سفارتنامه‌های ایران

by محمدامین ریاحی

س‍ف‍ارت‍ن‍ام‍ه‌ه‍ای‌ ای‍ران‌: گ‍زارش‍ه‍ای‌ م‍س‍اف‍رت‌ و م‍ام‍وری‍ت‌ س‍ف‍ی‍ران‌ ع‍ث‍م‍ان‍ی‌ در ای‍ران‌؛ ت‍دوی‍ن‌ و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ و ت‍ال‍ی‍ف‌ م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌ ری‍اح‍ی‌؛ انتشارات توس، چاپ اول، تهران 1368 خورشیدی، 446 صفحه.
این کتاب، مجموعه هفت گزارش از مسافرت و ماموریت هفت سفیر عثمانی است که از روزگار شاه سلطان حسین تا دوره فتحعلی شاه به ایران آمده‌اند، و گزارش هر سفر به‌وسیله خود سفیر یا یکی از همراهان او تنظیم، و بعد از پایان مسافرت به پادشاه یا صدراعظم عثمانی تقدیم شده است. و بعضی از گزارشها که در کنار نکات مربوط به ماموریت، شرح رخدادهای سفر و منازل راه را نیز شامل است، برای خوانندگان شیرینی و جذابیت خاصی دارد.
امروز این سفارتنامه‌ها، گذشته از اینکه هریک اصیل‌ترین و معتبرترین سند دست اول برای تحقیق در روابط سیاسی دو کشور ایران و عثمانی در دوره‌های مختلف است، به‌عنوان داوری کسانی که در هرحال برگزیدگان دولت و ملت خود بوده‌اند، درباره وضعیت سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران، و شناخت رجال هر دوره ارزش بسیار دارد.
این گزارش‌ها تصویرهای روشنی از احوال فراموش‌شده روزگاران گذشته پیش چشم ما می‌کشد: آشفتگی وضع ایران و مقدمات انقراض صفویه (در سفارتنامه احمد دری)، قدرت نادر (در سفارتنامه مصطفی نظیف)، برهم خوردگی وضع ایران در شاه‌گردشی نخستین روزهای پس از مرگ نادر (در سفارتنامه رحمی)، دربار ناشناخته کریم‌خان زند (در گزارش وهبی)، کار و تکاپوی ایرانیان مقارن با جنگهای ایران و روس (در سفارتنامه محمد رفیع) چیزهایی است که به این روشنی و روشنگری در منابع تاریخی ما دیده نشده است…

446 pages, Hardcover

First published January 1, 1989

About the author

Mohammad-Amin Riahi (Persian: محمدامین ریاحی; June 1923, Khoy – 15 May 2009, Tehran) was a prominent Iranian literary scholar of Persian literature, a historian, writer and statesman. Apart from being one of the authors of Dehkhoda Dictionary and Encyclopædia Iranica, he was the author and editor of several well-known scholarly books. Mohammad-Amin Riahi received his PHD on Persian literature from Tehran University under the supervision of Badiozzaman Forouzanfar. Riahi is best known for his scholarly works on Shahnameh and Ferdowsi, Hafiz, and the ancient iranian languages (especially Azari Language). He has produced critical editions of some of the major classical Persian texts such as Mersad-al-ebad and Nozhat-al-majalis. During a course of 60 years he published numerous scholarly articles, a selection of which are gathered in a volume titled Forty essays on language, literature and history of Iran.
Among numerous cultural positions he held during his career, Riahi was a professor of Tehran University, the founding member and later president of the Shahnameh Foundation (1971–1979), vice-chairman of the Iranian Academy of Literature and Arts, and Iranian Minister of Education (1979).

محمدامین ریاحی سال ۱۳۰۲ در شهرستان خوی متولد شد
وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود به پایان برد و بعد راهی تهران شد.
دکتر ریاحی، فرهنگ‌پژوه، ادیب و مصحح و پژوهشگر ‌نامدار ادبیات در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و به دریافت دکتری زبان و ادبیات فارسی نائل آمد.
ریاحی پس از فراغت از تحصیل به تدریس ادبیات پرداخت.
وی در سمت‌های عضویت هیئت مؤلفان لغتنامه دهخدا، مدیر ملی وزارت فرهنگ سابق، رایزنی فرهنگی ایران در کشور ترکیه، استادی دانشگاه آنکارا، دبیر کلی هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، استادی دانشگاه تهران، نیابت ریاست فرهنگستان ادب و هنر ایران، ریاست دانشکده هنرهای دراماتیک، ریاست بنیاد شاهنامه فردوسی (به مدت دو سال و پس از مجتبی مینوی) به خدمت فرهنگی ‌پرداخت.
او مدت کوتاهی نیز کسوت وزیری آموزش و پرورش را بر عهده داشت.
از فعالیت‌های مطبوعاتی او سردبیری هفته‌نامه مهرگان و آموزش و پرورش و سیمرغ را باید نام برد. از وی اشعاری نیز به جا مانده است.
از آثار او می‌توان به «زبان و ادبیات فارسی در قلمرو عثمانی»، «گلگشت در شعر و اندیشه حافظ»، «تاریخ خوی»، «کسایی مروزی - زندگی و اندیشه و شعر او»، «سرچشمه‌های فردوسی‌شناسی»، «فردوسی: زندگی، اندیشه و شعر او»، «مجموعه مقالات - حاوی 50 مقاله تاریخی و ادبی» و «تاریخ روابط سیاسی ایران و عثمانی» اشاره کرد.
علاوه بر تألیف، تعدادی از متون کهن فارسی به تحقیق و تصحیح او به چاپ رسیده که از جمله آنها می‌توان «مرصاد العباد نجم الدین رازی»، «مفتاح المعاملات» قدیمی‌ترین متن ریاضی فارسی و همچنین «جهان نامه متن قدیم جغرافیایی» را نام برد.