Khi bắt đầu viết những dòng đầu tiên của cuốn sách, nhóm tác giả đã chủ đích sử dụng lý thuyết của Edgar Henry Schein – một giáo sư nổi tiếng của Mỹ chuyên nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp – để khám phá và phân tích về văn hóa doanh nghiệp tại Việt Nam. Nếu Schein nghiên cứu văn hóa của Digital Equipment Corporation (DEC), một công ty về công nghệ thông tin đã từng rất nổi tiếng tại Mỹ để minh họa cho các khái niệm của ông thì nhóm tác giả lại hứng thú khám phá văn hóa FPT – một tập đoàn công nghệ thông tin hàng đầu tại Việt Nam – để củng cố các luận điểm của mình về văn hóa doanh nghiệp.
Để thực hiện cuốn sách, nhóm tác giả đã tham khảo, nghiên cứu hàng ngàn trang viết về thực tiễn cuộc sống, văn hóa của FPT thông qua các cuốn sử ký, lược sử, nội san… do chính người FPT ghi chép lại trong hơn 30 năm qua. Đặc biệt, họ đã tiến hành nhiều cuộc gặp gỡ, phỏng vấn, trò chuyện với các nhân chứng sống, là các sáng lập viên, lãnh đạo các cấp, những người có ảnh hưởng quan trọng trong quá trình hình thành văn hóa FPT.
Và khá bất ngờ, trong quá trình nghiên cứu, họ khám phá được nhiều sự kiện, câu chuyện, bối cảnh lịch sử chưa từng được “phát lộ” trong FPT, thậm chí được giữ kín suốt 1/3 thế kỷ. Khá nhiều khía cạnh văn hóa FPT đã được tường minh thông qua các “thâm cung bí sử” này. Từ đó, nhóm tác giả có mong muốn sản phẩm của mình sẽ là một cuốn sách chuẩn mực, có giá trị đối với những ai quan tâm đến văn hóa doanh nghiệp tại Việt Nam. Và như một ngầm định nào đó, họ quyết định đặt tên cho cuốn sách này là “FPT bí lục”.
Mục lục
Phần I: Mô hình văn hoá doanh nghiệp của Edgar Schein Chương 1. Định nghĩa, cấu trúc và tính chất của văn hoá doanh nghiệp Chương 2. ảnh hưởng của văn hoá vĩ mô lên văn hoá doanh nghiệp Chương 3. Mối quan hệ biện chứng giữa văn hoá và lãnh đạo Chương 4. Sự tiến hoá của văn hoá
Phần II: Văn hoá FPT đã hình thành như thế nào? Chương 5. Chân dung lãnh đạo FPT Chương 6. Các giai đoạn hình thành văn hoá FPT Chương 7. Văn hoá xuất phát từ nhu cầu cạnh tranh và gắn kết của tổ chức Chương 8. Lãnh đạo FPT đã “áp đặt” văn hoá thế nào?
Phần III. Sự tiến hoá của văn hoá FPT Chương 9. Sự tiến hoá của văn hoá FPT Chương 10. Tiểu văn hoá các đơn vị thành viên Chương 11. Kỳ vọng không được đáp ứng
Phần IV. Suy ngẫm Chương 12. Bọn FPT Chương 13. Thay lời kết
Xin kể một đoạn làm mình rất cảm động là năm 1992, luật doanh nghiệp tư nhân và sự mâu thuẫn giữa Trương Gia Bình và Lê Vũ Kỳ (phó tướng của Bình) khi bác Kỳ muốn cổ phẩn hoá công ty để bảo đảm lợi ích của các founders, còn bác Bình thì kiên quyết giữ là công ty nhà nước, (trong số các lập luận)bác lập luận rằng FPT lập ra là để "Người FPT được làm việc trong môi trường tốt, được thể hiện chính mình và có thu nhập đảm bảo cuộc sống gia đình." Câu này thực sự làm mình cảm động, nó làm mình nhớ tới câu của Ben Horowitz trong cuốn "The Hard Thing About Hard Things" (mọi người đọc đi là sẽ tìm thấy câu đó 😉). (dẫu về sau bác Bình cũng có tâm sự "Ngày ấy chúng tôi rất ấu trĩ về tri thức và thiếu kinh nghiệm về cuộc sống... Có lẽ mâu thuẫn của khủng hoảng và các tác động tiêu cực từ bên ngoài đã dẫn đến cuộc chia tay của Lê Vũ Kỳ. Âu đó cũng chính là cuộc sống." Thành thật thì đây là điều mà mình cũng nghĩ hoài mấy năm nay, làm sao để mà những nơi làm việc được tạo ra với ưu tiên là sự hạnh phúc của con người sống được, cạnh tranh được với những mô hình kinh tế rất tư bản ngoài kia (không có chỉ trích, càng nhiều form doanh nghiệp thì cạnh tranh càng tốt, sẽ tốt cho người lao động). Khi mà những nơi mình làm việc, cũng là những startup hoạt bát, nhiệt huyết "kiếm tiền về cho nhà đầu tư" hoặc là xây ước mơ cho founders, CEO hay là kiếm tiền triệu đô, đưa sự nghiệp của nhân viên "to the moon", họp hành đầy biểu đồ tham vọng. Nhưng mấy khi mình nghiêm túc đặt ưu tiên hạnh phúc lên đầu?
Thành thật thì thấy cuốn sách này mấy lần rồi, nhưng vì mới vào FPT được tháng nên mình vẫn giữ tinh thần nghi ngờ lắm, nghĩ chắc sách của tổ chức thì cũng chỉ là PR vớ vẩn (hic vì lúc đó mình chưa biết gì về nhóm tác giả cả) vào FPT thì có nhiều cái để mà phàn nàn lắm.
Nhưng đọc vào mới thấm, ngay từ đầu mình pick đại vài chương ở giữa, nhưng bất ngờ về cách tiếp cận "hài hoà", sử dụng một cách khá consistently cách biện chứng khoa học khách quan vào các vấn đề của FPT kể cả các vụ bê bối, không hề bị nhiễm tinh thần lạc quan tếu (dẫu đây là điều mình rất chê vì một số middle manager hiện sặc mùi này, và thiếu can đảm để minh bạch :(, không vơ đũa cả nắm được, nhưng tỷ lệ này có tăng). Dù mang tinh thần khoa học, vì nhóm sáng lập và nhóm tác giả đều là những nhà khoa học từ môi trường xã hội chủ nghĩa Liên Xô cũ, nhưng vẫn giữ được tính lạc quan và châm biếm của văn hoá Việt, kể chuyện rất dí dỏm. Mình thực sự ngưỡng mộ sự kết hợp này, nó phần nào tăng nên sự ngưỡng mộ tới văn hoá Việt của mình (dẫu lớn lên từ một làng quê bắc bộ nhỏ và rất là thuần Việt, nhưng học tiếng anh từ đại học và lại đem lòng ngưỡng mộ các nhà khoa học và cách đo lường chính xác "precise" của Tây) cuốn sách này củng cố thêm niềm tin vào sự kết hợp giữa khoa học và văn hoá của mình (Thứ này chưa tồn tại phổ biến, ngắn gọn là đa số chúng ta mới chỉ thấy sự thành công của các tập đoàn tài phiệt phương Tây, trên cách quản trị tây, và tài liệu học thuật cũng theo kiểu tây, hoặc là kiểu Việt thì thuần Việt, thuần á đông, sự kết hợp hài hoà tuy là đã tồn tại từ nhiều thập kỉ nay nhưng vẫn chưa đủ phổ biến để có một cảm nhận là nó "bình thường")
Bắt đầu từ một nhóm bạn với Vision của bác Bình "Kiếm tiền nuôi nhau để tiếp tục làm khoa học", "họ tin tưởng có thể tự nuôi mình bằng việc ứng dụng các tri thức khoa học kỹ thuật và công nghệ vào cuộc sống thực tiễn" rồi phát triển, mâu thuẫn, các nhà khoa học này cùng lần mò làm kinh doanh. Mình ngưỡng mộ sự vật lộn của những cá nhân và những thế hệ đi trước để mà xây lên một nơi làm việc cho người Việt.
Cá nhân mình trong một thời gian ngắn ở đây thừa nhận rằng những giá trị ấy giờ không còn được trọn vẹn như vậy nữa, dẫu có những giá trị mới, cái tác phong toàn cầu hơn, không còn "phẳng" và "liều" như những chuyện mình được đọc trong sử kí. Không còn thấy hát chế, không còn thấy bài “Hịch đánh Tây”: “ta ban cho các ngươi quyền cướp nhà Tây mà ở, lấy tiền Tây mà tiêu, lấy gái Tây mà chơi.” " Thằng Tây nó tiến thì mình giật lùi, thằng Tây nó cúi thì mình giật tiền, một cắc không tha 😂 "
Đây chỉ là một vài đoạn mình ngẫu hứng kể ra, cuốn này còn nhiều góc nhìn và nhiều kiến thức hàn lâm đáng đọc lắm! Còn nhiều thâm cung bí sử 😂
Nhưng hãy coi đó là một lý do hay để đọc cuốn này. Ai ở sg thì bảo mình, mình cho mượn, dẫu thật ra mình cũng chỉ đi mượn cuốn này từ bạn mình 😂
Đầu tiên, cuốn sách viết về tự sự, một quá trình phát triển văn hóa của FPT và những câu chuyện xoay quanh.
Theo nghiên cứu, thì 1 doanh nghiệp có văn hóa tốt sẽ giúp phát triển gấp 4 lần (theo slide a Hoàng Nam Tiến trích ra). Suy ra, nếu 1 người có văn hóa tốt sẽ phát triển lớn hơn.
Cuốn sách được gồm 2 phần chính là lý luận, cơ sở lý thuyết (chương 1 đến 4), và phần những câu chuyện xung quanh FPT, từ hình thành, xung đột, và phát triển định hình FPT, và con người ở đó.
Phải hiểu: Văn hóa là 1 phạm trù phức tạp, có khi là đặc trưng của doanh nghiệp hoặc cá nhân. Người ta nói: Văn hóa doanh nghiệp là văn hóa người lãnh đạo. Văn hóa là 1 định nghĩa mang tính đặc trưng hơn, ví dụ là văn hóa đọc sách, văn hóa làm việc. Và văn hóa bị ảnh hưởng bởi nhiều thứ tạo nên.
Một trong những chia sẻ ấn tượng đó là văn hóa làm kiểm điểm: Người Việt Nam đơn giản xin lỗi và hứa lần sau. Tuy nhiên bị người Nhật chửi là Tụi bây toàn cử thằng dở gặp bọn ta, hay cả công ty, thậm chí nước mày chủ yếu là người dở, viết 1 bản kiểm điểm cũng không xong???
Cuốn sách đem lại cái nhìn khá khách quan từ bên trong về tập đoàn FPT. Vấn đề quan tâm chính của cuốn sách là văn hoá doanh nghiệp FPT. Đan xen những kiến thức Hàn lâm khô khan về chủ đề trên là những mẩu chuyện bên lề thâm cung bí sử khá thú vị. Những con người chủ chốt đã đưa FPT tới vị thế ngày hôm nay cũng lần lượt được giới thiệu không bỏ sót một ai. Bạn đọc có thể đúc rút ra những bài học cho riêng mình về kinh doanh, lãnh đạo doanh nghiệp cũng như tinh thần, ý chí trong cuộc sống.
I always find it fascinating to listen to interviews with leaders from FPT, such as Nguyễn Thành Nam, Nam Tiến, Phương Đào, and others. This book was purchased and read following one of those interviews. There's a consistently relaxed yet wholehearted vibe from FPT's leadership that piques my curiosity. Throughout the book, the culture, which initially formed naturally and later developed intentionally within the company, is described. Some aspects align well with a modern tech company, like theorizing corporate culture, strategic planning, and articulating ideas via writing. Other aspects are distinctly reminiscent of Vietnam's socialist roots and Eastern European influences, such as a love for annual musical performance, communal pig slaughtering, using Vietnamese idioms and history in company stategic planning. This culture is clearly developed and reinforced by the company's leadership. I'm curious how this culture will evolve with the next generation of leaders.
Sách hay về quản trị doanh nghiệp, văn hoá doanh nghiệp. FPT là 1 doanh nghiệp Việt Nam thành công điển hình, kết quả của thời kỳ đổi mới, của luật doanh nghiệp. Các Dn khác có thể tham khảo được rất nhiều tình huống của FPT trong xây dựng và quản trị doanh nghiệp hiện đại. Tôi có review cuốn sách ở đây: https://sach100.vn/reviews/fpt-bi-luc/