Dönüş

by Cengiz Dağcı

Sabahlari sokakta duruyor, sirtimi binalarin duvarlarina dayayip kaldirimda kosusup oynayan cocuklara bakiyor, onlarin yanina varip onlarla beraberce oynayasim ve sevinesim geliyordu. Fakat kendilerini urkutmemek icin ancak uzaktan seyredebiliyordum. Gene de onlara bakarken kalbimin en derin bir yerinde hayattan busbutun kopmadigimi hisseder ve gozlerimi kapatip uzak Kirim'i, Gurfuz'u gorurdum.Evet, orda. Dedemin, babamin kemikleri gomulu toprakta. Yalniz orada. Dogdugum topraklarda. Oranin gogu altinda, Oranin insanlari arasinda hayat butun sicakligiyla beni bekliyordu sanki."Ve iste iki gun once yilbasi gecesi herkes mutlu, herkes sen ve mesut, yeni yili karsilarken ben ac ve donuk, Sovyet Elciliginin tas merdivenleri ustunde durdum. Ruslar nezaketle karsiladilar beni ve iki gun sonra Kirim'a donebilecegimi bildirdiler... (Tanitim Bulteninden)

Genres: Roman

149 pages, Paperback

First published March 1, 1968

About the author

9 Mart 1919 tarihinde Kırım’ın Yalta şehrinin Gurzuf köyünde doğar. Çocukluğu kıtlık, yoksulluk, Rus emperyalizminin zulmü ve büyük baskılar altında geçer. İlkokulu köyünde, ortaokulu Akmescit'te bitirir. Kırım Pedagoji Enstitüsü ikinci sınıfında iken İkinci Dünya Savaşı çıkar. 1941’de Ukrayna cephesinde Almanlara esir düşer. Almanların yenilmesi üzerine esir kampından kurtularak müttefik devletler safına sığınır. 1946’da Londra’ya yerleşir. İngiltere’deki hayatı da hiç kolay olmaz; bir taraftan yazarken en vasıfsız ve ağır işlerde çalışmak zorunda kalır.

“Türkçe bana anamın konuştuğu dil” diyerek yazı dili olarak Türkçeyi kabul eder. Türkiye Türkçesindeki ilk kitabı 1956 yılında Varlık Yayınları tarafından yayınlanan Korkunç Yıllar’dır. Yaşar Nabi ile mektuplaşarak tanışan Dağcı, eserlerini de posta yolu ile gönderir. Soğuk savaş şartlarının siyasi etkilerinin hissedilmesi, Sovyetler Birliği’nin sol entelijansiya ile kurduğu ilişkiler ve fikir hayatımızdaki çatlamalar yazarı yalnızlaştırmak üzereyken, Ötüken Yayınevi ile tanışır. Ötüken Yayınevi vasıtasıyla yirmiden fazla kitabı Türk okuyucusuyla buluşturur.

Dağcı Türk edebiyatının büyük yazarları arasındadır. Romanlarında Kırım Türklerinin yaşadığı acıları hüzünlü ama berrak bir üslupla aksettirir. Kitapları yıllarca elden ele dolaşır. Kırımla olan ilgisini hiçbir zaman koparmaz ve Kırım Türklerinin vatanlarına dönüşlerini anlatmayı ihmal etmez. Hatıralarında “Ben yalnızca Kırım’ın yazarı değilim ama Kırım’ın faciasını bütün gerçeği ve içtenliğiyle yalnız ben yazabilirdim” der. Hayatının son yıllarında içerisinde bulunduğu muhitteki karakterleri ele alan hikâyeler de yazar.

En büyük destekçisi savaş sırasında Polonya’da tanıştığı ve 1998 yılında kaybettiği kıymetli eşi Regina Hanım olur. Aralarında Yazarlar Birliği’nin ve İlesam’ın yılın yazarı, Türk Ocakları’nın üstün hizmet ödülü de olmak üzere sayısız ödül alır. En son 21.03.2011 tarihinde Marmara Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü tarafından düzenlenen "Türk Dünyasında Zirve Şahsiyetler: Cengiz Dağcı" sempozyumuyla yazarlık macerası ele alınan Cengiz Dağcı, 22 Eylül 2011 tarihinde Londra’nın Soutfields bölgesindeki evinde saat 12:30 sıralarında vefat etmiştir. 

Reviews

[Sezgi · Rating 4 out of 5]

Cengiz Dağcı’yı seviyorum. Bir tanıdığım, bir büyüğüm gibi büyük bir saygı besliyorum. Fakat dürüst olmak zorundayım Dönüş bende Cengiz Dağcı okuyorum hissi uyandırmadı. Belki çok olgun bir döneminde yazmasından kaynaklı bilmiyorum fakat bir II. Dünya Savaşı filmi izliyormuşum hissine kapıldım. Konunun çok fazla etkisi var bunun üzerinde ama bahsettiğim şey olayın gerçekten böyle bir savaşta geçmesi değil. Sanki o soğuk Albert Camus havası var ne bileyim biraz bunalım biraz yabancılaşma. Bu soğuk hava yüzünüze çarpıyor. Yine de etkileyici bir hikâye.

[Behçet Necatigil]

Cengiz Dağcı’nın romanı (1968) • Olayları gene yazarın anayurdu Kırım’da başlayan romanda Niyazi, Petersburg Üniversitesi’ni bitirmesine iki yılı kalmıştır ki, yazın, bu yılların parasını sağlamak için, doğduğu yer olan Gurzuf kasabasına döner; dedesinin öldüğünü öğrenir, cenaze ertesi gün kaldırılır. Niyazi, bir hafta kalır Gurzuf'ta. Çocukluk arkadaşı Veli, askerlik işini halletmeye bir günlüğüne Yalta’ya gidecektir.

[Ahmet Esad · Rating 5 out of 5]

Kitap içimi parçaladı. Ama özellikle yazarın kendini anlatması etkileyiciydi. Cengiz Dağcı gerçekten çok ilginç bir insan 1919 9 Martta kırımın yalta ilçesine bağlı Gurzufta dünyaya gelmiş. İkinci dünya savaşında sovyet-nazi çatışmasında binlerce kişi yurdundan edildi. Edilenlerden birisi de yazardır. Ama o yurdundan uzak kalmasına rağmen kitaplarını inatla Türkçe yazmış. İşte bu kitapta da Cengiz Dağcının bu acıklı ve hüzünlü hayatını romanlaştırılmış bir biçimde okuyacaksınız. Kitabı şiddetle tavsiye ederim