Het monsterschip: Maarten Tromp en de armada van 1639

by Luc Panhuysen

Op de plechtigheid rond Tromps benoeming tot admiraal in 1637 viel op dat het feestvarken er bedrukt uitzag. Het vaderland stond er maritiem gezien op dat moment dan ook beroerd voor. Spanje rukte op in de noordelijke wateren. Visserij en koopvaardij leden onder kaperij. In Den Haag riep men dat het land aan de zeekant werd belegerd. Twee jaar later zou Tromp de Spaanse opmars een definitief halt toeroepen door de armada vernietigend te verslaan. Hoe was dat mogelijk? Een vloot bestond uit meer dan alleen hout en canvas, het was ook een organisatie, zo begreep Tromp. Onvermoeibaar zoekt hij naar manieren om de zeemacht sterker te maken dan de som der schepen. Wanneer hij uiteindelijk de strijd aanbindt met de Spaanse overmacht, formeert hij zijn vloot tot een ‘monsterschip’.

Genres: History, Nonfiction, 17th Century

320 pages, Hardcover

First published September 30, 2021

About the author

Panhuysen studeerde geschiedenis. Hij werkte daarna tien jaar als journalist bij het Parool en de Groene Amsterdammer. Zijn eerste historische publicaties betroffen minibiografieën van Rousseau en Lord Byron. Zijn studie over de wederdopers werd herdrukt en gevolgd door een aparte uitgave over Jan van Leiden, één van de radicale leiders van de wederdopers. Vervolgens schreef hij een omvangrijke dubbelbiografie over de gebroeders Johan en Cornelis de Witt. Over het 'Rampjaar' 1672, waarin zij vermoord werden, verscheen in 2009 zijn historische studie Rampjaar 1672. Naar aanleiding van zijn studie over de gebroeders de Witt werd eind 2005/begin 2006 in het Dordrechts Museum een tentoonstelling gehouden met als titel Gebroeders de Witt: macht en onmacht in de gouden eeuw. Panhuysen vervulde de rol van gastconservator bij deze tentoonstelling.

Reviews

[Wouter · Rating 5 out of 5]

Een geweldig boek! Het boek blijft trouw aan historische feiten en bevat veel verassende details. Door het enthousiasme van de schrijver en de interpretatie van zowel Nederlandse als Spaanse en Engelse overlevering krijg je een kleurrijk beeld van het leven aan boord en van de uiteindelijke zeeslag. Ik vond het ook interessant om er achter te komen hoe veel nuance er zit in onze vaderlandse geschiedenis. De overwinning van Tromp werd vooraf gegaan door veel ongeluk op zee en was uiteindelijk ook maar deel van een veel grotere internationale geschiedenis.
Wat tot slot nog meehelpt aan de leesbaarheid van het boek is de omvang, met 302 pagina's is het vlot uit te lezen!

[Aletta · Rating 4 out of 5]

Verrassend boek over de Slag bij Duins onder Tromp, maar veel meer dan dat. Ik vond het net een kijkdoos met steeds andere luikjes die opengingen, en steeds was er iets verrassends.
Panhuysen beschrijft de jaren van admiraal Tromp tot aan de slag bij Duins, 1637-1639. En dat doet hij grondig, zo nu en dan zelfs van dag tot dag. En juist daardoor, dat van dag tot dag, dat alledaagse, geeft hier de charme. Want dat alledaagse haalt de grote geschiedschrijving niet.

Het hoofdstuk over het bijeensprokkelen van grondstoffen voor de scheepsbouw, van de bevoorrading, de bemanning (die laatste ook die in Spanje!) is zo'n onverwacht kijkje.
De rede van Duins zelf en vooral de er heersende omgangsvormen was een voor mij volstrekt onbekend stuk geschiedenis.
Zo zijn er vele kleinere en grotere pareltjes in dit boek

[Hans Westhoff · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek, goed geschreven en erg lezenswaardig

[piet van genderen · Rating 4 out of 5]

Een spannende beschrijving van de manier waarop admiraal Maarten Tromp en zijn zeelieden een grote Spaanse vloot in de pan hakte. Maar ook hoe de besluitvorming plaatsvond tussen landbestuurders en marine top (moeizaam), de schepen werden gebouwd, de bemanning werd gerekruteerd en nog veel meer bijzonderheden. Een beetje hinderlijk vond ik de citaten in de spreektaal uit de 17e eeuw.

[Robin · Rating 5 out of 5]

een keer een ander boek en hij is goed bevallen. ik kende het verhaal en Tromp helemaal niet dus alles was nieuw. het heeft me veel geleerd over de geschiedenis van Nederland en hoe het leven in die tijd was. een mooi succesverhaal en voor hoever ik kan oordelen een "betere" manier van oorlog voeren dan de loopgravenoorlog van nu. je kan het je niet voorstellen dat Oekraïne en Rusland in dezelfde haven liggen en de winnende aan de verliezende partij kruit en hout verkoopt. of dat een top generaal op bezoek gaat bij het vijandelijke deel. dit soort verhalen werken goed voor het gevoel van nationalisme.

[Rob Bijeman · Rating 5 out of 5]

Panhuysen heeft een geweldig boek geschreven over Tromp en de slag bij Duins waar een Spaanse armada verslagen werd. Vooral de beschrijving van de bouw en onderhoud van de schepen is zeer interessant.

Maar ook de gebrekkige organisatie van Holland en het gebedel om middelen om de kapers van Duinkerken en de Spanjaarden te weerstaan. Niets suprematie op de zeeën door Holland!

[Martin Stolk · Rating 5 out of 5]

Fantastisch! Briljant geschreven, haast als een roman maar dan met een enorm hoge informatiedichtheid. Het boek is overigens niet echt een biografie. Meer een periode-boek waarin Tromp gewoon heel vaak genoemd wordt.

[Elma Voogdt · Rating 4 out of 5]

Een geschiedenisboek waarin Maarten Tromp centraal staat. Maarten Harpnertszoon Tromp was een Nederlands zeevaarder en luitenant-admiraal in de Nederlandse marine. Tromp geniet faam als zeeheld in de Nederlandse geschiedenis.

Het boek belicht Tromp zijn carrière als zeeheld. De overwinning bij Duins was de grootste uit Tromps carrière en de grootste tactische overwinning uit de geschiedenis van de Nederlandse marine. Daar versloeg hij de Spaanse Armada in oktober 1639. Het boek begint bij zoals we het nu zouden noemen de voorbereiding van de slag van Duins. Stap voor stap gaan we mee op avontuur met Tromp. Het boek draait niet alleen om de successen van Tromp. We leren ook over de moeilijkheden en tegenslagen van Tromp.

De auteur heeft er grondig onderzoek naar verricht, dat wordt wel duidelijk bij het lezen ervan. Het boek leest ook lekker vlot. Het is een opsomming van geschiedenisfeiten en deze feiten zijn zo opgeschreven dat het lijkt dat je een avonturenboek aan het lezen bent. Een verademing want meestal zijn geschiedenisboeken saai en stoffig en lezen ze over het algemeen nooit zo vlot.

Het boek bevat ook de nodige prenten uit die tijd, die dragen zeker bij aan het boek. Bijzonder om te vermelden is dat het boek ook een uitleg bevat met zeetermen die gebruikt worden. Dat is altijd handig. Dat maakt het boek nog meer leerzaam.

Samengevat : Een heerlijk geschiedenis boek, goed onderzocht en uitgewerkt, geschreven met een dosis spanning zodat het nergens saai etc. wordt. Het boek beschrijft zowel de kant van Tromp als wel vanuit bijvoorbeeld de Spaanse kant. Zo krijg je als lezer een goed beeld wat er zich rond het monsterschip en het leven van Tromp heeft afgespeeld. Het boek is dan ook een aanrader voor de echte geschiedenisliefhebber.

[Redmar Huisman · Rating 4 out of 5]

Een goed boek dat een duidelijk overzicht geeft van de situatie die leidde tot de zeeslag bij Duins en hoe de slag zelf verliep.

[Tineke · Rating 4 out of 5]

Fascinerend. Verzorgd uitgegeven en aangename schrijfstijl. Ergens na p. 300 kom je er pas achter waar de titel op slaat. Aha! Ik ga nog wel eens iets van Panhuysen lezen.

[Tom Van Hal · Rating 4 out of 5]

Opnieuw een prachtig geschiedenisboek van Panhuysen. Net als Rampjaar 1672 een dikke aanrader.

[Sarie · Rating 5 out of 5]

Een biografie die leest als een avonturenboek. Geweldig!

[Annelies leest · Rating 4 out of 5]

Spanje was heer en meester op zee met haar machtige vloot. Diezelfde vloot die ook manschappen naar fronten kon brengen om daar slag te leveren. Diezelfde vloot die ook kapers in de hand werkte, zodat deze de Nederlandse economie raakten door zich te richten op de koopvaardij en vissersvloten. Nederland haar maritieme kracht was hier onvoldoende tegen opgewassen. Toch kreeg het de opdracht om één van Spanjes sterkste armada's tegen te houden. Dit is het verhaal van de opkomst van Maarten Tromp en hoe hij ten strijde trok tegen deze armada. Het verhaal van opstaan uit het niets, van successen en tegenslagen en hoe dit alles uitmondde in een historische zeeslag.

Mijn interesse in geschiedenis zelf gaat nogal breed. De verhalen van de 17e eeuw over de Spaanse galjoenen en legers die ten oorlog trekken, hebben steeds wat tot mijn verbeelding gesproken. Als Belg is de Spaanse bezetting van Vlaanderen geen onbekend stukje geschiedenis, noch de rol van de Nederlandse opstandelingen. In dit boek schrijft Luc Panhuysen over een stukje geschiedenis van deze opstandige Nederlandse vloot. Het verhaal van Maarten Tromp en zijn monsterschip.

Het boek brengt je terug in de tijd. Zeer levendig en met veel details verteld, waarbij je haast kan voelen en ervaren hoe het leven op zo'n schip was. Je krijgt best een goed idee over de situatie, waardoor de inleving in het verhaal enkel nog maar vergroot. De charme van de geschiedenis keert vaak terug door gebruik van Oudnederlands en diverse illustraties van destijds.

Het kan ook niet anders of je krijgt enorm veel sympathie en bewondering voor hoofdpersonage Tromp. Je voelt zijn tegenslagen en viert zijn successen. Hoe Tromp alles opbouwde, zijn politieke kwaliteiten om dingen in beweging te krijgen, hoe hij methodisch te werk ging, wat voor leider hij was voor zijn mannen, wat voor strateeg hij op zee was, enz. Het verhaal brengt je uiteindelijk vol spanning naar de ontknoping. Een zeeslag waarvan op papier de uitkomst gekend is, maar die Tromp toch kan keren in een Nederlandse overwinning.

Luc Panhuysen schrijft het boek op een zeer leesvriendelijke manier. Hij brengt je op een chronologische wijze door dit stukje geschiedenis. Zeer logisch opgebouwd, zodat je nooit hoeft terug te bladeren omdat je denkt dat je de draad even kwijt bent. Ook geen te veel aan geschiedenis. De schrijver blijft zeer gefocust op zijn onderwerp en deelt enkel de neveninformatie die er ook echt toe doet. Daarnaast is dit verhaal zo prettig geschreven, dat het quasi leest als een roman. Of je nu houdt van verhalen op zee, grootmachten van de 17e eeuw of Nederlandse geschiedenis, dit boek bevat het allemaal en zal vele lezers charmeren.

[Timothy · Rating 4 out of 5]

Ik was 't boek heel kort begonnen eind September maar vanwege andere verplichtingen heb ik het tot vorige week neer moeten leggen. Ben blij dat ik het weer opgepakt en mijzelf heb gedwongen om het voor 2024 uit te hebben. Panhuysen schrijft fijn en bondig en maakt goed gebruik van de slag van Duins om bredere onderwerpen aan te snijden (zoals de politieke verdeeldheid in de Republiek en in Europa, het financiële getouwtrek tussen de provinciën, de Staten Generaal, de admiraliteiten en andere partijen binnen de Republiek en de verscheidene facetten van 't leven op en van de zee in de zeventiende eeuw). Ik las het boek ook behoorlijk vlot en met veel plezier uit, het had waarschijnlijk nog eerder uit geweest als er geen feest- en ziektedagen tussen hadden gezeten.

Het enige punt wat ik wat minder vond, en dit is net zozeer een probleem van het onderwerp als van het boek en de auteur zelf, is dat "het monsterschip", waar het boek naar is vernoemt en het hele verhaal zich naar toe werkt, maar kort besproken wordt en blijkens minder van belang was dan dat de titel en de opbouw deden voordoen. De kiellinie, de meest uitgesproken uitdrukking van Tromp's monsterschip, wordt maar eenmalig als doorslaggevend aangeduid en daarbij leek het belangrijker te zijn dat de Spaanse armada zo'n slechte admiraal had als de Oquendo. Ik zou persoonlijk een grotere beschrijving gehad van de zeeslagen zelf, zowel de eerste op 15 september 1639 als de slag van Duins zelf op 21 oktober 1639.

[Swen Zuiderwijk · Rating 4 out of 5]

Schrijvers van historisch verantwoorde werken hebben vaak de valkuil dat ze zo in detail treden dat het verhaal voor een gemiddelde lezer niet te volgen is. Luc Panhuysen maakte het zich nóg moeilijker door te schrijven over een zeeslag, die bij Duins in 1639. Toen Ilja Leonard Pfeiffer in Alkibiades historische zeeslagen beschreef, wist ik niet hoe snel ik diagonaal moest gaan lezen. Toch lukte het me in dit geval het verhaal van de slag bij Duins van begin tot het eind letterlijk door te nemen.
De journalistieke wijze van verslaglegging zal hierbij een grote rol gespeeld hebben: Panhuysen verstaat zijn vak. Zijn stijl is helder en duidelijk, en zijn wijze van beschrijven zo beeldend, dat het voor een niet-zeilende lezer goed te volgen is. Zo goed zelfs, dat je niet in de gaten hebt dat de slag zelf, die ongeveer een kwart van het boek beslaat, maar anderhalve maand duurde; als lezer heb je niet in de gaten dat Panhuysen daar ontzettend remt in de tijd.

Daarom is ‘Het monsterschip’ een pakkend verhaal over een slag die vooral gewonnen werd doordat een teamplayer het moest opnemen tegen een eerzuchtige, ijdele succesadmiraal. Een slag ook die, 50 jaar na de beruchte zilvervloot, ontzettend hard nodig was om de Hollanders weer wat zelfvertrouwen te geven op zee. Maar helaas ook een zeeslag die de enige in zijn soort bleef, omdat de tijd vooruit ging, en de Hollandse marine iets minder…

[Kirsten Paoline König · Rating 4 out of 5]

Superfijne schrijfstijl, humoristisch en gevat. Hier en daar is het verloop van tijd wat mal (een situatie die wordt beschreven als iets dat aanhoudt, maar dan plots toch maar anderhalve week blijkt te zijn: de langer lopende feiten worden dan eerst verteld, maar dan wordt er teruggegaan naar een eerder tijdspad bijv.), maar het zou mierenneuken zijn hieraan zwaar te tillen.

Middenstuk, dat de uiteindelijk echte aanloop naar de zeeslag bij Duins is, deed wat langdradig aan. Ik miste in het kaartje wat helderheid: zo staan steden die wel regelmatig genoemd worden er niet op (Vlissingen) en zoek je soms teveel naar locaties die in de tekst zijn verbonden aan acties van de vloot.

Vooral genoten van alle details van machtsverhoudingen, verwikkelingen, houding op zee versus op land, het vervaardigen en het schoonmaken van de schepen en de theorie achter een zeeslag. En ook: dat Tromp van z'n zuurverdiende 10.000 guldens er ogenblikkelijk 5.000 (!) spendeert aan de protserige bruiloft met z'n tweede wifey, twintig jaar jonger, en zelf een praalhans wordt genoemd.

Prachtig beeldmateriaal en uitgebreide index - loved it.

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Dit was een erg interessant boek en Panhuysen heeft een prettige schrijfstijl. Toch vond ik het eerste deel van het boek wat traag, Luc Panhuysen geeft erg veel details en daardoor voelde het soms wat langzaam aan.
Vanaf het moment dat de verhaallijnen bij elkaar komen bij de slag van Duins begint het verhaal wat vaart te krijgen. Het is erg interessant om te lezen hoe het er op zee toeging in die tijd. Zeker de delicate verhoudingen tussen de Nederlanders, Engelsen, Fransen en Spanjaarden was een interessant inkijkje in de geo-politiek van die tijd.
Opportunisme, handelsgeest en soevereiniteit waren ook toen al belangrijke factoren in de internationale politiek.
De auteur beschrijft deze, toch wel relatief onbekende, episode uit de vaderlandse geschiedenis met flair, maar toch was ik niet helemaal gegrepen.
Ik had iets meer verwacht, voor mij 3,5 ster.

[Jack Vleugels · Rating 4 out of 5]

Detailrijk maar desondanks zeer leesbaar boek. De uitgebreide gebruikte terminologie wordt gelukkig ondersteund met een uitleg van de zeetermen/register aan het eind en een dwarsdoorsnede van het admiraalsschip de Aemilia van Tromp.
Het gebruik van de (overwegend) oud Nederlandse bronteksten draagt veel bij aan de levendigheid van de beschrijvingen.
En ondersteunt het inlevingsvermogen van de lezer in niet geringe mate.
Het zelfvertrouwen waarmee Tromp en dubbelWit de veel omvangrijkere tegenstander (qua aantallen schepen) tegemoet traden, had wat mij betreft wat nader toegelicht mogen worden.

[Klaas Bisschop · Rating 5 out of 5]

Ondanks dat je de ontknoping kent weet Panhuysen er een spannend verhaal van te maken, gekruid met geestige anekdotes en verbazingwekkende details. Over het leven aan boord, over de bevoorrading van de schepen, over de constructie, over de gebruiken aan boord, over de strijdtactieken. En dat allemaal tegen de toenmalige (internationale) politieke achtergrond waar de belangen bijna nooit op één lijn lagen - en waarom dan niet dát wordt óók uitgelegd.
Daarbij kan Panhuysen het mooi vertellen, goed opgebouwd, met humor, met gepast cynisme en nu en dan met een dosis van zijn eigen verbazing.
Chapeau.

[Netty · Rating 3 out of 5]

Luc Panhuysen kan boeiend en aanstekelijk vertellen. Zo heb ik geboeid naar hem geluisterd tijdens de NTR serie over het Rampjaar.

Het Monsterschip vond ik soms wat te gedetailleerd en ik had moeite mijn concentratie vast te houden. Waarschijnlijk omdat ik nog niet veel over zeeslagen heb gelezen.

Bijzonder vond ik wel het hoofdstuk over de Pers. Ik had eerlijk gezegd geen idee over de journalistiek in de zeventiende eeuw.

Het Monsterschip heb ik gelezen voor mijn geschiedenis leesgroep. Binnenkort bespreken we het boek en wie weet geeft dat mij weer nieuwe inzichten. Het is vaak verrassend om de leeservaringen van de anderen te horen.

[Jacques Thielen · Rating 4 out of 5]

Het monsterschip is een mooi geschreven, toegankelijk boek over de zeeslag die Maarten Tromp in 1639 beroemd maakte. De uitgebreide beschrijving van zijn strategie, maar ook de gedetailleerde informatie over de verschillende schepen en hun uitrusting, maken het een boek dat een mooi inkijkje geeft in het zeeleven mandie tijd. De koppeling met de landoorlog en de context van de 80 jarige oorlog maakt het een compleet boek, nog los van de prettige schrijfstijl.

[Peer · Rating 5 out of 5]

Wat een inbeelding, wat een kennis. Dit boek leest als een dik belegde boterham, dicht geschreven en vol van smaak. Geen plek voor onzin, alles “spot on” en met plezier geschreven. Het boek brengt Hollandse nostalgie met zich mee en geuren uit mijn jeugd.

Quote: “Als het schip een levend wezen zou zijn, een scheepsdier, dan zou een bioloog het in de categorie van de gewervelde dieren plaatsen, maar beslist ook in die van de schaaldieren. Een hybride schepsel dus […].”
“Kielwater hoorde erbij zoals modderige wegen bij het landleven.”
“Het kwam er op neer dat een gemiddeld vuurgevecht een luidruchtig monument was van onzorgvuldigheid, waarbij projectielen over de vijand heen vlogen of voor hem terechtkwamen”
En nog veel meer van dergelijke goedgekozen zinnen.

[Niels Bergervoet · Rating 5 out of 5]

The book is slow and full of detail. It doesn't only tell the story of Maarten Tromp and the battle of duins, but it also gives a broader perspective of life in the navy and international relations in seventeenth century Netherlands. Interesting and a bit of a page turner towards the end of the book.

[Henrik van de Ruitenbeek · Rating 3 out of 5]

Dhr. Panhuysen kan ontegenzeggelijk goed schrijven, maar het onderwerp (eindeloze blokkades van havens) was zelfs voor hem iets te saai. Wellicht gaat het als je af en toe iets overslaat, maar dat is tegen mijn principes

[MartvdL · Rating 5 out of 5]

Beautifully written and historically accurate. Learns the true history of the man and the events he achieved in his life. For everyone who serves or has served on the ship named is his honor a must read.

[Gert-Jan · Rating 5 out of 5]

Great read!!

[Katrien · Rating 4 out of 5]

Aanrader om in een vlot verteld verhaal veel informatie over Tromp, het zeeleven en de zeeslag bij Duins te weten te komen.

[Richard · Rating 4 out of 5]

Interessant boek, meeslepende schrijfstijl. Een goede inkijk in het scheepsleven aan het begin van de 17e eeuw.

[Harry Nijkamp · Rating 5 out of 5]

Fantastisch geschreven en voorgelezen

[Levi · Rating 4 out of 5]

A look in the brutal life of the Dutch navy in the golden age.