersteunen in tijden van extreme verandering. Varen is niet alleen een waarschuwing, maar ook een eerbetoon aan de veerkracht van de menselijke geest in de meest uitdagende omstandigheden.

[Katrien Noël · Rating 4 out of 5]

Deze recensie gaat over één van de verhalen nl Terrarium van Annelies Verbeke uit het boek Over over morgen

Ecologisch Manifest
Greta Thunberg kan hier alleen maar van dromen: de mensheid die nederig samenleeft met de andere bewoners van onze planeet, met opperste respect voor de natuur. Is het wel realistisch wat hier geschetst wordt? Komt dit niet al te idealistisch over? Of blijkt uit dit alles de hoop?
Het verhaal speelt zich af in een niet zo heel verre toekomst, nl. het jaar 2083. Het dagdagelijkse leven staat volledig in functie van het respectvol omgaan met planten en dieren, de natuur in het algemeen. De vorige generaties hebben het serieus verpest: door hun ego, hun hoogmoed, hun zelfoverschatting. Ondertussen hebben de mensen zich moeten herorganiseren en leven in een terrarium, een zoöp zoals het hier genoemd wordt.

Zoöp
“Onze zoöp is mooi nu”, beschrijft het hoofdpersonage. “Met de laatste gloed van de dag over de moestuin”. Dit is waar Ki opgroeit, samen met haar mama en ex-grootouders. Het is een warm nest, een thuis.
Ki heeft een soort robotvriendje, een persoonlijke buddy “Ki Too”. Bij hem kan ze haar hart luchten. Vaak praat ze liever met dit apparaat dan met haar eigen moeder, alhoewel ze weet dat dit een robothand is waarop haar warmte, hartslag en spierspanning overgaat.
Wanneer Ki’s mama op een dag vertelt dat ze een harttransplantatie nodig heeft, raakt iedereen binnen het gezin in paniek. Donororganen zijn erg zeldzaam geworden. Toch blijven ze hopen op een goede afloop. Dit positivisme is een kenmerkende attitude van deze toekomstmaatschappij.

Realistisch of toch niet?
Ondanks het feit dat de samenleving kunstmatig georganiseerd wordt, is die toekomstige wereld toch wel geloofwaardig. De zoöperatie is een realistische optie: geen auto’s, veganistisch eten, een eigen moestuin. Er zijn die futuristische snufjes zoals de “huispsycholoog”, maar toch gaan mensen normaal met elkaar om. Daarnaast is er ook aandacht voor de scherpe kantjes van de mensen: hoe je gefrustreerd kan worden omdat je je altijd maar nederig moet opstellen, dat je je altijd moet schikken binnen het geheel. Deze typische trekjes maken dit verhaal overtuigend en menselijk. Je kunt je echter wel de vraag stellen of dit allemaal wel leefbaar is? Zijn we als mens in staat ons volledig ten dienste te stellen van het algemene goed, onszelf weg te cijferen, op te gaan in het “algemeen welzijn”. De communistische droom van Karl Marx heeft uitgewezen dat dit niet werkt in de realiteit. Waarom zou het anders zijn voor dit Ecologisch Manifest?
Bovendien zit ik persoonlijk met de vraag hoe we tot deze Sience Fiction maatschappij zullen evolueren vanuit onze hedendaags consumptiemaatschappij… Dan moet er wel heel snel een ommekeer komen. 
Tijdens het lezen van dit verhaal zal je af en toe wel eens in je haar krabben bij een paar vaktechnische termen. Wie niet dagelijks met hersenchirurgie of geologie bezig is, zal even een woordenboek ter hand moeten nemen.
Desondanks raakt dit verhaal mij, samen met iedereen die oprecht bezorgd is over de negatieve evolutie van de aarde. Het doet ons alvast nadenken over de globale toekomst: hoe zal de opwarming evolueren, wat met de uitstervingsgolf die aan de gang is? Komen er grote mensenstromen op gang om de droogte te ontvluchten? Hoe zullen we hiermee omgaan?

Ik kan alleen maar besluiten dat dit kortverhaal een interessante visie is. De auteur richt een positieve blik op de toekomst. In dit verhaal zit hoop, vertrouwen. En dat is wat Greta Thunberg ook verwoordt: “Het is belangrijk om niet alleen doemscenario’s te schetsen maar ook aan te geven dat het niet te laat is om er iets aan te doen!” Of dit de samenleving van onze kleinkinderen zal worden, zal de toekomst uitwijzen.

[Talia · Rating 3 out of 5]

Maar liefst 52% van de Belgen heeft thuis minstens één huisdier. Misschien maakt ook u hier deel van uit. Vraagt u zich dan soms ook af hoe het zou zijn, mochten uw hond of kat met u kunnen communiceren? Of hoe de wereld er zou uitzien moesten wij mensen niet langer de superieure soort zijn?

Wellicht heeft u ooit wel al eens gehoord van de roman ‘Animal Farm’, van de hand van de Britse journalist en schrijver George Orwell. Als de titel al geen belletje doet rinkelen, dan vast en zeker wel deze bekende quote: ‘All animals are equal, but some animals are more equal than others’. In dit boek verzetten de dieren zich tegen de superioriteit van de mens. Het minder bekende kortverhaal ‘Mier’ van Ish Ait Hamou, is een ietwat vergelijkbaar verhaal.

Uiteraard zijn deze twee verhalen niet geheel identiek aan elkaar, maar toch kunnen we ze makkelijk aan elkaar linken. Zowel in de roman van Orwell als het kortverhaal van Ait Hamou, speelt de mens immers geen rol van betekenis meer. Het is integendeel net door toedoen van de mens zelf, dat het dierenrijk de bovenhand neemt.

Tijdens het lezen van dit bundel over een toekomst, hoewel onbekend, kon ik niet anders dan stilstaan bij een welbepaalde zin: ‘Misschien is tijd wel onze bondgenoot hier.’ (Ait Hamou, 2021). De doorsnee Vlaming staat hier niet altijd bij stil, en leeft in een soort van vicieuze cirkel. Pas na verloop van tijd realiseert men zich dat tijd vliegt, en stelt men zich vragen als ‘heb ik wel de juiste keuze gemaakt’, of ‘heb ik wel correct gereageerd in die bepaalde situatie’.

‘Mier’ is deel van een bundel kortverhalen van verschillende Nederlandse en Vlaamse auteurs over een andere, hoopvolle toekomst, genaamd project 2048.

Dieren hebben als het ware een therapeutische, bijna helende kracht, die veel mensen een doel geeft in het leven. Dit is dan ook de reden waarom sommige mensen dieren net zo hard nodig hebben, als zij ons. Ook in het verhaal van Ish komt dit aan bod. Zo bijvoorbeeld bij Z, een afgevaardigde van de koningin. Ze probeert om de waarde van de mens alsnog in te zien, en blijft hoopvol. Z is dan ook een inspirerend karakter omdat ze voor zichzelf opkomt, en niet bezwijkt onder peer pressure. Durven ingaan tegen ‘de groep’ om jezelf en je eigen waarden na te streven. Deze wijze les is meteen ook de voornaamste reden waarom ik jullie allemaal wil aansporen om dit verhaal te lezen. Wie weet kom je jezelf wel tegen in dit kortverhaal.

Bronnenlijst
Hamou Ait, I. (2021). De mier. In e. al., Over over morgen (p. 82). Antwerpen: Vrijdag.
Ait Hamou, I., Bekono, S. A., Van Bodegem, F., Grunberg, A., Hulst, A., Meijen, J., . . . De Wit, R. (2021). Over over morgen. Antwerpen: Vrijdag.

[Els · Rating 3 out of 5]

Over over morgen. Andere verhalen over de toekomst. Door: Project 2084: De toekomst is hoopvol.

Dit boek is het resultaat van een alliantie van organisaties die tal van missies koppelen aan de zoektocht naar duurzaamheid. Zij kozen 10 auteurs, uit België en Nederland, die een hoopvol kortverhaal over de toekomst schreven. Onder hen een paar van mijn favoriete schrijvers/denkers: Rebekka De Wit, Annelies Verbeke, Jeroen Olyslaegers en anderen.

In een wereld die aan elkaar hangt van problemen, waarin het wereldnieuws gedomineerd wordt door een pandemie en een ongeziene klimaatcrisis heb ik het moeilijk om nog lichtpuntjes te (durven) zien. Ik wil het nieuws volgen en op de hoogte blijven, ik wil actuele/relevante boeken lezen. Maar ik krijg vaker en vaker de bijna onweerstaanbare drang om een deken over mijn hoofd te trekken en me af te schermen van de wereld.

Dan doet het deugd om hoopvolle verhalen over de toekomst te lezen. Moge ze mensen niet enkel hoop geven maar hen ook inspireren. Het meest hoopgevende is sowieso het feit dat een groep mensen genoeg in de toekomst geloven om er dit geweldige boek aan te wijden. Waarvoor dank én hulde.

[Ken Schoeters · Rating 3 out of 5]

Het is weinig hoopvol om vast te stellen hoe moeilijk het blijkbaar is voor onze hedendaagse, Nederlandstalige auteurs om een stukje waarlijk hoopvol proza te produceren.
Het is evenmin een goed teken dat er zo tergend weinig bijgebleven is van de verhalen in deze bundel nu ik aan het einde komen ben.
De sequoia, de gewetensvliegen, de mier en trek uw wandelschoenen aan vond ik nog best intrigerend,
Vooral Olyslagers en Grunberg (de 1e x dat ik hem lees by the day) wisten nog wel iets bij me los te maken.
Fiep van Bodegom voelde aan als de slechtst mogelijke manier om deze verhalenbundel af te sluiten, maar wellicht heb ik haar gewoon niet begrepen ... voor mij was Spit of Olyslagers hier de betere keuze geweest (ook met haar was dit mijn eerste - fijne - kennismaking).

Kortverhalen schrijven is een kunst apart. Een goede roman, column, essay,... schrijver is hiervoor - zo blijkt alweer - geen garantie.
Wellicht geldt dat ook voor "Kortverhalen lezen".

[Gijs Hollebosch · Rating 3 out of 5]

Wat schrijven Jeroen Olyslaegers ('Varen') en Annelies Verbeke ('Terrarium') toch goed! De toekomstverhalen in deze bundel werden in opdracht geschreven, 'resultaat van project 2084'. Beide auteurs schrijven een betekenisvol verhaal met diepere lagen, zonder dat de opdracht er te nadrukkelijk van af te leiden valt. Bij hen staat als vanouds het leesplezier voorop.

Bij andere auteurs ligt er te veel nadruk op het toekomst-element of is het verhaal gewoon weinig beklijvend. Grunberg vond ik teleurstellend, tamelijk naïef en weinig scherp. Simone Atangana Bekone las ik, vrees ik, niet uit. En zo waren er nog wel een paar.

Lize Spit verraste ook best met haar verhaal 'Gewetensvliegen'. Al is lezen over 'hen' in het enkelvoud - het nieuwe genderdenken, weet je wel - behoorlijk verwarrend. Toch 3 sterren voor deze bundel want ik ontdekte 3 goede tot heel goede verhalen.

[Ferre Wyckmans · Rating 2 out of 5]

Aardig opzet, maar naar mijn aanvoelen een te grote variatie in kwaliteit. Rebekka de Wit, Simone Atangana, Lize Spit, Arnon Grünberg konden echt bekoren... vier op tien schrijvers is echter een te geringe score.