L: de lezer van de 19de eeuw

by Marita Mathijsen

Wat lazen negentiende-eeuwers? Wat betekende lezen voor hen? Waar haalden ze hun boeken vandaan, wie waren hun favoriete auteurs en op welke uitgaven werd heftig gereageerd? Waren de schrijvers die wij nu nog kennen uit die tijd toen ook bekend? En hoe verhield de literatuur zich tot de omwentelingen in de maatschappij?

In het even vernieuwende als meeslepende L zet Marita Mathijsen haar eigentijdse leesbril af en verplaatst ze zich in de negentiende-eeuwse boekenliefhebber. Letterlijk, want ze laat deze lezer, die ze L noemt, geregeld zelf aan het woord komen in fictieve dagboekfragmenten. Doelbewust negeert Mathijsen daarbij de grens tussen literatuur en wetenschap.

Het resultaat is een verbluffende nieuwe kijk op een veelbewogen periode. Schrijvers komen in een ander licht te staan. Zij voelen zich verantwoordelijk voor het welzijn van de maatschappij en Mathijsen laat zien dat literatuur zelfs omwentelingen aanjaagt. Aan het begin van de eeuw zijn er poëtische oproepen tot verzet tegen de Franse overheersing, dan volgen romantische verhalen over de historie. Halverwege de eeuw worden de romans rauwer en realistischer. Tegen het eind overheersen boeken die misstanden aan de kaak stellen.

Toptiens werden in die tijd niet bijgehouden. Toch weet Mathijsen met ingenieuze middelen tot een beredeneerde schatting te komen welke boeken indertijd het meest werden gelezen. Ze stelt ons daarmee tal van interessante, vaak vergeten auteurs voor, onder wie veel vrouwen.

Met L creëert Marita Mathijsen een weergaloze, nieuwe geschiedenis van het lezen in de negentiende eeuw én van de eeuw zelf. Dat doet ze met grote kennis van zaken en in de toegankelijke en geestige stijl waar ze patent op heeft.

Genres: Nonfiction, History

464 pages, Paperback

First published January 1, 2021

About the author

Marita Mathijsen is emeritus hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Ze schreef verschillende standaardwerken, waaronder De geest van de dichter, De gemaskerde eeuw en Historiezucht.

Reviews

[Boudewijn · Rating 2 out of 5]

Mooi vorm gegeven boek over de diverse literaire ontwikkelingen van Nederland tijdens de 19e eeuw. Door het introduceren van een fictief personage wordt de lezer meegenomen in de tijdsgeest. Ondanks, of misschien wel dankzij dit gegeven vond ik het boek toch iets te oppervlakkig. Leuk om te lezen over de verschillende pamfletten en vlugschriften, maar ik had toch iets meer verdieping gewild, bijvoorbeeld de impact en nalatenschap van de genoemde boeken en schrijvers. Maar ach, misschien bleek het onderwerp mij achteraf niet voldoende te boeien of was het te ver van de moderne tijd af. Ongetwijfeld dat iemand anders dit gevoel niet heeft en dan zal dit boek zeker een goede keus zijn.

[Wouter · Rating 4 out of 5]

Een prachtig vormgegeven boek dat bij elk net lang genoeg verhaal een passende afbeelding weet te plaatsen. Bijkomend schrijft Mathijsen vlot en komt het nooit als een saaie geschiedenisles over. Het kan wel wat intimiderend overkomen: als complete leek had ik wat moeite om te volgen met al die nieuwe namen en auteurs die elkaar in een hoog tempo opvolgen. Als Belg is het leuk om af en toe te lezen wat de 19de eeuwse Nederlander las van Belgische auteurs (ik onthoud: zo goed als niets!). Het enige wat ik als opmerking zou kunnen zeggen is dat het na een tijdje te veel van hetzelfde is. Het is geen boek om in één ruk uit te lezen maar om eerder af en toe te genieten van een hoofdstuk of twee.

[Frederick · Rating 4 out of 5]

Niet zomaar een droge literatuurgeschiedenis van de 19de eeuw. De auteur introduceert een fictief personage (L), de doorsneelezer die in dagboekfragment over zijn/haar leeservaringen schrijft. Vlot geschreven, maar jammer genoeg komt de Vlaamse literatuur er bekaaid van af. Het is echt vooral een Noord-Nederlands overzicht. Gezelle b.v wordt in anderhalve zin behandeld en wordt beschreven als een Gents (!) auteur.

[Frank · Rating 5 out of 5]

Mathijsen weet als een ervaren en alwetende reisleidster op een originele manier en in een prettig leesbare stijl de lezer bij de hand te nemen en door de literaire wereld van de 19e eeuw te loodsen, waarbij ze wordt ‘geholpen’ door de fictieve lezer(es) L uit die tijd. Met vele leuke, informatieve, maar altijd relevante zijpaden, anekdotes en afbeeldingen. Zo wordt de Nederlandse letterkunde van die eeuw, die bekend staat als buitengewoon burgerlijk, sterk moraliserend en stierlijk vervelend, van haar stoffig imago ontdaan en ondanks haar tekortkomingen omgetoverd in een levendige, gevarieerde en interessante verschijning. Daarbij moet ook de fraaie vormgeving van het boek zelf worden genoemd. Alle lof.

[Harm Klifman · Rating 4 out of 5]

Voor blijmeteenboek.nl schreef ik meer een beschouwing over dit boek dan een recensie. Blijmeteenboek.nl is een site die de lezer en diens leesplezier centraal stelt. Dit boek past dus helemaal binnen dat concept. Buiten het gegeven dat het gewoon een lekker geschreven geschiedenis is van de literatuur is het ook bijzonder om te zien hoe leesplezier en literatuur toch echt twee verschillende grootheden zijn.
Interesse, ga dan naar https://www.blijmeteenboek.nl/2021/12...

[Erik · Rating 4 out of 5]

Mooi boek! Voorzien van vele prachtige illustraties van boeken, schrijvers en boekhandels en daarnaast interessante historische achtergrondbeschrijvingen van politiek en maatschappij in het Nederland van de negentiende eeuw.

[Willem Hoekstra · Rating 4 out of 5]

Leest als een trein.
Een fijne manier om je kennis van de Nederlandse geschiedenis in de negentiende eeuw wat op te poetsen en de plattegrond van Amsterdam Oud-West beter te begrijpen (Ten Kate, Da Costa, Kinker, …).