De Ivoren Cel. Herinneren en vergeten in Privé-domein.

by Douwe Draaisma

De dagboeken, memoires en brieven in de ruim driehonderd delen Privé-domein zijn geweven van herinneringen. Het geheugen kan ons troosten door momenten van geluk te laten herleven, maar spiegelt ons met evenveel gemak een bedrieglijk verleden voor. Douwe Draaisma koos tachtig herinneringen aan intense ervaringen en ontmoetingen. Ze verhalen over de eerste kussen van Alma Mahler en Sylvia Plath, de huwelijksaanzoeken van Charlotte Brontë en Anna Dostojevskaja, het eerste orgasme (op zesenzeventigjarige leeftijd) van Claire Goll, de vuige roddels die de gebroeders Goncourt te horen kregen, de schok die Elias Canetti te verwerken kreeg toen zijn vader stierf, de schaamteloze escapades van Samuel Pepys met zijn vrouwelijke personeel, en de pogingen van de zestiger Hector Berlioz om het meisje waar hij als twaalfjarige zijn hart aan had verloren alsnog tot de zijne te maken. Van de vroegste jeugdherinneringen tot de reminiscenties van de ouderdom, in Privé-domein neemt het geheugen geen blad voor de mond.

272 pages, Paperback

Published September 1, 2021

About the author

Douwe Draaisma is professor of the history of psychology at the University of Groningen and author of several best-selling books on topics relating to memory.

Reviews

[Paulus Voerman · Rating 4 out of 5]

De ivoren cel - Douwe Draaisma 2021 - Arbeiderspers 2021

Het betreft tachtig verhalen uit de wereldliteratuur (van Hans Christian Andersen, via Heinrich Heine, Theo Thijssen en Paul Léautaud naar Stefan Zweig) met als overkoepelend thema '(eerste) herinneringen' en dan vooral ook over de onbetrouwbaarheid daarvan.

Zelfs als herinneringen elkaar tegenspreken of onverenigbaar zijn, kunnen ze nog elk voor zich toch waar zijn. (...) Je verleden is niet simpelweg de optelsom van je herinneringen. Herinneringen geven je ook niet een verleden, ze geven een 'versie' van je verleden.

Douwe Draaisma citeert Marten Toonder die in dit verband opmerkte: omdat iets wat in de jeugd gebeurd is, dikwijls het gevolg is van een voorval op oudere leeftijd.

Een boek vol pareltjes!

Well, if my heart must break,
Dear love, for your sake,
It will break in music, I know;
Poets' hearts break so.

But strange that I was not told,
That the brain can hold
In a tiny ivory cell
God's Heaven and Hell

- Oscar Wilde, Roses and Rue, 1885

[Menno Beek · Rating 3 out of 5]

Men kan zo een boek niet geheel lezen zonder af en toe een hoovaardig momentje mee te maken, tenminste, als men deze Rotterdammer is, want ik las meerdere fragmenten, genomen uit andere privedomein-delen, die ik al in het origineel gelezen had. De keuze van de samensteller, Douwe Draaisma, ondettussen, is enigzins leunende richting het bizarre en het lichamelijke, waar wat mij betreft het melancholieke wel wat zwaarder had mogen wegen.

[Delphine · Rating 4 out of 5]

De vergelijking van het geheugen met een zeef is nog niet zo gek. Het is alleen niet te regelen wat door de zeef heen verloren gaat en wat blijft liggen. Je onthoudt wat je mag vergeten en vergeet wat je zou moeten onthouden. (Hans Warren)

De ivoren cel is een bloemlezing uit de reeks Privé-domein, die sinds 1966 een inkijkje geeft in leven, werk en herinneringen van bekende schrijvers en artiesten. Douwe Draaisma, als wetenschapper beroepsmatig bezig met de werking van het geheugen, selecteerde specifieke fragmenten rond herinneren en vergeten.

Het levert een ongemeen boeiende bloemlezing op, van herinneringen uit de eerste levensjaren tot pijnlijke reminiscenties aan afscheid, en alles wat daartussenin ligt. Draaisma voorziet elk fragment van een korte inleiding, waarin zijn stokpaardjes terugkomen: het reminiscentie-effect (waarbij we op oudere leeftijd steeds vaker aan onze jeugd terugdenken), het panoramisch geheugen (het geheugen houdt alles bij), 'flashbulb'-memories (waar was u op 9/11) en zoveel meer.

Ik genoot in het bijzonder van de fragmenten van Elias Canetti, Alfred Kossmann, Onno Blom, Graham Greene, Klaus Mann, Hermann Hesse en Paul Auster.

[Rein]

Prachtige fragmenten over herinneren en vergeten uit verschillende uitgaven van Privé Domein. Vaak betreffen ze herinneringen aan erotische ervaringen, waarbij de herinnering van August Willemsen, toch al een groot schrijver, de kroon spant. Hij werd in zijn klaslokaal gebiologeerd door de borsten van een klasgenote, die hij nooit in zijn leven te zien krijgt maar die hem toch nog regelmatig uit zijn slaap houden. Draaisma schrijft daarbij als commentaar dat het geheugen dus ook ruimte laat voor herinneringen die nooit beleefd zijn.
Ook de herinneringen aan de dood komen vaak voor. In de vorm van flashbulbherinneringen zoals van Konstantin Paustovski aan de dood van Tsjechov, maar ook aan het mooie stilzwijgende afscheid van Paul Auster van zijn grootvader. De laatste zegt op het eind ook nog dat wij ondanks onze jaren de kinderen blijven die we altijd waren. En zo is het.

[Sven Deroose · Rating 4 out of 5]

Het geheugen vormt het fascinerende thema van deze bundeling Privé-Domein fragmenten. De herinneringen, het geschrevene, de feiten, waarheid,... Aan de hand van commentaren en toelichtingen bij een selectie van zorgvuldig gekozen teksten, brengt de auteur inzicht over hoe het geheugen werkt. Perfect gedoseerd. Interessant essay van Bernard Dewulf in de De Standaard der Letteren van 27 november 2021 naar aanleiding van dit werk : "Het geheugen is een instant romanschrijver".

[Piet · Rating 4 out of 5]

Voor wie de vermaarde reeks Privé-Domein van uitgeverij De Arbeiders Pers nog niet kent, is dit beslist de beste kennismaking. Psycholoog Douwe Draaisma, gespecialiseerd in het menselijk geheugen, maakte een keuze uit de ruim driehonderd verschenen delen dagboeken, memoires en brieven van bekende en wat minder bekende mensen. Telkens leidt hij het fragment in, zodat de lezer het gekozen stukje goed kan plaatsen. Een aanrader - ook voor hen die al andere delen lazen!

[Hans Moerland · Rating 4 out of 5]

Een door geheugendeskundige Douwe Draaisma samengestelde en verzorgde Privé-domeinuitgave, die een bloemlezing behelst uit Privé-domeindagboeken, -memoires en -brieven: ik ervaar "De ivoren cel" als een Droste-effect, dat mij als lezer naar méér, veel meer doet verlangen.

[Hans Buijze · Rating 5 out of 5]

Prachtige bij elkaar gezochte fragmenten uit de reeks van prive domen, illustraties bij de bevindingen van wetenschappers over het geheugen, zo prachtig verwoord in de boeken van Douwe Draaisma over het geheugen. Hier gevat in de kraakheldere inleidingen bij de vele korte fragmenten.

[Jacques · Rating 5 out of 5]

Bloemlezing uit meer dan 300 delen Privé-domein (autobiografieën, brieven, dagboeken, herinneringen) met boeiende inleiding en (historische) situering door Douwe Draaisma. Let op! 'Herinneren en vergeten' kan aanleiding geven tot overconsumptie van Privé-domein.

[Jan · Rating 5 out of 5]

Een gouden idee om Douwe Draaisma de bloemlezer te maken. De selectie is mooi en zijn commentaar is erg goed en informatief.